پس از داعش
حجتالله جودکی
بعد از عملیات ابوکمال در سوریه و آزادی این شهر از دست داعش، سردار قاسم سلیمانی پایان داعش را اعلام کرد. شکی نیست که داعش در ماههای اخیر دچار ضربات هولناکی شده و علاوه بر ازدستدادن مناطقی که پیشتر تصرف کرده بود، بسیاری از نیروهایش در درگیری کشته شدهاند. از قول سردار سلیمانی نقل شده که پنج هزار نفر از ایشان در عملیات انتحاری کشته شدهاند. نیروهای داعش را مجموعهای از افراطیون از کشورهای مختلف دنیا تشکیل میدادند. آنان در چند سال گذشته تلاش کردند برای خود پایگاهی دینی میان مردم ایجاد کنند؛ کتب فقهی برجای مانده از ایشان، نشانگر این تلاش است. آنان همچنین بر این باور بودند که با داشتن تحلیل دینی- سیاسی از شرایط موجود، قادرند آینده را آنگونه که میخواهند بسازند. به هر تقدیر، ایشان در عمل بازماندند و به اهداف از پیش تعیینشده خود نرسیدند. در اینجا این سؤال مطرح میشود که آیا این مسئله به معنای پایان داعش است؟
به سؤال یادشده از دو منظر میتوان پاسخ داد؛ از یک سو داعش بسیاری از نیروهایش را در درگیری از دست داده و قلمرویش از میان رفته و قادر نیست در جایی پرچم خلافت خودخواندهاش را برافرازد. این مسئله از منظر برخی میتواند به معنای پایان داعش باشد. از سوی دیگر، میراث داعش هنوز پابرجاست؛ فقط حدود دو هزار زن و بچه از آنان بر جای مانده که در دست نیروهای عراقی قرار دارند و هیچ کشوری در دنیا حاضر به پذیرش ایشان نیست. این افراد اگرچه فاقد سلاح هستند، اما به منزله بمبهای خطرناکی محسوب میشوند که معلوم نیست در کجا و چه زمانی منفجر خواهند شد. میراث داعش به اشکال دیگری در دنیا به شکل پراکنده وجود دارد. بهتازگي در افغانستان آنان از آخرین فارغالتحصیلانشان رونمایی کردند، در کشورهای دیگر نیز بقایای این گروه موجودند. از اینها گذشته، مهمترین میراث داعش، میراث فکریای است که بسیار خطرناک است؛ زیرا این میراث میتواند در آینده از قوه به فعل دربیاید. به عبارت دیگر، باید گفت حضور داعش در سوریه پایان یافته است، اما میراث اين جريان این توان را دارد تا در آینده خود را بازسازی كند. از این نکته نباید غافل شد که داعش در شرایط بحران رشد و نمو کرده و خواهد کرد و هرجا بحرانی نباشد، قادر به یارگیری نیز نخواهد بود. مبارزه با هر نوع افراطگرایی دینی و مذهبی و ایجاد آرامش فکری در محیطی آزاد برای همه نیروهای مسلمان، بیش از پیش داعش را زمینگیر خواهد کرد. به نظر میرسد تا ایجاد چنین شرایطی در همه کشورهای اسلامی و حضور بالنده اندیشمندان و بهحاشیهرفتن استبدادگران و فقرزدایی از مسلمانان و...، باید صبر کرد تا مرداب متعفن افراطیگری خشک شده و بر مردهریگ آن جامعهای آزاد و اندیشهورز بنا شود و جهل مقدس از بین برود. قطعا برای رسیدن به چنین آرمانی، راه درازی در پیش است، اما آنچه این آرمان را دستیافتنی میکند، اندیشهورزی و برنامهریزی صحیح با مشارکت همه مردم است. در جامعه آرمانی، مردم باید یاد بگیرند خودشان دانا و تصمیمگیر شوند و فکرکردن را به گروه دیگری نسپارند که اگر چنین کنند، این آغاز ورود به بیراهههای گذشته است. اگر سنگبنا درست نهاده شود، خداوند آینده آن را تضمین خواهد کرد. الذین جاهدوا فینا لندهدینهم سبلنا. نگارنده بر این باور است که داعش را غربیها نساختند، بلکه آن را مدیریت کردند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.