خبر این است رفتن خبر نمیکند، خداحافظی کنید
فریدون صدیقی-روزنامهنگار، مدرس ارتباطات
وظیفه رسانه اطلاعرسانی و تحلیل اطلاعات برای دانشافزایی مخاطب در قبال یک رویداد است. بدینمعنا، اگر زلزلهای در پیش است یا اگر زلزلهای اتفاق افتاده است، در هر دو صورت، وظیفه رسانه پردازش اطلاعات برای آمادهکردن مخاطب در رویارویی با این رویداد است. در چنین شرایطی آیا از آمادهبودن دائمی و پیوسته ستاد بحران باید خبر داد و گزارش روزانهای را از نتیجه تحقیق، بررسی و ارزیابی آنان با مخاطب در میان گذاشت؟ آیا بحران پایتخت را فقط باید در زلزله خلاصه کرد یا نه، آلودگی هوا نیز بحران دیگری است که سلامت پایتختنشینان را به مخاطره انداخته است؟ آیا درواقع باید خبر داد: «خبر این است: خداحافظی کنید، چون رفتن خبر نمیکند»؟ چون آلودگی هوای شهر، این قاتل خاموش، ما را نرم نرم، آهسته و پیوسته از پا درمیآورد. آیا امکان وقوع مجدد زلزله هست؟ و اگر هست و اگر ستاد بحران با حضور کارشناسان و مسئولان در تحلیل و ارزیابی این پدیده به این نتیجه رسیدهاند که مردم باید آماده باشند که هر لحظه ممکن است زیر پایشان بلرزد، آیا باید دراینباره اطلاعرسانی کرد؟ تصمیمگرفتن در این مورد، به گمان من، در صورتی آسان و ممکن خواهد بود که رابطه مشفقانه و هماهنگ و سنجیدهای بین رسانهها و ستاد بحران وجود داشته باشد.
در این صورت روزی یک بار یا دو بار اهالی پایتخت در جریان دو بحرانی قرار میگیرند که تهدیدکننده است یا قرار است تهدید جدی تلقی شوند. اینکه درباره آلودگی چه باید کرد و راه برونرفت منطقی از آن چیست. اگر پای زلزله در میان است، با حفظ مصالح ملی، امنیت ملی و امنیت روانی مخاطب -که خیلی مهم است- میتوان اطلاعرسانی منطقی، مستدل و موجه کرد که این امکان وجود دارد که ناگهان بار دیگر با زلزله روبهرو شویم، اما نگران نباشید! اگر چنین اتفاقی در پیش است، تمهیدات و تدارک ستاد بحران و مسئولان کشوری و لشکری تعریف شده و پذیرفته و برنامهنویسی شده است و سیستمی و سازمانی است. یعنی ستاد مربوطه، پدیده دفاع شهری را در حوزههای مختلف مورد عنایت قرار داده است و میداند اگر مردم ناگهان گریزپا شدند و دار و ندارشان را بر زمین گذاشتند، خیالشان راحت است که آسیبی به داشتههایشان در خانههای خالی نمیرسد. یا ستاد بحران خبر میدهد که آمادگی ما برای ظرفیتهای دفاعی در شهر در قبال جمعیت ششمیلیونی، به اندازه 600 هزار نفر است و بهعلاوه، موکول به این است که 600 هزار نفر خود را در موقعیتی قرار داده باشند که دسترسی امدادگران به آنها آسان و محتمل و بههنگام باشد. اگر نیست، ستاد بگوید که مردم، از ما کاری ساخته نیست! و چون به این دلایل روشن از ما کاری ساخته نیست، خطر فقط گریز و فرار نیست، راهبندان و سکته قلبی و آتشسوزی ناشی از ترکیدگی لولههای گاز نیز هست. بنابراین شما خود مراقب و آماده دفاع باشید. هر خانه و هر بلوک و هر کوچه یک کمیته حمایتی هدایتگر تشکیل بدهد که خود آن در بحرانها وارد عمل شود. یا کمیتههای محلی یا شورایاریهایی که در سطح شهر وجود دارد، اطلاعرسانی کنند و یک راهنمای عمل به سکنه تهران بدهند که اگر زلزله بیاید، این کارها را انجام دهید؛ چون از ما کاری ساخته نیست، بنابراین سعی کنید هر خانه و بلوک تمرین کند و مانور خانوادگی یا بلوک ساختمانی یا برجها را خود انجام بدهد. به باور من، وقتی چنین اتفاقی بیفتد، وقتی اذعان شود که تواناییهای ما محدود و ناچیز و حداقلی است و خود مردم ناچارند از خود دفاع کنند و 99 درصد کار، دفاع شخصی است، جامعه هم خود را مهیای این اتفاق خواهد کرد. اطلاعرسانی و پردازش اطلاعات و دانشافزایی راجع به دو بحران آلودگی هوا و زلزله که وظیفه رسانه است، قطعا و یقینا باید به کمک کارشناسان، آسیبشناسان، جامعهشناسان و مسئولان و متولیان صورت بگیرد که قضاوتهای شتابزده، عجولانه و خودسرانه پا به میدان نگذارد و شایعهسازی دامنه پیدا نکند. شایعه در جایی شکل میگیرد که بسترش وجود دارد. اگر مسئولان بههنگام، واقعبینانه و مشفقانه توضیح بدهند و از مردم کمک بخواهند که در این اتفاق سهیم و دخیل باشند، بعید میدانم مردم همراهی نکنند. مردم در زلزله سرپلذهاب نشان دادند که اهل حمیت و حمایت و همدلی و همدردی هستند، اما برای این کار به سازماندهی نیاز دارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.