ضرورت بازنگری در آموزش پزشکی
دکتر رضا سعیدی فیروزآبادی.جراح پیوند عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران
ایرانیان با تأسیس دانشکده پزشکی جندیشاپور، انقلابی در آموزش پزشکی در دنیا ایجاد کردند. در این مکان با تلفیق آموزشهای نظری و علمی، دانشجویان اصول پزشکی را در بستر بیماران فرامیگرفتند. با زوال این دانشکده رفتهرفته آموزش پزشکی نیز تغییر کرده و بیشتر به صورت نظری انجام میشد تا عملی. این روش قرنها در شرق و غرب ادامه داشت تا اینکه در قرن نوزدهم، دانشگاه پزشکی جانهاپکینز در ایالات متحده مجددا این روش را احیا کرد. چهار پزشک برجسته به نامهای «هالستر» (جراح)، «اوسر» (متخصص داخلی)، «کلی» (متخصص زنان) و «والچ» (آسیبشناس) بنیانگذار این دانشگاه به روش جدید بودند، یعنی آموزشهای نظری و عملی در بستر بیماران که در اصل همان روش ایرانیان بود. بسیاری از دانشکدههای پزشکی در دنیا از این روش تبعیت کرده و روشهای قدیمی خود را اصلاح کردند. آموزش مدرن پزشکی در ایران ابتدا در دارالفنون و سپس با تأسیس دانشکده پزشکی دانشگاه تهران در سال 1313 آغاز شد. بهتدریج تعداد دانشکدههای پزشکی و دانشجویان پزشکی افزایش یافت. در این مراکز نیز سعی شد که آموزش پزشکی به صورت نظری و عملی دنبال شود. دانشجویان چند سال به یادگیری اصول نظری علم پزشکی مشغولند و چند سال نیز در بیمارستانها و مراکز درمانی آموزشهای عملی را فرامیگیرند. ولی در دو دهه اخیر جامعه جهانی تغییرات بسیاری در آموزش پزشکی ایجاد کرده است بهعنوان مثال به جای تکیه بر کلاسهای درس و روشهایی که دانشجو در آن منفعل بوده و نقش شنونده دارد، سعی شده که آموزش به صورت ارائه بیمار صورت گیرد. در این روش دانشجو در آموزش خود نقش فعالی بازی میکند بهعنوان مثال شرح حال بیمار مطرح میشود و دانشجو فرصت دارد که قبل از کلاس درباره آن مطالعه و تحقیق کند و دانشجویان و استاد در مورد بیمار و روشهای تشخیص و درمان به صورت گروهی بحث میکنند. در این روش، دانشجو با روش مطالعه و تحقیق درباره مشکلات بیمار از زوایای مختلف آشنا میشود. این روش در ضمن نگاه علمی به دانش پزشکی را در دانشجو تقویت میکند. مطالعات مختلف نشان داده است که این روش از تدریس استاد در کلاس درس به صورت نظری بسیار مفیدتر است. آموزشهای عملی نیز در بالین بیمار به همین صورت دوطرفه بین استاد و دانشجو باید باشد و دانشجوی پزشکی باید بهطور عملی آموزشهای لازم را در بستر بیمار تجربه کند. ولی فقط آموزشهای نظری و عملی کافی نیست. علم پزشکی علمی است که بهطور مستقیم با انسان در ارتباط است و از این لحاظ از علوم دیگر کاملا متمایز است. بنابراین آموزش پزشکی باید با آموزش علوم انسانی همچون روانشناسی و ارتباطات فردی و اجتماعی همراه باشد. متأسفانه روشهای نوین آموزش پزشکی هنوز در دانشکدههای پزشکی ما جای خود را باز نکرده است. درحالحاضر آموزشهای نظری رکن اصلی آموزش پزشکی در دانشکدههای کشور است. این مسئله فقط به آموزش پزشکی عمومی محدود نشده و در دورههای تخصصی و فوقتخصصی نیز دیده میشود. هرچند آموزشهای عملی نیز وجود دارد، ولی برای پیشرفت و ارتقای تحصیلی و شغلی این آموزش نظری و نمرات ناشی از این آزمونهاست که در تمام مقاطع حرف اول را میزند. این مسئله باعث شده است که در بین دانشجویان و دستیاران بیش از حد بر حفظیات تمرکز شود. در مقاطع تحصیلی این نمره است که ملاک قرار میگیرد. بنابراین آموزش عملی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. دانشجویان پزشکی بیشتر به کلاسهای نظری و حفظیات تمایل دارند تا برنامههای عملی. حرفه پزشکی یک حرفه عملی است که علاوه بر معلومات نظری به مهارتهای عملی نیاز است تا بتوان بر بالین بیمار به طور عملی از این محفوظات برای تشخیص و درمان بیمار استفاده کرد. در آموزش عملی پزشکان لازم است که با تأکید بر اصول نظری علم پزشکی به دانشجو بهطور عملی روش برخورد با بیمار، تشخیص و درمان آن را آموزش داد. این امر باعث میشود که دانشجو بعد از اتمام دوره خود به پزشکی بامعلومات، سختکوش، صادق و با شخصیت حرفهای تبدیل شود. البته اینها همه مهارتهایی است که حتی بعد از اتمام دوره نیاز به تمرین و ممارست دارد که در فرد به کمال برسد. ولی اصول آن باید در فرد در دوران آموزش پزشکی نهادینه شود. متأسفانه در سیستم آموزشی کشور ما به این مسائل کم توجه میشود و مهمترین ملاک ارزیابی دانشجویان نمرات مسائل نظری پزشکی است. این امر باعث شده که دانشآموزان در تمام مقاطع به مسائل نظری بیش از حد توجه کرده و کمتر به مسائل عملی توجه و ممارست کنند. نتیجه این روش در آینده تبعات منفیای برای پزشکان و جامعه خواهد داشت. باید سیستم آموزشی بهگونهای متحول شود که علاوه بر توجه به محفوظات نظری فرد به مهارتهای عملی آنان نظیر کارهای عملی و بالینی و روابط انسانی با بیماران نیز تأکید کند و این نکات را مورد ارزیابی قرار دهد. جامعه به پزشکانی نیاز دارد که علاوه بر تسلط بر مبانی نظری علم پزشکی، بر بالین بیمار قادر باشند با حفظ کرامت و ارزشهای انسان به تشخیص و درمان اقدام کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.