|

آموختن از هم‌سالان

میلاد افشین‌منش. پژوهشگر مؤسسه مطالعات‌ کودکی مدرس

- پسرم از وقتی مدرسه رفته، کلمات جدیدی یاد گرفته و دامنه لغاتش بیشتر شده است. - دخترم از امسال که مهدکودک می‌رود و با دوستانش غذا می‌خورد، غذاخوردنش خیلی بهتر شده است. - پسرم قبلا برای انجام ساده‌ترین کارهایش از من کمک می‌خواست؛ اما از وقتی وارد پیش‌دبستانی شده، خیلی از کارهایش را به‌تنهایی انجام می‌دهد و... این جملات کم‌وبیش آشنا، همه‌وهمه حکایت از یک واقعیت غیرقابل‌انکار دارند: «کودکان، از هم‌سالان خود، می‌آموزند». تقریبا هیچ متخصصی در حوزه کودک نیست که بازی کودک با هم‌سن‌وسال‌هایش را منع کرده باشد و حتی برخی از آنها معتقدند که بخش عمده آموخته‌های هر کودک به هنگام حضور وی در گروه‌های هم‌سن‌وسال و تعامل با آنها رخ می‌دهد. بنابراین هرچه جمعیت خانواده کمتر و ارتباطات کودک محدودتر باشد، به همان اندازه حضور او در جمع دوستان، ضرورت بیشتری می‌یابد. تأثیر این حضور را در دو بُعد الف) جسمانی و ب) غیرجسمانی می‌توان چنین خلاصه کرد: الف) فعالیت فیزیکی در گروه دوستان، سبب بهبود رشد جسمانی او شده و بر مهارت‌های به‌کارگیری اعضای بدن مانند دست‌ها یا انگشتان در موقعیت‌های جدید تأثیر مستقیم خواهد داشت. این تأثیر حتی برای کودکانی که از لحاظ ذهنی دچار عقب‌ماندگی یا برخی اختلال‌ها هستند نیز مثبت بوده است. ب) حضور کودک در میان هم‌سالان و تعامل با آنها، مهارت‌های زبانی، عقلی و روحی او را پرورش داده و تقویت می‌کند که از جمله آنها می‌توان افزایش دامنه لغات کاربردی، توانایی گفت‌وگو، مهارت گوش‌دادن فعال، ابراز نظر خویش به صورت محترمانه و منصفانه و دفاع از آن و نیز ابراز واکنش مناسب در مقابل احساسات هم‌سالانش را برشمرد. همچنین کاهش روحیه خودمحوری و توجه به امیال و خواسته‌های دیگران و احترام به تصمیم گرفته‌شده از سوی اکثر بچه‌ها، زمینه‌ساز بلوغ اجتماعی و حضور وی در جامعه آینده خواهد بود. ضمن آنکه برخی موقعیت‌ها، مانند: تجربه شکست و سپس داشتن فرصت جبران در یک بازی دوستانه، قرارگرفتن در نقش رهبر یا نقش پیرو در یک فعالیت مشارکتی دسته‌جمعی، بروز اختلاف و حتی درگیری و سپس میانجیگری و صلح و آشتی یا طرح نقشه و هم‌فکری برای پیروزی گروه و نه پیروزی یک فرد، اصولا با «حضور در جمع» معنا و فرصت بروز می‌یابد. در این میان وظیفه و نقش والدین یا مربیان را شاید بتوان در یک جمله چنین خلاصه کرد: «نظارت حداکثری و صبورانه و مداخله حداقلی و آگاهانه» تا بهره کودکان از فرصتِ بودن با هم‌سالان، هرچه بیشتر باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.