|

تاريخ سه انقلاب

عمر «انسان خردمند» كه آن را به‌صورت مختصر «انسان» مي‌ناميم، در‌مقايسه‌با تاريخ هستي به لحظه‌اي كوتاه مي‌ماند؛ از پديدآمدن ماده، انرژي، اتم، مولكول، فيزيك و شيمي در 13/5 ميليارد سال تا شكل‌گيري كره زمين در 4/5 ميليارد سال پيش، سپس به‌وجودآمدن موجودات زنده و آغاز زيست‌شناسي در 3/8ميليارد سال پيش، تكامل انسان در آفريقا و توليد اولين ابزارهاي سنگي در 2/5 ميليون سال پيش،‌ تكامل نئاندرتال‌ها در اروپا و خاورميانه در 500هزارسال پيش، استفاده روزمره از آتش در 300هزار سال پيش و تكامل انسان خردمند در شرق آفريقا در 200 هزار سال پيش. انقلاب شناختي نیز در 70 هزار سال پيش رخ داد. با اين انقلاب، زبان بيان تخيلات ظهور پيدا كرد و «تاريخ» آغاز شد. انسان خردمند از آفريقا بيرون آمد و روي زمين پراكنده شد. در 13 هزار سال پيش با انقراض «فلورسي‌ينسيس»، انسان خردمند تنها گونه باقي‌مانده انسان شد. در 12 هزار سال پيش انقلاب كشاورزي روي داد و گياهان و حيوانات اهلي شدند و سكونتگاه‌هاي دائم شكل گرفت. در پنج‌هزار سال پيش اولين پادشاهي‌ها، ‌خط، پول و اديان چندخدايي به وجود آمد. در 2500 سال پيش سكه ابداع شد و پول همگاني مرسوم شد. در همين زمان امپراتوري پارس نظم سياسي همگاني «به نفع تمام انسان‌ها» و بوديسم در هند حقيقت فراگير «رهانيدن تمام موجودات از رنج» را مطرح كردند. در 500 سال پيش انقلاب علمي رخ داد. انسان ناداني خود را پذيرفت و كسب بي‌سابقه قدرت را شروع كرد. اروپاييان آمريكا را فتح كردند و اقيانوس‌ها را درنورديدند. همه سياره زمين عرصه نظم سياسي، اقتصادي، اجتماعي واحدي شد و سرمايه‌داري ظهور كرد. در 200 سال پيش انقلاب صنعتي رخ داد. دولت و بازار جايگزين خانواده و اجتماعات محلي شدند و گياهان و حيوانات بسياري منقرض شدند. تا امروز كه انسان به سياره‌هاي ديگر پا مي‌گذارد، سلاح‌هاي هسته‌اي بقاي نوع بشر را تهديد مي‌كند و تحولات مهندسي ژنتيك آينده نامعلومي را براي انسان ترسيم مي‌كند. كتاب «انسان خردمند؛ تاريخ مختصر بشر» نوشته يووال نوح حراری، استاد تاریخ دانشگاه بیت‌المقدس است كه استقبال زيادي از آن شده و به بيش از 30 زبان ترجمه شده است. او تاریخ انسان را از زمان فرگشت انسان باستان و پيشاتاريخ مرور می‌کند و تاریخ را به چهار بخش تقسیم می‌کند: انقلاب شناختی، انقلاب کشاورزی، وحدت انسان‌ها و انقلاب علمی. يكي از بحث‌هاي كتاب این است که انسان‌های هوشمند به این دلیل بر جهان حاکم شده‌اند که تنها حیواناتي هستند که می‌توانند در تعداد بالا با انعطاف بالایی همکاری کنند. نويسنده استدلال می‌کند که انسان‌های ماقبل تاریخ ممکن است مرتکب نسل‌کشی عظیمي شده باشند که منجر به انقراض گونه‌های دیگر انسان مانند نئاندرتال‌ها شده ‌باشد. دلیل اینکه انسان‌های هوشمند می‌توانند با انعطاف‌پذیری زیادی همکاری کنند، این است که می‌توانند به چیزهایی که فقط در تخیلاتشان وجود دارد، باور پیدا کنند و همه سیستم‌های بزرگ همکاری مثل ادیان، ساختارهای سیاسی، شبکه‌های داد و ستد و مؤسسات قضایی در نهایت بر اساس تخیلات انسانی بنا شده‌اند. پول اولين سیستم اعتماد متقابل است كه با شكل‌گيري امپراتوری و مذهب توانست جهان را متحد کند. موضوع کتاب «انسان خردمند» داستان تأثیر سه انقلاب كشاورزي، شناختي و علمي بر انسان و موجودات دیگری است که روی کره زمین زندگی می‌کنند: انقلاب شناختی در حدود ٧٠‌ هزار سال پيش كه جهش ژنتیکی در گونه انسان، او را قادر به فکرکردن به اشکالی غیرمترقبه کرد و موجب شد ارتباطات خود را به زبانی جدید سازمان دهد؛ انقلاب شناختی نه‌تنها قادر به انتقال اطلاعات شد، بلکه ذهن انسان خردمند در این دوره توانست فضاهای تخیلی را خلق کند. انقلاب کشاورزی در حدود ١٢ هزار سال قبل به این روند سرعت داد؛ و انقلاب علمی که ٥٠٠ سال پیش شروع شد و ما هنوز در درون آن به‌سر می‌بریم. نویسنده در کتاب می‌کوشد با دقت علمی و مدارک باقی‌مانده به این سؤالات پاسخ گوید: چطور گونه ما در نبرد برای سلطه بر دیگران پیروز شد؟ چرا نیاکان شکارگر-خوراک‌جوی ما اقدام به ساختن شهرها و برپایی پادشاهی‏ها کردند؟ چگونه به خدایان و ملت‏ها و حقوق ‌بشر ایمان آوردیم، به پول و کتاب‏ها و قوانین اعتماد کردیم و به بوروکراسی و مصرف‏گرایی امروزی رسیدیم؟ رابطه تاریخ و زیست‌شناسی چیست؟ آیا عدالت در تاریخ یافت می‌شود؟ آیا در مسیر تاریخ مردمانی سعادتمندتر شده‌اند؟ دنیای ما در‌ هزاره آینده بر اساس حدس و گمان به کدام سمت خواهد رفت؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.