تغییرات اقلیم و اثر آن بر امنیت غذایی
فاطمه پاسبان. کارشناس کشاورزی
تغییر اقلیم بهعنوان یکی از خطرهای جدی توسعه پایدار را در ابعاد مختلف زیستمحیطی، سلامت انسان، امنیت غذایی و فعالیتهای اقتصادی تهدید میکند. یکی از موضوعاتی که مورد توجه در تغییر اقلیم است، بحث امنیت غذایی است. امنیت غذایی زمانی وجود دارد که همه مردم در تمامی ایام سال به غذای کافی، سالم و مغذی دسترسی فیزیکی و اقتصادی داشته باشند و غذای در دسترس، نیازهای یک رژیم تغذیهای سازگار با ترجیحات آنان را برای یک زندگی فعال و سالم فراهم کند (فائو، ٢٠٠١). براساس این تعریف، مفاهیم اصلی امنیت غذایی عبارتاند از: غذای کافی، دسترسی (فیزیکی و اقتصادی) و زندگی سالم و فعال. در اینمیان مفهوم دسترسی به غذا یعنی فرد به شبکه توزیع غذا در محل زندگی خود دسترسی آسان داشته (دسترسی فیزیکی) و با درآمد خود بتواند غذای مورد نیاز را خریداری کند (دسترسی اقتصادی). دسترسی به غذا حاصل تولید داخلی و تجارت است یعنی نیاز به مواد غذایی از طریق تولید داخلی یا واردات تأمین میشود و دسترسی اقتصادی به توانایی و قدرت خرید واقعی مردم وابسته است. دراینمیان نبود دسترسی کافی به غذا، ناامنی غذایی را به دنبال دارد. ناامنی غذایی یعنی خطر دسترسی کافی به مواد غذایی. این خطر میتواند به دلیل عوامل مختلفی از قبیل کاهش تولید، نوسان قیمت محصول در بازار و محدودیتهای وارداتی باشد. آمار جهانی نشان میدهد در سال گذشته، امنیت غذایی جهان بهبود یافته است. با توجه به شاخص امنیت غذایی (GFSI) در سال ٢٠١5 درباره 113 کشور مورد بررسی، میانگین نمره امنیت غذایی بهطورکلی 1.2 نمره افزایش یافته که این پیامد دستاوردهای توسعه پایدار در بسیاری از کشورهای درحالتوسعه بهویژه در جنوب صحرای آفریقا و کاهش قیمت جهانی غذا بوده است. براساس این شاخص محاسبهشده در سالهای ٢٠١٤ تا ٢٠١٥، شاخص کلی امنیت غذایی ١.٢ نمره، شاخص توانایی مالی یک نمره، دسترسی ١.٤ نمره و کیفیت و سالمبودن ١.١ نمره افزایش یافته است. در این رتبهبندی از صد نمره، آمریکا با ٨٩ نمره، سنگاپور با ٨٨.٢ نمره و ایرلند با ٨٥.٤ نمره سه کشور در بالاترین شاخص امنیت غذایی و بروندی با ٢٥.١ نمره، چاد با ٢٧.٩ نمره و ماداگاسکار با ٢٨.٨ نمره در کمترین شاخص امنیت غذایی قرار دارند (Global food security index, 2015). این اطلاعات نشان میدهد که امنیت غذایی کشورهای جهان با تغییر در عرضه و تقاضا و قیمت آن متغیر میشود. حال این تغییر اقلیم میتواند از طریق تغییرات عمده در شرایط اقلیمی مثل گرمشدن، از طریق تأثیر بر تمام سیستمهای غذایی جهانی، ملی و محلی، بر امنیت غذایی اثرگذار باشد. تکرار و شدت حوادث شدید جوی و خشکسالیها، افزایش سطح آب دریاها و افزایش بینظمیهای الگوهای فصلی بارش، تأثیرات آنی روی تولید غذا، زیرساختهای توزیع غذا، وقوع وضعیتهای اضطراری غذا و فرصتهای معیشتی و نیز سلامت انسانها، در مناطق شهری و روستایی خواهد داشت. در تحقیقی که هایلی و دیگران (2016) انجام دادهاند، پیشبینی کردهاند با گرمشدن هوا و تغییر در الگوی بارش، احتمال کاهش غذای جهانی به میزان 10 درصد در سال 2030 میلادی و بیشتر از 20 درصد در سال 2050 میلادی وجود دارد. برای برنج پیشبینی شده است در سال 2030 میلادی در حدود 9 درصد و در سال 2050 میلادی در حدود 30 درصد کاهش تولید برای گندم در سال 2030 میلادی در حدود 12 درصد و در سال 2050 میلادی در حدود 14 درصد کاهش تولید برای ذرت در سال 2030 میلادی در حدود هفت درصد و در سال 2050 میلادی در حدود 16 درصد کاهش تولید برای دانه سویا در سال 2030 میلادی در حدود دو درصد و در سال 2050 میلادی در حدود 17 درصد کاهش تولید پیشبینی میشود. از طرف دیگر پیشبینی میشود به دلیل افزایش حرارت و تغییر در الگوی بارش، قیمت غذا در جهان بین سه تا 84 درصد در سال 2050 میلادی افزایش یابد. از طرف دیگر فائو پیشبینی میکند عملکرد محصولات کشاورزی 10 تا 25 درصد در سال 2050 میلادی به دلیل تغییرات اقلیم کاهش یافته و به دلیل افزایش درجه حرارت، صید ماهیان در حدود 40 درصد در سال 2050 میلادی کم میشود. این در حالی است که با توجه به افزایش جمعیت جهان، باید 60 درصد افزایش در غذا به وجود آید. تغییرات اقلیم خطر و تهدیدی برای امنیت غذایی جهان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.