تبعید خودخواسته
جواد طوسی
فکر میکنم 39 سال برای آزمون و خطا در عرصه فرهنگ و هنر و رسیدن به وضعیتی تثبیتشده کافی باشد. یک نمونه را نام میبرم تا خود حدیث مفصل بخوانید... . شما ببینید نمایش فیلم خارجی از اول انقلاب تاکنون، چقدر تابع سیاستهای گوناگون بوده است. در سالهای اول انقلاب که هنوز با شرایط متمرکز و ضابطهمند روبهرو نبودیم، فیلمهای خارجی همخوان با حالوهوای آن دوران به نمایش درمیآمد. بیشتر این فیلمها، مضامین سیاسی و انقلابی و لحن افشاگرانه داشتند. پسازآن، نمایش فیلم خارجی محدود به دو، سه سینما مثل عصر جدید (با مدیریت مرحوم هوشنگ کاوه) و کریستال (با مدیریت مرحوم صابر رهبر) و شهر فرهنگ (آزادی) شد که اغلبشان فیلمهای روسی و اروپای شرقی و تکوتوک فیلمهای سطح پایین هندی و کرهشمالی بودند. درواقع، در همین فاصله زمانی که فیلم خارجی برای خودش کوپن ناچیزی داشت نیز با نمایش متنوع و چندان قابل اعتنایی روبهرو نبودیم. موارد استثنائی، مانند نمایش فیلمهای تارکوفسکی و چند فیلم پاراجانف هم سینمای روشنفکرانه خاصی را در بر میگرفت. به دنبال آن، رفتهرفته فاتحه فیلم خارجی خوانده شد و تنها سینما فرهنگ برای مدتی در یک سئانس آخر شبش تعدادی از فیلمهای شاخص هنری و حرفهای روز را نمایش میداد که آن هم در سالهای اخیر منتفی شد. خب، اگر بخواهیم برای کلیت سینما ارزش و اعتبار فرهنگی، هنری و اجتماعی قائل شویم و مفهوم متعالی رسانهایاش را در یک جغرافیای بدونمرز جستوجو کنیم، آن نمایش نیمبند و گزینشی و یکسونگر اولیه و این دوران فترت کامل را چگونه توجیه میکنیم؟ آیا این واهمه و نگرانی بیش از حد از نمایش فیلم خارجی، واقعا منطقی است یا ناشی از یک توهم بزرگ یا سوءتفاهم پایانناپذیر است؟ مگر میتوان دور خود حصار دائمی کشید و ارتباط با سینمای زنده جهان را قطع و اکران عمومی را محدود به تولیدات محافظهکار یا سرگرمیساز داخلی کرد؟ در چنین فضا و موقعیتی، چگونه میتوان به تعریفی حرفهای از سینما که «هنر / صنعت» در آن موضوعیت داشته باشند، رسید و برایش برنامهریزی کوتاه و بلندمدت درونمرزی داشت؟ آیا نمایش کنترلشده و سنجیده فیلم خارجی به سینمای داخلی لطمه میزند یا بهعکس میتواند زمینهساز رشد و رونق و ارتقای کیفی و ساختاری آثار داخلی و ایجاد رقابت سالم و سازنده شود؟ متأسفانه نگرش مقطعی و سیاستهای محتاطانه و نداشتن جسارت و برنامهریزی در چرخه سیاستگذاری فرهنگی-هنری، یکی از معضلات اساسی جامعه سینمایی ماست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.