حالا من و الهه زنده
فریده خرمی
چطور فراموش کردهام؟ مگر من گردنشکسته برای دیدن الهه زنده به نپال نیامدهام؟ مگر میشود بدون دیدن او برگردم؟
سایهبهسایه دنبال مرد راهنما میروم و وارد حیاط خانهای کوچک و دوطبقه میشوم. عجب خانهای! درها و پنجرههای چوبی و ظریف کندهکاریشده سیاهرنگ بر زمینه آجری قرمز دیوارها، ساختمان مربعشکل را در عین سادگی با وقار و متفاوت جلوه میدهد. توی تنها باغچه کوچک وسط حیاط درختی با گلهای کوچک بنفش روشن روییده. محلیها خیلی راحت سرشان را میاندازند پایین و از یکی از درهای سیاه گوشه حیاط وارد میشوند و در خم پلههایی آجری از دید پنهان میشوند تا هدایایشان را تقدیم الهه کنند. اما ورود و دیدار الهه برای خارجیها ممنوع است. گرچه راهنما امیدوارم میکند که الهه بهزودی برای دقایقی پشت پنجره میآید. روی سکوهای حیاط مینشینم و بر و بر پنجرهای در طبقه دوم را نگاه میکنم. حالا توریستهای دیگری از همه جای دنیا توی حیاط جمع شدهاند و برای دیدن کوماری (در سانسکریت به معنای شاهدخت) بیتابی میکنند. قلبم توی سینه میکوبد. حال عجیبی دارم؛ ملغمهای از هیجان و سرخوشی و حیرت. میآید. دخترک نازکاندام غمگینی پشت پنجره میآید و با صورت مات بیتفاوت به من چشم میدوزد. از جا بلند میشوم، مثل دیوانهها بالا و پایین میپرم و دست تکان میدهم. حس میکنم اشتیاق و شوری در نگاهش پیدا شده. حتی نزدیک است لبخند بزند. راهنما میگوید که آرام بایستم و ادای احترام کنم. به همان شیوهای که برای دالایی لاما ادای احترام کرده بودم. توریستها اطاعت میکنند. من هم اطاعت میکنم. با دستهای بههمچسبیده و سر خمشده به او ادای احترام میکنم. این کار برای الهه هیچ تازگی و لطفی ندارد. برمیگردد و در تاریکی اتاق ناپدید میشود. انگار بخواهد بگوید، اَه، خسته شدم از این نمایش تکراری. فرصت نمیشود که ببینم گردنی مثل پوسته صدف و بدنی مثل درخت انجیر هندی دارد یا نه. حرفی نمیزند تا ببینم صدایش مثل صدای اردک نرم و روشن هست یا نه. دوباره روی سکو مینشینم و فکر میکنم که آیا کوماری زیبایی گلهای بنفش وسط حیاط را میبیند؟ آیا دلش میخواهد هرچه زودتر روزهای بلوغش فرا برسد تا به اندازه تمام سالهایی که در این خانه زندانی بوده، شلنگ تخته بیندازد و بازی کند و قهقهه بزند؟ یا ترجیح میدهد الهه بماند، چشمها و لبهایی با آرایش اغراقشده داشته باشد، لباسهای زربفت بپوشد و بر شانه کاهنان یا در کجاوه اینور و آنور برود؟ راهنما بدون اینکه حرفی از پول بزند رفته و من بعدها میشنوم که هر توریست برای ورود به میدان دور بار کاتماندو باید هزار روپیه نپال بپردازد و بلیت بخرد. اما هیچکس موقع ورود به میدان یا خروج از آن یقه من را نگرفته و با من حرفی از پول نزده. که اگر زده بود ناچار بودم به هتل مجانیام برگردم و با حسرت دیدار از میدان دوربار به خانه برگردم. طی سفر به نپال با زنان بسیاری آشنا شدهام. از رنجها و شادیها، امیدها و آرزوها و ناامیدیهایشان باخبر شدهام و حالا در حیاط خانه الهه، نشسته بر سکویی روبهروی پنجره خالی طبقه دوم فکر میکنم که کدامیک قابلستایشترند؟ الهه یا زن جوانی با لبخند و زیبایی خیرهکننده که در گوشه بینور یک معبد هندو دیدهام؟ همان که حق ازدواج نداشت و در خدمت معبد بود، در همان گوشه تاریک ظرف میشست و برای کاهن معبد غذا میپخت؟ شاید هم ناچار بود به سنت دوکیهای نپال خدمات دیگری هم به کاهن یا مریدانش ارائه دهد. الهه قابلستایش است یا زنانی که میتوانند به جای اردوگاههای شورشیان در خانههای کوچک روستاییشان خورش کاری بپزند و هر صبح بچههایشان را به مدرسه ببرند، شاهد بهبودی روزبهروز اوضاع برای زنان نپال باشند و یک رئیسجمهور زن کمونیست (بیدیا دوی بانداری، حامی پرسابقه حقوق زنان) را در قدرت ببینند.1 الهه قابلستایشتر است یا زنان مغرور و جدیای که در شهرها و روستاها، در خیابانها و کوچههای شلوغ و بیقانون یا جادههای پرسیلاب و پردستانداز موتورسیکلتهایشان را با خونسردی و مهارتی باورنکردنی میرانند؟ الهه قابلستایشتر است یا زنانی که با سبدهای حصیری بر دوش، سنگین از میوه یا سنگ و آجر، پابرهنه و خسته از صبح تا شام بیگلایه کار میکنند؟ آنها که باوجود سختیها و رنجها هیچ فرصتی را برای شادزیستن از دست نمیدهند؟ زنان هندو یا بودایی یا مسلمان. زنانی با دینها و خدایان متفاوت که در صلح و آرامش در کنار هم زندگی میکنند؟ نمیدانم. اما شک ندارم این کوماری، الهه نابالغ است که برای دیدن این زنان و دوستی و همدلی با آنها من را فراخوانده. اگر الهه را ندیده بودم سفرم چیزی کم داشت و ناتمام میماند. دانههای پراکنده گردنبند سفرم را رشتهای به هم وصل نمیکرد و نپال همان رنگ و معنایی را نداشت که حالا برایم دارد. پینوشت: 1-مجموعهای از قلهها در رشتهکوه هیمالیا 2-صعود از ماچاپورچا یا قلهدم ماهی بهخاطر مقدسبودن از نظر هندوهای نپال، ممنوع است. 3-معابد بودایی و هندو که بیشتر آنها ساختار هرمی چند طبقه دارند. 4-در نپال در 10 سال اخیر، قوانین زیادی به نفع زنان تصویب شده است؛ ازجمله اینکه برای داشتن گذرنامه لازم نیست از خویشاوندان مرد اجازه بگیرند. مثال دیگر اینکه رسم قدیمی تقدیم دختران کمسنوسال به معبد غیرقانونی اعلام شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.