معادلهای با بسیار مجهول
پوریا ناظمی
در ماههای اخیر داستان توان موشکی کرهشمالی و آزمایشهایی که این کشور روی سامانه موشکهای دوربرد خود انجام داده است، محور بحثهای گستردهای در جهان سیاست بوده است. آنچه از سوی بسیاری رفتار ماجراجویانه کرهشمالی در توسعه سلاحهای هستهای و موشکهای دوربرد خود معرفی میشود، برای رهبران این کشور در حکم ابزاری برای بازی پیچیده سیاسی و شاید تنها ابزار ممکن برای تردید سایر کشورها و بهخصوص ایالات متحده در اقدام نظامی علیه این کشور و تنها ابزار مؤثر آن کشور جهت وادارکردن سایر قدرتها به مذاکره بر سر مسائل مختلف و بهویژه تحریمهای اقتصادی به شمار میرود. اما آیا تهدیدات کرهشمالی جدی است؟ در دل این داستان و در میانه آن و فراسوی جنجالهای سیاسی و تبلیغی که دو سو با اهداف سیاسی خود دنبال میکنند مسئلهای فنی قرار دارد. دو مؤلفه اصلی این مناقشه به این دو سؤال بازمیگردد که آیا کرهشمالی بهراستی از توان موشکیای که ادعا میکند، برخوردار است و دوم اینکه آیا توانسته است مکانیسم بمبهای هستهای خود را برای نصب درون کلاهک موشکهای دوربرد بهینه کند؟ هر دو این سؤالها مسئلههای دشواری برای پاسخدادن هستند مانند هر مسئله دیگر مربوط به مسائل دفاعی و نظامی تواناییهای کشورها و رد نتیجه منشأ آنها و نحوه تکامل آنها زیر پردهای از رازداری قرار دارد. وقتی داستان به کرهشمالی میرسد این پرده چندین برابر قطور میشود. کمتر خبری بهطور مستقل ممکن است از درون کرهشمالی به بیرون درز کند و وقتی هم خبرنگاران خارجی فرصت بازدید از کرهشمالی را پیدا میکنند معمولا بهطور جدی تحتنظارت و مراقبت هستند و فقط بخشهای محدودی را میتوانند ببینند یا گزارش کنند. خبرهای منابعی که از درون کرهشمالی به بیرون آمدهاند نیز اگرچه نور تازهای بر داستان میافشاند، اما به دلیل موضعگیری سیاسی آنها شاید چندان قابل اطمینان و حداقل راستیآزمایی نباشد. به همین دلیل هم باید درباره اظهارنظر در مسائل فنی مربوط به کرهشمالی احتیاط بیشتری از خود نشان داد. نکاتی که درباره بخش موشکی برنامه کرهشمالی میدانیم این است که در چندین سال گذشته این کشور به طور مداوم در حال آزمودن و بهبود توان موشکی خود بوده است. آخرین مجموعه و البته پرحاشیهترین آزمایشهای موشکی کرهشمالی در سال جاری و با آزمایش موشکهای معروف به هواسونگ-14 اتفاق افتاد. منابع کرهای اعلام میکردند این موشک سهمرحلهای توان هدفگیری هر نقطهای از جهان را دارد. نسل فعلی موشکهای کرهشمالی با بازه مؤثر هزار تا سه هزارو 500 کیلومتر تاکنون با موفقیت آزمایش شدهاند، اما به نظر میرسد نسل تازه این موشکها که برد 10 هزار کیلومتر و 11 هزارو 500 کیلومتر را دارند، هنوز در حال توسعه هستند. یکی از دلایلی که با وجود آزمایش این نسل از موشکها هنوز درباره توانایی دقیق آنها برای انجام مأموریتی واقعی و فراقارهای شک وجود دارد، مسئله ناوبری و دقت هدفگیری است. اما موشکهای کرهشمالی از کجا آمدهاند؟ برنامه موشکی کرهشمالی از دهه 1960 میلادی آغاز شده است و به طور طبیعی با توجه به نزدیکی این کشور با اتحاد جماهیر شوروی بنیان و پایه این برنامه بر مبنای الگو و مدلهای روسی است. با وجود این، آزمون و توسعه نسل جدید موشکهای دوربرد این کشور که از دهه 2010 میلادی آغاز شده است، به نظر میرسد حداقل بهطور عمده بر مبنای آزمون و خطا در حال پیشروی است. نگاهی به آزمایشهای موشکی کرهشمالی، حداقل بخشی که اعلام عمومی شده است، نشان میدهد تعداد زیادی آزمایش شکستخورده در کارنامه موشکی این کشور وجود دارد. شرایط سیاسی بینالمللی نیز امکان همکاری مستقیم برای این کشور را فوقالعاده دشوار و محدود کرده است. واقعیت این است که اگرچه علوم موشکی یکی از پیچیدهترین حوزههای فنی معاصر است، اما اصول اولیه آن چندان محرمانه نیست. اگر انگیزه، سرمایه و نیروی لازم به این پروژه اختصاص داده شود امکان توسعه آن بهطور نیمهبومی برای هر کشوری وجود دارد. برخلاف تصور رایجی که از کرهشمالی وجود دارد بخش دانشگاهی این کشور (البته با انگیزهها و بر مبنای ایدئولوژی موجود) بخش فعالی است و منابع بسیاری در اختیار دارد و تقریبا عمده بودجه این کشور در اختیار بخش توسعه صنایع نظامی آن است. به نظر میرسد حداقل در مرحله فعلی، کرهشمالی (فارغ از چالشهای سیاسی) این توان را دارد که در زمینه پرتابگر و حاملهای خود براساس آزمون و خطای پیشین و توسعه سیستمهای موجود، برنامه موشکی خود را پیش ببرد. شاید بخشی که این کشور با مشکل جدیتری مواجه باشد توسعه سامانه ناوبری و افزایش دقت هدفگیری است. در نهایت به نظر میرسد میان ادعاهای کرهشمالی و ادعای توان بومی این کشور و واقعیت مرز باریکی وجود دارد همزمان باید مراقب بود تا فضای تبلیغاتی این کشور را با واقعیت اشتباه نگرفت و همچنین ادعاها و روند موجود را نیز با سادهانگاری انکار نکرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.