به پیشواز روشنایی
زهرا عمرانی
ملانی نقطه اتصال بچهها بود، صمیمی و رکوراست، عاشق تفریح و دور هم جمعشدن، البته محتاط و دوراندیش. همان اوایل ترم به بهانه همفکری روی یکی از تمرینها شبی مرا به خانهاش دعوت کرد. همسرش شام، خورش کاری و سبزیجات درست کرده بود؛ انتخابی هوشمندانه و از سر احترام برای ميهمانی که پوست تیره داشت و از شرق (EAST) آمده بود. اولین ميهمانی دورهمی بچههای دانشگاه را چند هفته بعد در خانهاش برگزار کرد. بعدتر فهمیدم هدفش از دعوت تنهایی من به خانهاش این بود که تعصبات فرهنگی مرا بسنجد و بفهمد تا چه حد میتوانم با بچههای دیگر بجوشم.در جشن پایان ترم دانشکده، ملانی سفره دلش را برایم باز کرد. خانوادهاش از یهودیانی بودند که در جنگ جهانی آواره شده و از لهستان به آمریکا مهاجرت کرده بودند. مادرش روانشناس بود؛ مذهبی و بسیار متعصب، هرچند به قول ملانی، دینداری متعصبانهاش دخلی به سیاست نداشت، اما تعصب و اصرارِ مادر ملانی به تربیت مذهبی بچهها سبب شده بود از همان عنفوان جوانی از پدر ملانی - که او هم دینداری متعصب، اما منعطفتر از مادر بود - جدا شود. ملانی یک خواهر بزرگتر و دو برادر دوقلوی کوچکتر از خودش داشت. مادر یکتنه و بهسختی آنها را در نیوجرسی بزرگ کرده بود. ملانی، مادر را قدر مینهاد و باوجود روحیه شاد، برونگرا و رفتار مدرن و به ظاهر غیرمذهبیای که داشت، بخشی از تربیت مادر در ذهنش رسوب کرده بود و نسبت به رعایتنکردن احکام دینی عذاب وجدان داشت. در نوجوانی، ملانی عاشق پسری مسلمان و هندی شده بود؛ عشقشان در برابر مخالفت سفتوسخت هر دو خانواده، چندان دوام نیاورده بود. حالا هفت سال از ازدواج ملانی گذشته بود؛ ازدواج با همسری که در خانوادهای مسیحی بهدنیا آمده، اما مذهبی نبود؛ همسری بسیار همراه و فهمیده؛ مردی دنیادیده با درکی عمیق از دنیای پیرامونش. قصد داشتند بچهدار شوند؛ اما مردد بود که بچهها را چطور بزرگ کنند؟ به دین خودش، همسرش یا بگذارند خود بچهها بعدها انتخاب کنند. اینکه ملانی اینگونه سفره دلش را باز کرده بود برایم عجیب بود. اما گویی او برای انتخاب شنوندهاش دلیلی داشت. آنروزها زمان «روزه»شان بود؛ برای 25 ساعت هرگز نباید میخوردند یا میآشامیدند. از من پرسید: «روزهداری برایت سخت نیست؟» ملانی عذاب وجدان زیادی داشت، بیشتر ازآنرو که خیال میکرد مادرش از بیتوجهی او به احکام و سنتها آزرده میشود. گفت: «وقتی بچه بودیم در زمان روزه، مادر همه غذاها را در کمد میگذاشت و چیزی روی میز نبود. کاش من هم این کار را با خودم میکردم». ادامه داد: «تو مسجد مسلمانها را در این شهر پیدا کردهای؟» گفتم چطور؟ گفت: «هر شهر جدیدی که میرویم، من به دنبال کنیسه میگردم. در این شهر هم یکی پیدا کردم، اما از من خیلی دور است. بعد از مدتها بالاخره یک روز رفتم، اما احساس کردم آنجا هیچ جایی ندارم. همه خیلی پیر بودند، روسری یادم رفته بود و مرا با سرزنش نگاه میکردند. وقتی بیرون آمدم، نفس راحتی کشیدم، اما مادرم را چهکار کنم که مدام میپرسد، به کنیسه سر زدهام یا نه؟» ملانی، دختر آمریکایی مدرنی که اگر برایم درددل نمیکرد هرگز باور نمیکردم اینهمه دغدغه مذهب و نگرانی مادرش را داشته باشد. او شنوندهاش را به درستی انتخاب کرده بود؛ انگار با هم بزرگ شده بودیم، در یک فرهنگ و جغرافیا. عید بزرگشان همین روزهاست، هانوکا، همزمان با یلدا. این هفته حتما ملانی در کنار همسر و دو فرزندش هر شب یک شمع روشن میکند - به امید پیروزی نور بر تاریکی - و هر شب برای فرزندانش قصه آدمها و باورهایشان را میگوید. حتما یکی از این شبها برای بچههایش تعریف میکند که در شرق کره زمین، برخی بلندترین شب سال را جشن میگیرند و با شعر به پیشواز روزهای روشن و طولانی میروند و او در آن حوالی دختری را میشناسد که دغدغههایی شبیه او دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.