تراریختگان و تکرار «بِگَمبِگَمهای معروف»
آزاد عمرانی*: وفق ماده 23 قانون مطبوعات، پیرو انتشار مقالهای در تاریخ 23 آبان در صفحه 16 روزنامه «شرق» با عنوان «همگرایی دولت و شورای ملی ایمنی زیستی»، لازم میدانم مراتب ذیل را به اطلاع خوانندگان فرهیخته روزنامه «شرق» رسانیده تا دیدگاههای منتقدان واردات و تولید محصولات دستکاریشده ژنتیکی و رفتار متقابل طرفداران در بوته قضاوت افکار عمومی قرار گیرد: 1. مطابق بخشی از اظهارنظر معاونت محترم ریاستجمهور و ریاست محترم شورای ملی ایمنی زیستی، جناب آقای دکتر اسحاق جهانگیری، در تاریخ 15/8/96: «دستاندرکاران علم بیوتکنولوژی و مهندسی ژنتیک باید بهدور از مسائل سیاسی، با استدلال منطقی و از موضع علمی، تردیدها و نگرانیهای مخالفان را برطرف کنند و به جامعه آرامش خاطر بدهند». در مقاله مورخ 23/8/96، عضو انجمن ایمنی زیستی برخلاف این دستور عمل کرده و بهجای پاسخگویی علمی و مستدل به ابهامات مطرحشده به محصولات دستکاریشده ژنتیکی نظیر «حضور ذینفعان تراریخته در نهادهای نظارتی و سیاستگذاری، رهاسازی غیرقانونی برنج تراریخته در سال 1383 بدون اخذ مجوز سازمان محیط زیست، واردات انبوه و عدم برچسبگذاری محصولات دستکاریشده ژنتیکی، اجرانکردن آییننامه اجرائی بند ج ماده از سال 1392 تاکنون و بیتوجهی به قانون برنامه ششم در رابطه با محصولات تراریخته»، متأسفانه ترجیح دادند مانند مناظره تلویزیونی، با طرح مسائل شخصی و تکرار ادعای کذب و انتساب «واردکننده سموم شیمیایی» به منتقد، موضوعات اصلی پیرامون محصولات تراژنه را منحرف کرده و این پیام را به خوانندگان فهیم روزنامه «شرق» القا کند که انتقادات وارده به سلامت، ایمنی و مخاطرات محصولات دستکاریشده ژنتیکی، صرفا بر مبنای انگیزههای اقتصادی است!. آنچه در این اظهارنظر کماکان مغفول مانده است، «پاسخگویی علمی و مستدل به مباحث حقوقی، ایمنی، سلامت و مخاطرات زیستمحیطی محصولات دستکاریشده ژنتیکی وارداتی و تولیدی» است. 2. نگارنده مقاله در حالی از «موضع قدرت» انجمن ارگانیک ایران را انجمنی «صنفی و غیرعلمی» لقب میدهد که معلوم نیست جایگاه ایشان در جغرافیای علم و فناوری کشور کجاست و با چه متر و معیاری به این جمعبندی رسیدهاند؟ لازم به توضیح است برخلاف رویکرد علمی محض در برخی از انجمنهای علمی کشور، انجمن ارگانیک ایران یک تشکل مرکب از صاحبان تجربه و دانش کاربردی، استادان دانشگاه، مدیران ارشد بخش دولتی در عرصه سلامت و کشاورزی، فعالان حقوق شهروندی و مدافعان حق سلامت بوده که در زیر چتر اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، بهعنوان یک تشکل معتبر و پرسابقه فعالیت کرده است. حمایت و راهنمایی پایاننامههای متعدد دانشجویی، برگزاری همایشهای علمی بینالمللی و انتشار کتابها و مقالات متعدد علمی- پژوهشی از سوی این انجمن به موازات انجام امور آموزشی و ترویجی مرتبط با کشاورزی ارگانیک، باعث تمایز این سازمان مردمنهاد با سایر انجمنها شده است. گزینش اعضای حقیقی و حقوقی انجمن ارگانیک ایران، پیرو ضوابط شفاف و قانونمند اتاق ایران است. مطابق این ضوابط، اهلیت اعضا باید در تمام جنبههای حقوقی، تحصیلی، نظاموظیفه، مالیاتی، بانکی، بیمه و کارآفرینی بهطور سالانه مورد ارزیابی و بازنگری قرار گیرد. چنانچه بسیاری از کارآفرینان و شرکتهای موفق توانستهاند علم را به تولید ناخالص داخلی (GDP) تبدیل کرده و شرایط عضویت در اتاق بازرگانی ایران را احراز کنند؛ شرایطی که تولیدکنندگان محصولات دستکاریشده ژنتیکی، با وجود تأسیس چندین شرکت خصوصی و بهرهمندی از تسهیلات و امکانات طرحهای پژوهشی دولتی، موفق به احراز آن نشدهاند. اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، عرصه عمل و بروز ظرفیتهای کاربردی علوم است و برگزاری نمایشهای تبلیغاتی و دستاوردهای صرفا پژوهشی در آن خریداری ندارد. اینجا معیار، تبدیل علم به تولید است نه شعارهای بدون پشتوانه علمی و اجرائی که «برخی عالمان بیعمل» سر میدهند. بدیهی است یکی از دلایل دشمنی آشکار مدافعان محصولات تراژنه با انجمن ارگانیک ایران، توفیقنیافتن آنها در تسخیر این تشکل غیردولتی به دلیل فیلترهای گزینشی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران است. 3. در بخشی از مقاله به «تولیدهای لوکسِ ارگانیک» اشاره شده است درحالیکه با توجه به ساختار خردهمالکی اقتصاد کشاورزی در ایران، علائم بروز تغییر اقلیم و بحران کمآبی، توسعه و ترویج کشاورزی ارگانیک نسخهای نجاتبخش برای کشاورزی ایران در راستای افزایش درآمد کشاورزان و مبارزه با مهاجرت روستاییان، کنترل حاشیهنشینی و مقابله با بحرانهای اجتماعی بهشمار میرود؛ چنانچه با افزایش تقاضای بینالمللی، صادرات محصولات ارگانیک گواهیشده نظیر پسته، انار، زعفران، کیوی، عسل، گیاهان دارویی، دمنوش و چای به اتحادیه اروپا، کره و ژاپن از رونق مناسبی برخوردار شده و در صنایع تبدیلی، گیاهان دارویی و نهاده کشاورزی ارگانیک، ایران یکی از مهمترین تولیدکنندگان ارگانیک منطقه بهشمار میرود. همچنین، دریافت نشان برترین شرکت در حوزه زیست فناوری کشاورزی از سوی یکی از اعضای هیئترئیسه انجمن ارگانیک، ضمن ابطال اتهام غیرعلمیبودن انجمن ارگانیک، از کاربردیتربودن خدمات بیوتکنولوژی در کشاورزی ارگانیک در راستای برآوردهکردن نیاز کشاورزان ایرانی حکایت میکند. با کمک کشاورزی ارگانیک، بهجای «نکاشت» میتوان همزمان کاشت و منابع آبی و زیستبوم را هم مدیریت کرد. مهمتر اینکه توسعه کشاورزی ارگانیک، در بند 1 ماده 8 سیاستهای کلی اصل 110 قانون اساسی، ابلاغیه مقام معظم رهبری و بند 14 اولویتهای تخصصی کشاورزی در ضمیمه حکم جناب آقای دکتر روحانی، رئیسجمهور محترم به وزیر محترم جهاد کشاورزی در دولت دوازدهم مورد تأکید قرار گرفته است ولی در نقطه مقابل دانشمندانی که پیشکسوت معرفی میشوند و مدعی ولایتمداری هستند، راه نهادینهکردن واردات، تولید و مصرف محصولات دستکاریشده ژنتیکی را تخریب کشاورزی ارگانیک طرحریزی کردهاند و برخلاف سیاستهای اصل 110 قانون اساسی و خواست رئیسجمهور محترم، با سفارش «مقالات مروری جهتدار» به مراکز تحقیقاتی، سعی در ترویج محصولات تراژنه و تخریب محصولات ارگانیک را دارند! 4. درخصوص «کثرت موافقان محصولات تراریخته» ذکر همین نکته کافیاست که در مناظرههای تلویزیونی، افرادی بهعنوان نمایندگان سازمان حفاظت محیطزیست در مقابل دوربین زنده تلویزیون ظاهر شدند که هیچ رابطه استخدامی با این سازمان نداشتهاند. دانشمندانی که تراژنهها را یکی از کلیدهای دستیابی به امنیت غذایی، توسعه پایدار و مقابله با تغییرات اقلیمی میپندارند، مگر ملاحظه نمیکنند که ماهعسل محصولات تراژنه مقاوم به علفکش و آفات به نقطه پایانش نزدیک شده است. چنانچه بر مبنای آمار مرکز ISAAA در سال 2016 سطح زیر کشت پنبه تراریخته در کشورهای هند و چین نسبت به سال 2015 حدود دومیلیون هکتار کاهش نشان داده است. چرا آمارها تحلیل نمیشوند و از تجربه سایر کشورها استفاده نمیشود؟ چرا باید اشتباهات سایر کشورها را مجددا تکرار کنیم؟ کشاورزی ما دیگر تابِ تحمل آزمونوخطا را ندارد. افرادی که قطع واردات محصولات تراژنه به کشور را مساوی بروز بحرانهای اقتصادی و اجتماعی ناشی از گرانی نهاده دامی، گوشت، مرغ و روغن اعلام میکنند و با چنین هراسافکنیهایی ملت ایران را از دسترسی به تغذیه مطمئن محروم میسازند، چرا آمارهای جهانی تولید محصولات طبیعی و غیرتراژنه را کتمان میکنند؟ وقتی که 74 درصد ذرت و 76 درصد کلزای تولیدشده در جهان غیرتراریخته و طبیعی است، چه اجباری در واردات نوع تراریخته آنها وجود دارد؟ 5. در ابتدای این مقاله به محورهای جلسه شورای ملی ایمنی زیستی مورخ 15/8/96 مبنی بر «تبیین استفاده مسئولانه از محصولات تراریخته به دلایل برتری کیفی و سلامت بیشتر این محصولات» اشاره شده است. این سؤال مطرح میشود که چرا با این حجم بالای تبلیغات درخصوص سلامت و کیفیت محصولات تراژنه و نوید انتفاع آن برای کشاورزان، از برچسبگذاری محصولات تراژنه خبری نیست؟ اگر واقعا این محصولات سالم، مفید و سودمند هستند، چرا در برابر برچسبگذاری این محصولات و آگاهی مصرفکنندگان از ماهیت «تغییر ژنتیکی یافته» محصولات تراژنه مقاومت میشود؟ اگر واقعا کشت محصولات تراژنه تا این حد که ادعا میشود به اقتصاد کشاورزان کمک میکند، پس چرا بهجای تبلیغات و زورآزمایی رسانهای و تصمیمگیری در پشت درهای بسته، نظر کشاورزان لحاظ نمیشود؟ اگر در سلامت و ایمنی محصولات تا این حد اطمینان وجود دارد، پس چرا آییننامه اجرائی بند ج ماده 3 قانون ایمنی زیستی مصوب سال 1392 بدون حتی یک مورد ارزیابی محصولات تراژنه اجرا نشد؟ چرا نظر و بازخورد صدها کشاورزی که برنج تراریخته را در فاصله سالهای 83 الی 85 -به استناد گزارش مستند مرکز تحقیقات استراتژیک- تولید انبوه کردند، احصا و ارزیابی نمیشود؟ آیا تاکنون از سه هزار کشاورزی که مخالفتشان را با تولید و واردات محصولات تراریخته در برنامه ششم توسعه کشور اعلام کرده و طومارشان را تحویل کمیسیون کشاورزی مجلس دادهاند، پرسش شد که دلیل مخالفت آنها چیست؟ آیا دانشمندانی که با یک امضا از تولید و واردات محصولات تراریخته حمایت میکنند، در برابر مخاطرات آن در آینده هم مسئولیتی میپذیرند؟ نمونه آن آزولای نابودگر است که نهتنها خدمتی به کشاورزی ایران نکرد، بلکه سالانه دههامیلیارد تومان خسارت به شالیکاران شمالی وارد میکند! تحفه فیلیپینی دانشمندان کشور که متأسفانه امروز کسی مسئولیتش را به گردن نمیگیرد ولی ضررهای هنگفت آن به شالیکاران هرساله پابرجاست. 6. محور اصلی مقاله منتشرشده در تاریخ 23/8/96، به میانکشیدن نام یک کمپانی فرانسوی است که اصولا ارتباطی با موضوع تراژنهها ندارد. وامگرفتن از نام شرکت «زدای فرانسه» و طرح اتهام «واردات سموم شیمیایی و رنگآمیزی پرتقالهای نارس» حربهای نخنماشده برای انحراف افکار عمومی و گمکردن ردپای عاملان اصلی واردات و فروش بذرهای تراژنه و سموم علفکش و آفتکش مهلک مکمل آن است. حال که حلقههای مفقوده پروژه «آسیای کوچک» در حال کشف است، انتشار اینگونه مطالب در جهت تخریب یک شرکت فرانسوی که محصولاتش در حوزه افزایش ماندگاری میوه در مرحله پس از برداشت و غیرمرتبط با سموم مهلک کشاورزی و تراژنههاست، در نوع خودش جالب توجه و تا حدود زیادی مضحک است. خوشبختانه با ایجاد سامانه جامع تجارت در دولت یازدهم، امکان مشاهده و پیگیری تمامی مراحل واردات کالا، شامل نوع محصول، کشور مبدأ، ارزش کالا و مجوزهای مربوطه در این سامانه وجود دارد. بنابراین طرح چنین موضوعاتی در شرایط کنونی که حتی حملونقل کالا بین انبارها منوط به دریافت کد شناسه از این سامانه است، نشان از ناآگاهی برخی از مدافعان محصولات تراریخته از شرایط کنونی اقتصاد کشور را دارد. ایکاش نگارنده مقاله موضوع را ریشهای و سوابق این کمپانی فرانسوی را مطالعه میکردند تا دریابند «دانشمند پیشکسوت تراریخته و مدعی ولایتمداری» از سال 85 لغایت 91 بهعنوان عضو هیئتمدیره یک شرکت خصوصی، ذینفع تجاری واردات محصولات این کمپانی بوده است. به دلیل یکسری تخلفات، ادامه توزیع محصولات این کمپانی خلع ید شد. قطعا جدا از انگیزههای پشت تخریب نام تجاری و انتساب عناوین «واردات سموم شیمیایی» و «رنگآمیزی پرتقالهای نارس» که با توجه به قانون تجارت اتحادیه اروپا در کشور مبدأ پیگیری خواهد شد، حضور یک مقام عالیرتبه دولتی در هیئتمدیره یک شرکت خصوصی در مغایرت کامل با اصل 141 قانون اساسی مبنیبر منع اشتغال کارکنان دولت بوده و مجازاتهای آن در قانون مشخص شده است. بهراستی چرا باید مدیران دولتی و تصمیمساز در هیئتمدیره شرکتهای خصوصی مرتبط با تولید و واردات محصولات تراژنه عضویت یابند؟ 7. نگارنده مقاله با مفروضبودن فعالیتهای شرکت، قلمرو فرامرزی فعالیتها و نام، با مشاهده یک تصویر از فناوری سبزیزدایی مرکبات - که از قضا زاییده بیوتکنولوژی- است آنچنان مشعوف شدهاند که مانند مناظرات پیشین از فضای علمی و تحلیلی موضوع خارج شده و تنها از روی یک تصویر و بدون چشیدن یا اندازهگیری نسبت قند به اسیدهای آلی، تشخیص دادهاند که میوه مذکور «نارس» است. توصیه میشود که ایشان با مراجعه به سایت اینترنتی مؤسسه تحقیقات مرکبات کشور، الزامات منتشرشده در رابطه با سبزیزدایی مرکبات را مطالعه کنند. همچنین پرواضح است که اگر اطلاعات رنگهای خوراکی - که در صنایع غذایی مانند نوشابهسازی، ژله، بستنی، آبمیوه، مربا و... کاربرد دارد- در سایت شرکت قرار گرفته، متعاقبا مخاطرات، موارد منع مصرف، الزامات مصرف و شرط نظارت مسئول فنی واجد شرایط وزارت بهداشت بهعنوان ضابط سازمان غذا و دارو، قید شده است. با توجه به قلمرو فرامرزی این شرکت و لزوم تطابق سایت فارسی و انگلیسی، معرفی یک فناوری و محصول، لزوما به معنای فروش آن در بازار ایران نیست. چنانچه این شرکت در نامه شماره 2218 مورخ 10/8/96 به سازمان غذا و دارو، پیشنهاد آموزش شهروندان در ارجحیت قراردادن انتخاب مرکبات تازه با رنگ طبیعی و فرهنگسازی عمومی برای تغییر رفتار مصرفکنندگان را پیشنهاد کرده است. زیرا تا زمانی که مشتریان متقاضی میوههای خوشرنگولعاب باشند، واحدهای بستهبندی میوه نیز تابع تقاضای بازار خواهند بود. نتیجه این کلوخاندازیها به بخش غیردولتی و «بگمبگم»های معروف هرچه باشد، به سود منافع ملی و اقتصاد مقاومتی نخواهد بود. * عضو هیئت رئیسه انجمن ارگانیک ایران
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.