رنگ در «سوسپیریا» چه کاربردی دارد
جهان رنگآمیزیشده*
میتلاند مکدونا (ترجمه اردوان شکوهی): داریو آرجنتو میگوید: «در «سوسپیریا» تلاش میکردیم رنگِ «سفیدبرفی» والت دیسنی را دوباره تولید کنیم. از همان ابتدا گفته شده که تکنیکالر فاقد سایههای ملایم است و مثل کارتونهای اولیه عاری از سایهرنگهاست». «سوسپیریا» مطمئنا در سایههایی تار و مبهم فیلمبرداری نشده است. همین که سوزی (جسیکا هارپر) محوطه ایمنی فرودگاه فرایبورگ را ترک میکند، در دنیای وهمانگیز و سرگیجهآوری از رنگمایههای قرمز، زرد و آبی سرگردان میشود. هالههای غلیظِ رنگها که مثل تقسیمکنندههای محیطی عمل میکنند، فضاهای داخلی فیلم را تعریف میکنند (درواقع، خودِ اسامی اتاقهای مختلف در آکادمی، بازتابی از این طبقهبندی هستند؛ خانم تَنر (آلیدا والی) دانشآموزان را برای کلاس به اتاق قرمز فرامیخواند، برای تمرین به اتاق زرد هدایتشان میکند و...). در نماهای یکنفره، تکرنگها در نواحی مشخص بهوفور یافت میشوند؛ رگههایی از رنگ زرد بر پسزمینه غالب است، میانزمینه را آبی سرد و تند پر کرده، حال آنکه قرمزشدنِ چهره یک شخصیت در پیشزمینه قابلتوجه است. سارا در اتاقهایی که آبی غلیظ در آنها نمود چشمگیری دارد، تحت تعقیب مرد تیغبهدستی قرار میگیرد که توسط ساحره اجیر شده است. این مرد سرانجام گلوی سارا را در اتاقی که به طرز عجیبی مملو از سیمهای خاردار است، میشکافد. هالهای زردرنگ، عمارتی را دربر گرفته است که در آن پیانیست نابینا مورد حمله وحشیانه سگ راهنمای خودش قرار میگیرد و کشته میشود. اندکصحنههایی که در نوری نسبتا طبیعی میگذرند - مثل صحنهای که سوزی در بیرون یک ساختمان بلند با روانپزشک دیدار میکند و شک و تردیدهایش نسبت به آکادمی را با او در میان میگذارد- به طرز غریبی سوررئال جلوه میکنند، چون چشم تماشاگر به جهان رنگآمیزیشدهای که پیش از آن دیده، عادت کرده است. پیوستگیِ استراتژی رنگی «سوسپیریا» که در آن از رنگهای شفاف و چشمگیر برای تجسمبخشیدن به دنیای هیستریکال و فوقالعاده حساسِ جادوگری استفاده شده، واقعا شگفتانگیز است؛ مسئلهای که هم با دقت تمام طراحی شده و هم با وسواس فراوان اجرا شده است. طراحی و نورپردازی «سوسپیریا» صرفا بر اساس یک نظام پیچیده تصویری انجام نشد، بلکه در لابراتوار هم تدابیری اتخاذ شد تا فیلم به تأثیر نهایی حداکثریاش برسد. آرجنتو میگوید: «من و فیلمبردارم از همان قاعده و اصولی استفاده کردیم که در دهه 50 برای رنگهای بسیار شفاف تکنیکالر از آن استفاده میشد. مسئله اصلی استفاده از سه ماتریسِ فیلم برای سه رنگ اصلی است: قرمز، سبز و آبی، و بعد سوپرایمپوزکردن آنها در هر زمانی که تأکید بر رنگی مشخص نیاز باشد. کداک فقط چندهزار متر از این نوع فیلم خام داشت که کافی نبود». حاصل تلاش آرجنتو و فیلمبردارش در تکتک فریمها بهوضوح قابل مشاهده است. حتی اگر بههیچوجه تحتتأثیر روایت سادهانگارانه فیلم قرار نگرفته باشید، نمیتوانید تمهیداتِ رنگیِ سازمانیافته و چشمنوازش را نادیده بگیرید. «سوسپیریا» پرفروشترین فیلم آرجنتو در آمریکا بود، هرچند ریویوهایی که دربارهاش نوشته شدند غالبا شمشیر از رو کشیده بودند. بیشترشان همسو با ارزیابی جان سیمون، منتقد «نیویورک»، بودند که نوشته بود: «سوسپیریا بهعنوان یک فیلم ترسناک واقعا فاجعه است؛ فیلمی که هیچکس یا هیچچیز در آن معنایی ندارد: فاقد هرگونه المانی در پیرنگ، عاری از هر عکسالعمل روانکاوانه، بدون حتی یک نیمچهشخصیت، یک تکه دیالوگ یا فضایی که قابلقبول باشد». خب بله، «سوسپیریا» به مفهوم عُرفش معنایی ندارد، اما داستان «شنلقرمزی» هم فاقد هر معنایی است؛ کدام دختربچه کودنی نمیتواند مادربزرگش را از یک گرگ بزرگ پشمالو تشخیص بدهد؟ آیا در چنین موقعیتی باید دنبال راهحلهای پیچیده برای اختلالات روحی گشت؟ نه. هدف «سوسپیریا» یا «شنلقرمزی» این نیست. *برگرفته از کتاب «آینههای شکسته / ذهنهای پریشان: رؤیاهای تاریکِ داریو آرجنتو».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.