عکسهای زلزله محمد فرنود و نمایشگاهی به نفع زلزلهزدگان
عمق فاجعه و تأثیر جهانی برای همدلی انسانها
رضا آشفته: محمد فرنود، از عکاسان خبری بینالمللی، جایگاه ویژهای در مطبوعات ایران و جهان دارد. عکسهای او از زلزله رودبار و منجیل، بم و زرند و حتی از زلزله قائنات بسیار مطرح است. این خود انگیزهای شد تا یک نمایشگاه 3روزه با عنوان «تنها نیستیم» در گالری هدیش با همکاری دو گالری مژده و ایرانشهر، به منظور فروش آثار هنری به نفع زلزلهزدگان کرمانشاه، برپا کند. فرنود این عکسها را به شکل مولتیمدیا و با همراهی موسیقی برای ایجاد حس همدلی و همدردی در مردم به نمایش گذاشت. ايده راهاندازی این نمایشگاه و عرضه کتاب و آثار هنری در ابتدا با همکاری مدیران گالری و نشر ثالث (سینا جعفری) و گالری 4 (مرجان شکری) شكل گرفت. استقبال مردم باعث فروش چشمگیری شد که درآمد آن به زلزلهزدگان تعلق گرفت. در پي درخواست علی مرادخانی (معاون هنری وزارت ارشاد) و مجید ملانوروزی (مدیر هنرهای تجسمی کشور) از محمد فرنود، اين عكاس بنا بر تجربه و سابقهای که در زمینه عكاسي از موضوع زلزله دارد، بخشی از این عکسها را در یک نمایشگاه دیگر به شکل مولتیمدیا ارائه كرد. بههمیندلیل نیز سه روز نمایشگاه به شش روز انجامید و شامگاه جمعه سوم آذر این نمایشگاه به پایان رسید. استقبال از كارها و خرید کتاب و آثار هنری مانند عکس، نقاشی، مجسمه اتفاق چشمگیری بود که این درآمد نیز براي زلزلهزدگان بود. عکاس بحران محمد فرنود که از پیش از انقلاب عکاسی را آغاز کرده، از همان آغاز یکی از دغدغههایش حضور در حوادث بحرانی بوده است، بنابراین صاحب تجربهای قابل اعتنا در رودررویی با رویدادهای فاجعهآمیز است. او میداند باید سریع به محل وقوع رویداد برسد و در این زمینه صاحب تجربهای با نگاه انسانی است؛ چنانچه سال 69 و در جریان زلزله رودبار و منجیل سه ساعت پس از حادثه و در زلزله بم یک ساعت پس از زلزله در آنجا حضور یافته است. درعینحال عقیدهاش بر این بوده که عکاس باید به سوژه نزدیک شود اما باید از بیرون به درون آن نفوذ کند و هیچگاه نباید تحتتأثیر قرار گیرد و بر عمق فاجعه مسلط باشد. از سوی دیگر نیز بهلحاظ اخلاقی نباید سوژه متوجه عکاس باشد که از آن حس و حالت طبیعیاش در زمان سوگواری یا خاکسپاری عزیزانش بیرون بیاید. اگر این اخلاق حرفهای عکاسی از بحران رعایت نشود، دیگر انسان و جان انسانها که عزیزترین چیزهای ممکن در جهان هستند تحتالشعاع واقع خواهند شد. محمد فرنود همچنین در كنار عكاسي در روزهای اولیه حادثه، نمیگذاشته سوژه رو به فراموشی سپرده شود و برای مثال 20 بار به رودبار میرود يا عكاسي از بم را تا یک سال بعد از زلزله دنبال میکند كه حاصل آن چاپ ويژهنامهاي 24صفحهاي از زلزله بم در روزنامه«شرق» بود و در روز سالگردش هم در پنجم دی 83 نمایشگاهي برگزار میکند که رئیسجمهور وقت با دیدن این عکسها دستور میدهد آنها را به کتاب تبدیل کنند. همین عکسها در چند کشور اروپایی به نمایش گذاشته شد. تأثیر عکس در جهان درباره تأثیر عکسهای فرنود میتوان گفت بسیاری از روزنامههای اروپایی، آمریکایی و آسیایی از عکسهای او به شیوههای مختلف استفاده کردهاند و این خود زمینهساز کمکهای مردمی و دولتی از کشورهای مختلف شده است. همچنین در مطبوعات جهانی ازجمله در تایم آمریکا، اومانیته فرانسه، فوکوس ژاپن، ایندپیندنت انگلستان، اشترن و بونته آلمان، جاکارتای اندونزی، الحوادث لبنان، ایلتنپوی ایتالیا، لیبراسیون و پاریماچ فرانسه عکسهای محمد فرنود استفاده شد و در این مورد همچنین عکسهای او در ایندیپندنت باعث شد تأثیر بسزایی بگذارد و با چاپ 10 عکس بزرگ و به پیشنهاد سردبیر مجله نزدیک به دو میلیون دلار کمک از طریق خوانندگان آن مجله برای زلزلهزدگان رودبار و منجیل جمعآوری شود. در جریان زلزله بم بازتاب عكسهاي عكاسان ايراني در مطبوعات جهان باعث شد که کمکهای نقدی، لوازم پزشکی و مهندسی، دارو و... برای این زلزلهزدهها جمعآوری شود. بههرحال تایم آمریکا، الپاییس اسپانیا و پاریماج فرانسه و... ازجمله مطبوعاتی هستند که از سوی رؤسایجمهوری کشورها دیده و خواه ناخواه تأثیر این عکسها بر آنها باعث دستور برای ایجاد همدلی و کمک به زلزلهزدگان میشود. يكي از اصول اوليه عكاسي بحران آن است كه عکاسان حرفهای باید در محل حادثه حضور یابند و عکسگرفتن از بحران و نشاندادن عمق فاجعه برای ایجاد تأثیر و همدردی کار هر عکاسی نیست. به نظر فرنود در زلزله کرمانشاه با آنکه تکعکسهاي خوبی گرفته شده و خبرگزاریهای ایسنا و فارس عکاسان خوبی را به محل حادثه فرستادهاند، اما هنوز یک مجموعه عکس تأثیرگذار در فضای مطبوعات منعکس نشده است. بههرروی عکس خبری از زلزله و بحرانها کار راحتی نیست و عکاس باید از روحیه بسیار قوی انسانی برخوردار باشد تا بتواند شرایط سخت را تحمل کند چون در روزهای اولیه مکانی برای خواب و غذایی برای خوردن بهآسانی در دسترس نیست و در این شرایط باید عکاس بر خود مسلط باشد که سوژه را از دست ندهد و از آنسو نیز بتواند عمق فاجعه را دریابد. عواید فروش کتاب در این نمایشگاه بسیاری از نویسندگان کتابهای خود را برای کمکهای مردمی به زلزلهزدگان به فروش رساندهاند. نسیم فروغ یکی از اين نویسندگان است که عواید فروش همه کتابهایش را به این هدف انسانی اختصاص داد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.