داستان موشکها
محمدحسین جهانپناه
کرهشمالی برنامه موشکی خود را از اواخر دهه 70 میلادی شروع کرد. براساس شواهد موجود در آن سالها کرهشمالی در ازای کمک تکنیکی به مصر در جریان جنگ اعراب و اسرائیل (جنگ یوم کیپور) موفق شد تا تعداد نامشخصی موشک بالستیک کوتاهبرد اسکاد-بی را بهصورت دستدوم از مصر وارد کند. در آن زمان کره رابطه پرتنشی با شوروی داشت و چین هم علاقهای نداشت که موشکهای بالستیک در اختیار کرهایها بگذارد. بهاینترتیب کرهشمالی با مهندسی معکوس موشکهای اسکاد-بی تهیهشده از مصر اولین موشک بالستیک مهم خود هواسونگ-5 را تولید کرد. این موشک نسبت به موشک اصلی اسکاد بهبودهای اندکی داشت، اما به کرهایها کمک کرد تا چرخهای صنعت موشکیشان را به حرکت درآورند. بهاینترتیب آنها خیلی زود تولید موشک دوربردتر هواسونگ-6 را بر پایه اسکاد-سی شوروی شروع کردند. گام بعدی ساخت موشکی دوربردتر (هواسونگ-7) بود که در حقیقت نسخهای بزرگشده از همان موشکهای اسکاد-بی و سی با برد هزار تا هزارو 500 کیلومتر شمرده میشد و گامی بلند برای صنعت موشکی کره به شمار میرفت. همین موشک بود که زمینه توسعه برخی موشکها از جمله موشک گوری در پاکستان را فراهم کرد و برای نخستینبار نام موشکهای کرهای را سر زبانها انداخت. تا این زمان برنامه موشکی کرهشمالی از نظر آمریکا و بیشتر قدرتهای منطقهای موضوع چندان مهمی نبود. درواقع همه آنها بیشتر نگران توسعه برنامه هستهای کرهشمالی بودند تا برنامه موشکیاش، اما وقتی کرهشمالی موشک تائپودونگ-1 را بهعنوان یک موشک پرتابگر ماهواره در 1998 آزمایش کرد، همهچیز بهسرعت تغییر کرد. کرهشمالی با وجود فشارهای بینالمللی توسعه برنامه تائپودونگ را همچنان بهعنوان موشکی ماهوارهبر ادامه داد. با وجود این، خارج از مرزهای کره به آزمایش این موشکها که اتفاقا چندان هم موفقیتآمیز نبود، به چشم تمرینی برای توسعه موشکهای بالستیک دوربرد نگریسته میشد. همین نگرانیها موجب شد تا سرانجام در ۱۹۹۹ در پی مذاکرات دو طرف، کرهشمالی قبول کند تا توسعه موشکهای دوربرد خود را در ازای امتیازاتی متوقف کند. در مقابل آمریکاییها هم بخشی از تحریمهای اقتصادی خود را لغو کردند. این فصل خوش از برنامه موشکی کره،اما خیلی زود به پایان رسید. با سرکارآمدن «بوش» در آمریکا و کمرنگشدن زبان دیپلماتیک کاخ سفید و همچنین واکنشهای متقابلا تند پیونگیانگ به تهدیدات آمریکاییها، مذاکرات خیلی زود به بنبست رسید. کره خیلی زود از پیمان منع گسترش تسلیحات هستهای خارج شد و بار دیگر توسعه برنامه موشکهای بزرگ خود را از سر گرفت و اینبار دیگر خبری از تلاش برای توسعه موشکهای ماهوارهبر نبود. کرهشمالی دیگر رسما از توسعه موشکهای دوربرد برای حمل کلاهکهای هستهای سخن میگفت. تنها به فاصله دو سال پس از خروج از پیمان NPT کره اولین آزمایش هستهای خود را انجام داد و حالا دیگر در آن سوی میدان همه نگران کره و موشکهایش بودند. در این بین با روی کارآمدن «کیم جونگ اون» در کره موجب شد تا اهمیت برنامه موشکی و هستهای این کشور دوچندان شود. تا جایی که در دوران او کرهایها سهبرابر بیش از دوران پدر و پدربزرگش آزمایش موشکی انجام داده و به موفقیتهای چشمگیری هم رسیدند. «کیم جونگ اون» بخش قابلتوجهی از تولید ناخالص داخلی کشور خود را صرف توسعه موشکهای جدید و بهتر کرد. بهعلاوه کرهایها در طول این سالها ضمن توسعه انواع جدیدی از موشکهای بالستیک توجه زیادی را هم متوجه تحرک و آسیبپذیری موشکهای بالستیک خود کردند. حاصل این تلاش تعداد قابلتوجهی موشک بالستیک میانبرد بود؛ موشکهایی که نقطه اوج آنها توسعه موشکهای دوربرد پوکگوگسانگ-2 با برد سه هزار کیلومتر و هواسونگ-12 و هواسونگ-14 با بردی بین پنج تا 12هزار کیلومتر بود. موشکهایی که حالا دیگر نهتنها پایگاههای نظامی منطقهای آمریکا در اقیانوس آرام که حتی میتوانند برای نخستینبار سایه خود را به سواحل غربی آمریکا هم گسترش دهند. با وجود این، کرهشمالی برای به چالشکشیدن جدی آمریکا هنوز با مشکلات تکنیکی متعددی روبهروست. بخش عمدهای از آزمایشهای موشکی سالهای اخیر کره آنقدرهایی که خود کرهایها میگویند، موفقیتآمیز نبودهاند. بهعنوان مثال برخلاف برنامه موشکی ایران، کرهایها رویکرد شتابزدهای دارند. این موضوع موجب شده تا ضریب موفقیت کلی آزمایشهای موشکی آنها پایینتر و درنتیجه موشکهایشان در عمل در بدو آزمایش از اطمینانپذیری پایینتری برخوردار باشند. با وجود این، در سالی که گذشت کره برای اولینبار دوربردترین موشک بالستیک خود یعنی هواسونگ-15 را با موفقیت آزمایش کرد. این همان موشکی است که با برد ۱۳ هزارکیلومتری خود سواحل غربی آمریکا را برای نخستینبار در تیررس موشکهای کره قرار میدهد؛ موشکی که اگر کرهایها بتوانند روزی کلاهکی هستهای روی آن سوار کنند، میتواند به صورت بالقوه به سلاح بازدارندهای جدی تبدیل شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.