نقش زلزله در ترمیم روابط اربیل – آنکارا
بسیاری از ترکها بین مواضع سیاسی کشورشان و کمکهای انساندوستانه به زلزلهزدگان در خارج از مرزها، تفکیک قائل شده و میگویند اینگونه کمکرسانیها در چارچوب سیاست «قدرت نرم» آنها نیست. اما اظهارات نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق، مبنی بر اینکه ترکیه اولین طرفی بود که به دنبال زلزله اخیر دستش را برای کمکرسانی به ما دراز کرد، در محافل ترکیه بازتاب مثبتی داشته است. رسانههای ترکیه گفتند اظهارات بارزانی نشانه تمایل اقلیم در گشودن صفحه جدیدی با آنکاراست. این اتفاق بعد از آن میافتد که اربیل در تحقق اهدافش از طریق همهپرسی جدایی که ترکیه و سایر کشورهای منطقه با آن مخالف بودند، ناکام ماند. چند ساعت بعد از وقوع زلزله اخیر، ترکیه کاروانهای کمکرسانی خود را به همراه گروههای تجسس و نجات از طریق زمین و هوا روانه کرد. این اقدام برای بارزانی که هنوز از بحران همهپرسی و پیامدهای آن خلاصی نیافته بود، بسیار گرانبها به شمار میرفت. اوکتای یلماز، تحلیلگر سیاسی ترکیه میگوید، کمکهای این کشور «بر مبنای ارزشهای اخلاقی بوده و باید آن را از مسائل سیاسی تفکیک کرد». به گفته او، سرعت ترکیه در کمکرسانی به اقلیم از «حق همسایگی» نشئت میگیرد. یلماز در گفتوگو با الجزیره افزود: ترکیه کردها را برادران خود میداند. آنها بخشی از ملت ما هستند؛ بنابراین ما وظیفه داریم به آنها کمک کنیم. به نظر او نیز اشاره ترکیه و واکنش کردها، نقش مهمی در کاهش تنش بین طرفین خواهد داشت. تنشی که از زمان اعلام همهپرسی استقلال در 25 سپتامبر گذشته شروع شد؛ بااینحال به نظر میرسد هرگونه گشایش واقعی در روابط مرهون پاسخ مثبت اربیل به شرط ترکیه مبنی بر لغو نتایج همهپرسی خواهد بود. بااینحال پیشازاین نیز دخالتهای امدادی ترکیه نقش مهمی در بهبود روابط دیپلماتیک این کشور با همسایگان داشته است. برای مثال کمک این کشور در خاموشکردن آتشسوزیهای مهیب در جزیره قبرس در سال 2016 یا کمککردن به اسرائیل در همان سال که موجب بهبود روابط فیمابین نیز شد. فرودآمدن از نردبان اختلاف محمود الرنتیسی، پژوهشگر روابط بینالملل در مرکز مطالعات «ستا»ی ترکیه، میگوید در سیاستهای ترکیه همیشه جنبههای انسانگرایانه وجود داشته است؛ بهویژه از نظر کمکرسانی. او دراینباره به اعزام بلافاصله رئیس هیئت بلایای طبیعی ترکیه در رأس یک هیئت به سلیمانیه در همان شب وقوع زلزله اشاره میکند. به گفته الرنتیسی، جنبههای انسانی سیاست ترکیه «پشتوانهای مثبت از یک قدرت نرم به شکل عام است. کمااینکه میتواند آثار منفی اظهارات ترکیه بعد از همهپرسی درباره محاصره اقلیم را برطرف کند». در مقابل، الرنتیسی اشاره میکند، میتوان از اظهارات نچیروان بارزانی نیز دریافت که او برای گشودن دوباره درهای ترکیه تلاش میکند. ترکیه پیشتر حاضر نشده بود هیئتی را از اقلیم برای گفتوگو درباره همهپرسی بپذیرد. به گفته او، آنکارا با امدادرسانی خود نردبانی گذاشته است تا بعد از آن ماجراها طرفین از درخت اختلافات فرود آیند. چندی پیش نیز مولود چاووشاوغلو گفته بود باید به اقلیم فرصتی داد تا از اشتباه خود بازگردد. این در حالی است که گفته میشود فرانسه نیز مشغول رایزنی و میانجیگری بین اربیل و بغداد است. بارزانی میداند که شرایط اربیل به دلیل مخالفتهای بینالمللی بهویژه مخالفتهای ترکیه، ایران و عراق مناسب نیست. ازاینرو به دنبال فرصتی برای اعتمادسازی با ترکیه است. آنهم در شرایطی که اقلیم، کرکوک و منابع نفتی خود را از دست داده و از سوی دیگر با یکسری اختلافات داخلی مواجه است. ترکیه با ارسال سالانه شش میلیارد دلار کمکهای انساندوستانه به خارج در سطح جهان در رتبه دوم بعد از آمریکا قرار دارد. آمریکا با اعطای کمکهایی معادل 6.3 میلیارد دلار در رتبه اول قرار دارد. البته مقامات ترکیه وقتی این مسئله را با توجه به درآمدهای ملی خود مقایسه میکنند، کشورشان را در رتبه اول مینشانند. وزیر خارجه ترکیه ماه گذشته گفت کشورش از لحاظ قدرت اقتصادی در جهان در رتبه 17 و در قاره اروپا در رتبه ششم قرار دارد. همچنین به گفته او ترکیه در سال جاری میلادی به لحاظ کمکهای انساندوستانه در رتبه نخست جای خواهدگرفت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.