زلزله و اطلاعات گزینشی
دکتر علیرضا آذربخت.دانشیار گروه مهندسی عمران دانشگاه اراک
سالهاست که بسیاری از همکاران دانشگاهی در زمینه احتمال وقوع زمینلرزه با جراید و خبرگزاریهای متعدد گفتوگو میکنند و از خطر بزرگی که ابرشهر تهران را تهدید میکند با آبوتاب سخن میرانند. حتی برخی از دوستان دانشگاهی پا را فراتر نهاده و میزان نسبتا دقیقی از بزرگای زلزله احتمالی آتی (به ریشتر) را ارائه داده و تعداد کشتهها و زخمیها را نیز برمیشمرند. زلزله اخیر کرمانشاه نیز مزید بر علت است که در این بازار آشفته، از دیدگاه دیگری به این مسئله نگریسته شود و دلالان زلزله هویت واقعی خود را آشکار کنند. در اینکه ابرشهر تهران زلزلهخیز است هیچ شکی نیست. اینکه احتمال وقوع زلزله با بزرگای بالا در این شهر محتمل و امکان وقوع خسارات گسترده جانی و مالی وجود دارد نیز گزارهای کاملا صحیح است. همچنین این موضوع هم کاملا مبنای علمی دارد که دوره بازگشت یک زلزله با بزرگای هفتریشتری در ابرشهر تهران در حدود 180 تا 200 سال است، اما این تمام واقعیت نیست! از دیدگاه نگارنده، جامعه دانشگاهی باید با مردم با زبان مردم صحبت کند، نه با زبانی تخصصی با اهداف نامشخص که در خوشبینانهترین حالت کسب شهرت و ثروت در آن نهفته باشد. متأسفانه هیچگاه جامعه دانشگاهی مفهوم دوره بازگشت زلزله را برای قشر عمومی جامعه بهدرستی تبیین نکرده و بالطبع نباید انتظار داشته باشیم که این قشر محترم و فهیم درک مناسبی از این عبارت «دوره بازگشت» داشته باشند. دوره بازگشت زلزله یک عبارت احتمالاتی است که به فرضیات متعدد و گستردهای وابسته است. این فرضیات و تعاریف در مبحث «تحلیل خطر زلزله» تبیین میشوند که بالطبع بر اساس یک مجموعه محاسبات دوره بازگشت زلزله در تهران برابر 180 سال محاسبه میشود. نکته همینجاست که این گزاره به آن معنا نیست که زلزله آتی در تهران حتما از نوع هفتریشتری خواهد بود! علاوهبراین (بر اساس تحقیقات نگارنده) همان محاسباتی که عدد 180 سال را برای زلزله هفتریشتری بیان میکند، برای دوره بازگشت یک زلزله پنجریشتری میزان یک تا دو سال را عنوان میدارد! خب پس چرا به مردم نمیگوییم دوره بازگشت یک زلزله پنجریشتری در ابرشهر تهران هر یکی، دو سال یکبار است؟ در 50 سال گذشته چند زلزله پنجریشتری در این شهر اتفاق افتاده؟ چرا مسائل علمی را به صورت گزینشی به خورد جراید میدهیم که باعث ایجاد ترس در قشر عموم جامعه شود؟ این سؤالاتی است که جامعه دانشگاهی و همکارانی که مصاحبه با جراید را جزء لاینفکی از فعالیت آکادمیک خود میدانند، باید به آن پاسخ دهند. در پایان لازم به یادآوری و تأکید مجدد است که قطعبهیقین حتی وقوع یک زلزله پنجریشتری در تهران نیز میتواند باعث خسارات دهشتناکی شود، اما اینکه، چه زلزله پنجریشتری و چه زلزله هفتریشتری کدامیک و در چه زمانی در ابرشهر تهران اتفاق خواهد افتاد، علم مهندسی زلزله تا به امروز برای این سؤال پاسخی ندارد! بنابراین شاید لازم باشد همکاران بنده در جامعه دانشگاهی در زمینه نوع اطلاعاتی که به جراید و عموم ملت شریف انتقال میدهند، تأمل و تفکر عمیقتری کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.