حوزه نفت ایران و کمبود سرمایه و تکنولوژی
دالغا خاتیناوغلو-کارشناس صنعت نفت ایران در نشریه natural gas world
وزیر نفت ایران می گوید در سال جاری کل سرمایهگذاریهای نفت و گاز کشور به ۱.۵ میلیارد دلار هم نمیرسد، در حالی که این رقم در سالهای ۹۰ و ۹۱ (دو سال پایانی ریاستجمهوری محمود احمدینژاد) مجموعا ۴۰ میلیارد دلار بود.به گزارش ایرنا، بیژن زنگنه در سخنرانی روز سهشنبه ۲۱ آذر در صحن علنی مجلس گفت «ما در سالهای اخیر به جز در مورد غرب کارون و پارس جنوبی، تقریبا در سایر سرمایهگذاریها در بخش بالادستی (توسعه میادین) و پالایش، نزدیک به توقف هستیم».سرمایهگذاری ۱.۵میلیارددلاری، درحالیکه تقریبا 9 ماه از سال خورشیدی میگذرد، در حالی است که ایران با لغو تحریمها اعلام کرده بود که امیدوار است تا پایان سال ۱۴۰۰ حدود صد میلیارد دلار تنها در توسعه میادین نفت و گاز سرمایه جذب کند که ۸۰ درصد آن سرمایه خارجی باشد.با گذشت نزدیک به دو سال از توافق هستهای، ایران فعلا تنها با شرکت توتال فرانسه و «سیانپیسی» چین برای توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی قرارداد امضا کرده و این شرکت فرانسوی نیز هماکنون در حال بررسی جوانب تحریمهای احتمالی آمریکا علیه ایران برای آغاز پروژه است.نکته مهم در پروژههای غرب کارون که آقای زنگنه به آن اشاره کرده، در اینجاست که بسیاری از این میادین عظیم که ۱۰ درصد از کل ذخایر نفت ایران را در دل خود جای دادهاند، با عراق مشترک هستند.تولید نفت عراق از میادین مشترک تقریبا دو برابر ایران است و به سرعت پروژههای خود را توسعه میدهد. ایران از ابتدای ریاستجمهوری آقای احمدینژاد در سال ۲۰۰۵ که با تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل و غرب مواجه شد، شاهد افزایش چشمگیر تولید نفت همسایه غربی بوده است.در همین بازه زمانی، دولت بغداد ظرفیت تولید روزانه نفت خود را سه میلیون بشکه افزایش داده و به ۴.۷ میلیون بشکه در روز رسانده و جای ایران را با اختلاف چشمگیری، بهعنوان دومین تولیدکننده بزرگ اوپک تصاحب کرده است.هماکنون ظرفیت تولید روزانه نفت ایران تقریبا یک میلیون بشکه کمتر از عراق است.مشکل دیگر در میادین غرب کارون با ذخایر ۸۷ میلیارد بشکه نفت درجا، ضریب بازیافت بسیار اندک این میادین (بهطور متوسط حدود ۱۵ درصد) است. این رقم در میدان آزادگان شمالی (که توسعه آن سالهاست به شرکت «سیانپیسی» چین سپرده شده) حدود پنج درصد است. بهعبارتی، در شرایط عادی تنها پنج درصد از ذخایر این میدان قابلیت بازیافت دارد.شهریورماه سال گذشته سایت شرکت ملی نفت ایران از قول کرامت بهبهانی، مجری طرح توسعهای میدان نفتی مشترک آزادگان شمالی، گزارش داد که این میدان ۵.۶۸ میلیارد بشکه ذخایر نفتی دارد که ۲۷۹ میلیون بشکه آن در شرایط عادی و براساس تعهدات شرکت چینی قابل بازیافت است.ضریب بازیافت میادین نفتی ایران حدود ۲۰ درصد است که نهایتا با تزریق گاز و آب به ۲۵ درصد میرسد. اما افزایش بیشتر ضریب بازیافت، نیاز به تکنولوژی پیشرفته غربی دارد. کریم زبیدی مدیر برنامهریزی تلفیقی شرکت ملی نفت ایران نیز روز سهشنبه به خبرگزاری رسمي وزارت نفت شانا گفت از مجموع حدود ۸۷ میلیارد بشکه ذخیره نفت درجای منطقه غرب کارون، تاکنون ۷۱۵ میلیون بشکه نفت برداشت شده است.بهگفته وی، هزینه سرمایهگذاری تولید روزانه هر بشکه نفت خام در آزادگان شمالی حدود ۳۴ هزار دلار شده است (با احتساب تولید روزانه ۷۵ هزار بشکه، کل هزینه پروژه حدود ۲.۵۵ میلیارد دلار میشود) و ضریب بازیافت شرکت چینی در این میدان حدود پنج درصد بوده است. او گفت «بدیهی است هزینه تمامشده و ضریب بازیافت نمیتواند در این شرایط قابلقبول باشد».وی در ادامه با ذکر این نکته که «شرکتهای خارجی دیگر میتوانستند با هزینههای کمتر چنین طرحهایی را به سرانجام برسانند» گفت شرکت ایرانی تدبیر انرژی هم در توسعه یاران شمالی توانست با هزینهای نسبتا معقول یعنی کمتر از ۲۰ هزار دلار برای هر بشکه، طرح را به پایان برساند.میدان پارس جنوبی مورد اشاره آقای زنگنه نیز بین ایران و قطر مشترک است. ایران تاکنون یک تریلیون مترمکعب و قطر ۲.۵ برابر ایران از این میدان گاز برداشت کردهاند و انتظار میرود تا پنج سال آینده فشار این مخزن گازی در بخش ایران به شدت افت کند. قطر نیز تیرماه سال جاری اعلام کرد در نظر دارد تولید گاز از این میدان را تا سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰ درصد افزایش دهد. بخش قطری پارس جنوبی (گنبد شمالی) سالها قبل دچار افت فشار شد و این کشور قبلا تمهیدات لازم را برای ثابتنگهداشتن میزان تولید خود اندیشیده و عملی کرده است. اما ایران برای جلوگیری از افت تولید فشار، نیاز به حدود ۱۰ سکوی ۲۰هزارتنی با کمپرسورهای عظیم دارد که هزینه آنها، طبق اظهارات مقامات ایران، جمعا حدود ۲۵ تا ۳۰ میلیارد دلار ارزیابی میشود. ایران قادر به ساخت این سکوهای عظیم نیست. قرار بود اولین سکو برای فاز ۱۱ پارس جنوبی توسط شرکت توتال فرانسه ساخته شود. این در حالی است که هنوز ایران درگیر توسعه هشت فاز جدید پارس جنوبی است و برای تکمیل این فازها، نیاز به ۲۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.