نیمکرههای مغز و تفاوت آنها
ترجمه: طیبه ظریفیانیگانه
نیمکره راست مغز شما فعالتر است یا نیمکره چپ مغزتان؟ این سؤال متداولی است که علم عصبشناسی را درگیر خود کرده است. انتظار میرود افرادی که نیمکره چپ مغزشان فعالتر است، خلاقتر و هنرمند باشند و افرادی که نیمکره راست مغزشان فعالتر است، منظمتر و منطقیتر. میتوانید مقالات فراوانی را در گوگل با این عنوان پیدا کنید و همچنین آزمونهای متعددی وجود دارد که تعیین میکند شما جزء کدام دسته هستید. اما علم واقعی درباره افرادی که نیمکره چپ یا راست مغزشان قویتر است، چیزهای دیگری میگوید. طبق مطالعاتی که در مدت دو سال انجام و نتایجش بهتازگی در مجله پلاسوان منتشر شده است، پژوهشگرانی که روی مغز بیش از هزار نفر تحقیق کردهاند، هیچ شواهدی دال بر تفاوت بین این دو نیمکره نیافتهاند. اما حتما تفاوتهایی بین این دو نیمکره وجود دارد، اینطور نیست؟ بله، اگرچه بهطور قطع مغز شما به دو نیمکره راست و چپ تقسیم شده است، اما فقط یکی از آنها بر دیگری غالب است. این دو نیمکره مثل هم نیستند و در عین شباهتهای زیاد، تفاوتهایی هم دارند. اغلب فرایندهایی که در سمت چپ مغز رخ میدهد، در سمت راست مغز نیز اتفاق میافتد. در کتاب «دوره مقدماتی اختلالات سیستم عصبی» نوشته دکتر «الکساندر ریوز»، متخصص عصبشناسی از دانشگاه دارتموث و دکتر «راند سونسن»، (نشر امپریال کمپانی، ١٩٩٥) مطلبی از دکتر «هرولد ولف»، یکی از برترین دانشمندان در زمینه مغز در قرن بیستم، آمده است که میگوید: «هر دو نیمکره مغز قابلیتهایی از قبیل ابراز احساس مناسب، میل و رغبت، تلاشگری و همچنین توانایی یادگیری، بهخاطرسپردن، منطق و ... را دارد. همچنین مغز قادر است در مواقع سَرخوردگی و شکست، آستانه تحمل و بردباری را حفظ کند و تأثیرات مخربش را بازسازی کند که درواقع این همان قدرت واکنش دفاعی ماهرانه و مؤثر است (مانند واپسزنی، انکار، تظاهر، دلیلتراشی، سرزنشکردن، عقبنشینی، توهم، زوال شخصیت، وسواس فکری، رفتارهای وسواسگونه و الگوهای واکنشی جسمی مثل تغذیه، تنفس، سوختوساز و ...)». در عین محتوای غنی مطلب مذکور، نکته سادهای در آن نهفته است؛ بدین معنی که تمامی خصوصیات انسانی شما در هر دو نیمکره جای دارد. مستند این ادعا چیست؟ اگر یک نیمکره را از مغز یک نوزاد سهماهه جدا کنیم - به گزارش کلینیک کلیولند این عمل را گاهی پزشک جراح در مواردی مثل بیماری صرع شدید و دیگر بیماریها انجام میدهد- آن نوزاد میتواند همواره با حافظهای معمولی و شخصیتی عادی رشد کند. به گزارش ساینتیفیکامریکن، متخصصان در قرن اخیر صدها بار این عمل را انجام دادهاند. بر اساس ادعای وبسایت The Brain from Top to Bottom (متعلق به برنو دباک، متخصص عصبشناسی از دانشگاه مکگیل مونترآل)، سمت چپ مغز شما به سمت راست بدنتان فرمان میدهد و سمت راست مغز شما سمت چپ بدنتان را کنترل میکند. اما این مسئله برای فرایند بینایی تا حدی پیچیدهتر است؛ اعصاب سمت چپی هر دو چشم با نیمکره چپ مغز در ارتباط است و اعصاب سمت راستی هر دو چشم با نیمکره راست مغز مرتبط است. در قرن نوزدهم میلادی دو متخصص عصبشناس به نامهای دکتر «پیر پل بروکا» و دکتر «کارل ورنیکه» دریافتند افرادی که در فرایند زبانی دچار مشکل هستند، بیشتر احتمال دارد در نواحیای از سمت چپ مغزشان دچار آسیب شده باشند. این پژوهشگران در جمعبندی به این نتیجه رسیدند که این دو ناحیه در فرایند زبانی اهمیت دارد و به دنیا نشان دادند که قابلیت تکلم مربوط به نیمکره چپ مغز است. احتمالا این ایده که افرادی که سمت چپ مغزشان فعالتر است، خلاقترند و افرادی که سمت راست مغزشان فعالتر است، بیشتر تحلیلگر هستند نیز از همین فرضیه نشئت گرفته است. به گفته «آن استایلز»، استاد زبان انگلیسی از دانشگاه سنت لوییس، کتاب «مورد غیرعادی دکتر جکیل و آقای هاید» نوشته «رابرت لوییس استیونسن» که مدتی پس از تحقیق دو پژوهشگر یادشده منتشر شد، به ایجاد فرضیه رایج نیمکره چپ و راست در فرهنگ عامه، کمک شایانی کرده است. اما عدم تقارنی که «بروکا» و «ورنیکه» از آن نام بردهاند، در مغز افراد مختلف با هم متفاوت است. «دباک» نوشته است که حدود پنج درصد از افراد راستدست، مرکز فرایند زبانیشان در سمت راست مغز است و 30 درصد از افراد چپ دست، مرکز فرایند زبانیشان در سمت چپ مغز قرار دارد. علاوه بر این، در اغلب افراد هنگام صحبتکردن، هر دو نیمکره از بعضی جهات درگیر میشود. افرادی که نیمکره چپ مغزشان آسیب دیده است، میتوانند با استفاده از نیمکره راست مغزشان مهارت سخنگفتن را بازیابند. پژوهشگران هنوز در تلاش هستند تا بتوانند تمامی تفاوتهای بین این دو نیمکره را دریابند و به تفاوتهای بین افراد با انواع مختلف عدم تقارن در مغز پی ببرند. اما این تصور که بعضی از افراد سمت راست مغزشان قویتر و بعضی دیگر سمت چپ مغزشان قویتر است، بیشتر به یک افسانه شباهت دارد. www.livescience.com
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.