|

طب و وقف

بابک زمانی-رئیس انجمن سکته مغزی

از اتوبان همت که به طرف غرب می‌روید آنچه جلب‌ توجه می‌کند ساختمان‌ها و برج‌های متعدد و زیبایی است که به‌شکلی پایان‌ناپذیر تا کیلومترها ادامه پیدا می‌کنند. هرروز صبح که من از کوچه تنگی که به ورودی بیمارستان دولتی و آموزشی‌مان در وسط شهر می‌رسد، می‌گذرم و با ازدحام انبوه بیماران و همراهان و تاکسی‌ها و نگهبانان -گاه درگیر با یکدیگر- روبه‌رو می‌شوم، از خود می‌پرسم آیا امکان دارد یک روز یکی از آن ساختمان‌های بزرگ و جادار اتوبان همت با فضای سبزی که لابد آنها را احاطه کرده است، به‌ترتیبی به بیمارستان اختصاص یابد؟ دولت‌ها به‌دلایل مختلف حتی در ایفای ذاتی‌ترین وظایف سلامت، یعنی پیشگیری، اورژانس، مستمندان و بیماری‌های مزمن هم همواره به درجات مختلف کم می‌آورند چه برسد به تأمین همه هزینه‌های

سلامت از هر نوع. بنابراین در همه‌جای دنیا بخشی از درآمدهای سرمایه‌داران و گروه‌های صاحب نفوذ به مصرف اهدا یا وقف بیمارستان یا مرکز درمانی می‌رسد. اتفاقا همین بیمارستان آموزشی کوچک ما در قلب شهر را هم بیش از 50 سال پیش خیری وقف کرده بود که بیمارستان هم‌اکنون به نام او خوانده می‌شود، با حیاطی بزرگ و زیبا و مصفا که در سال‌های بعد به جای تأسیس بیمارستان‌های جدید ذره‌ذره آن حیاط را بارها و بارها، درحالی‌که بیمارستان آکنده از بیمار بود، ساختند و خاک و صدا به پا کردند. همگی شاهدیم که با وجود شهرسازی غول‌آسای سال‌های اخیر، بیمارستان‌های شهر ما عمدتا همان‌هایی هستند که چند ده سال پیش ساخته شد‌ه‌اند. بی‌شک همه امیدوارند یک روز برنامه بر سرمایه پیروز شود و دولت‌ها فقط براساس برنامه رفاه همه شهروندان را فراهم کنند. هم‌اکنون هم آنچه در توان داریم باید به عمل آوریم تا هزینه‌های دولت را به سمت سلامت بکشانیم اما تا آن زمان دستیابی به اخلاقیاتی مدرن که سرریز سرمایه را به‌سمت سلامت سوق می‌دهد هم کم‌اهمیت نیست. اما سؤال مشخص من در این یادداشت این است که چرا در سال‌های اخیر شاهد این نوع از خیرات و مبرات نبوده‌ایم؟ چرا در فرهنگی که تخصیص بخشی از درآمد به مصارف عمومی و خیرات وظیفه‌ای شرعی به شمار می‌رود و هر ساله، به‌ویژه‌ در برخی مراسم و اعیاد، منابع مالی چشمگیری صرف خیرات و مبرات می‌شود، حتی به اندازه چند دهه پیش‌تر هم در کشور خود شاهد وقف بیمارستان و درمانگاه نبوده‌ایم؟ ناگفته نباید گذاشت که سنت وقف در فرهنگ آسیایی تنها به‌دلیل خیرات آخرت نبوده است؛ در فرماسیون اقتصادی‌ای که هیچ‌گاه به معنای دقیق کلمه فئودالی نبوده و نقش ارث در مالکیت املاک خلل‌ناپذیری اروپایی را نداشته است، وقف یکی از مفرهایی بود که تیول را در زمان حیات از گزند سلطان در امان نگه می‌داشت و اگر آن‌قدر خوش‌شانس نبودی که فرزندانت مباشر موقوفات باشند حداقل آخرتی را برای خودت و آنها خریده بودی، در‌غیر‌این‌صورت سلطان تملک و تقسیم اموال وزیر را حتی تا پس‌فردای مرگ او هم به تأخیر نمی‌انداخت. اما در همان دوران قدیم هم وقف اموال، نه برای بیمارستان که عمدتا برای جهاتی متعالی‌تر از این‌گونه امور این جهانی صورت می‌گرفت. شاید دلیلش آن بود که در سال‌های دور، زردی طب در برابر سرخی تقدیر رنگ باخته بود و طب قدیم به‌درستی تأثیری واقعی و رادیکال بیش از تأثیر اوراد و معجون‌های سنتی بر یادها نگذاشته بود. بنابراین وقف بیمارستان پدیده‌ای مدرن و خود برگرفته از فرهنگ اروپایی بود و در عرض چند ده سال در کشور رایج شد. از‌این‌روست که می‌توان نتیجه گرفت تعطیل‌شدن یا کاهش وقف بیمارستان در چند ده سال اخیر هم عمدتا به‌دلیل رواج یا بازگشت به‌نوعی ناباوری نسبت به خدمات پزشکی مدرن است. ناباوری‌ای با ریشه‌ای بدوی که شاهدیم در مدرن‌ترین اقشار کشور هم به بقای خود ادامه می‌دهد و به این شکل خود را نشان می‌دهد که موضوع سلامت را صرفا نتیجه کار پزشکان می‌بینند نه نتیجه سیستم اقتصادی-اجتماعی واقعا موجود! با هیچ ترتیب دیگری نمی‌توان فهمید که چرا در کنار کیلومترها ساختمان در شرق و غرب تهران حتی یک بیمارستان بزرگ چند هکتاری به‌دست یکی یا چند نفر از صاحبان گوناگون این سرمایه‌ها ساخته نشده است! گویی در ذهن بیشتر ایشان این همه هزینه برای ساخت بیمارستان نتیجه‌ای روشن برای این و آن دنیا ندارد. وقتی طبق عقاید رایج، بیمار می‌تواند بین طب سنتی و انرژی‌درمانی و... و طب مدرن یکی را انتخاب کند، اصلا چرا باید سرمایه خود را که حتی از حیث مبادله با خیرات آخرت هم منافع روشنی ندارد، هدر دهید؟ وقتی اندکی بیشتر تأمل کنیم درمی‌یابیم که همین بیمارستان‌های موجود هم بیشتر از آنکه محلی برای کار پزشکی به‌معنای مطلق آن باشند، محل‌هایی برای کارهایی هستند که نتایج آنها بسیار عینی و زودرسند، اما درمان‌ها و امکانات برای تشخیص و درمان‌های پیچیده بیماری‌های داخلی از هر نوع در همین بیمارستان‌های موجود هم یا دچار بحران‌های جدی هستند یا حداقل تحت‌الشعاع درمان‌های نوع اول قرار دارند. حتی به نظر می‌رسد تا همین اواخر دولت هم متوجه وظیفه سنگین خود در تأمین حداقل‌های درمانی مردم در زمینه‌های اورژانس قطع نظر از داخلی یا جراحی آن و مراقبت از بیماران مزمنی که درمان‌هایی حاد با نتایج ملموس ندارند، نبود و در پرداخت هزینه‌های بیمارستان‌ها چنین تفکیکی را قائل نمی‌شد و به‌همین‌دلیل زیر بار سنگین مخارجی رفت که حتی در پیشرفته‌ترین کشورها هم دولت خود را موظف به تأمین آنها حداقل در کوتاه‌مدت نمی‌بیند. باور به معجزه طب مدرن، آن هم در غیرملموس‌ترین وجوه آن، همان معجزات و درمان‌هایی که تنها به چشمان مسلح به آمار می‌آیند، مهم‌ترین نکته‌ای است که می‌تواند باعث جذب سرمایه به کار پزشکی شود. خیرات و وقف هم از این شمول خارج نیست! اتفاقا مصرف‌نکردن منابع صدقاتی برای ساخت بیمارستان خود نشانه‌ای است از جایگاه این موضوع در ساختار اخلاقی موجود در جامعه ما که بی‌تردید بر شیوه سرمایه‌گذاری‌های دولتی و غیرصدقاتی ما در بخش سلامت، هم تأثیر می‌گذارد. این ناباوری قطعا خواسته و ایجادشده ازسوی دولت نیست، اما ایشان درراستای ارتقای سلامت وظیفه‌ای مهم‌تر از مقابله با آن ندارند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.