روشنايي در تراژدي کرمانشاه
سامان صفرزائي
«هر آنچه ميدانم، به خاطر عشق است که ميدانم» جنگ و صلح - لئو تولستوي صبح دوشنبه 31 شهريور 1359 به روشنايي کامل رسيده است، تورهاي استتار از تانکها برداشته شده و آتشبار توپخانهها مسلح و تانکها روشن شده است. پس از تابستاني داغ و تفتان، دماي هوا در اوايل پاييز در ايران هنوز بالاست. پس از بهپروازدرآمدن موج نخست جنگندههاي بمبافکن، هزار و 600 تانک، دو هزار خودروي زرهي و ۴۰۰ کاميون در توفان چرخان گردوغبار هنگام ظهر به حرکت درآمده و به سمت کوهستان زاگرس و دشتهاي بيآبوعلف خوزستان به راه افتادند. موج اول حمله، شامل صد هزار سرباز بود. نيروهاي عراقي به سمت کرمانشاه در حرکت بودند، خطه کهن که آماده است به ياد دورترين لحظات تاريخ کشور دوباره با خونريزي بسيار دست به نوعي ايثار هولناک بزند. آن روز آخرين روز آرامش در کرمانشاه بود. سرپلذهاب تا 15 ماه بعد در اختيار دشمنان قرار گرفت تا اينکه در عمليات رؤيايي «مطلع الفجر» (به فارسي: آغاز سپيدهدم) نيروهاي عراقي که بهشدت غافلگير شده بودند، آن را به نيروهاي ارتش و سپاه ايران واگذار کردند. هرچند پس از آن هم کرمانشاه رنگ آرامش را نديد و بارها زير بمباران شديد قرار گرفت، ويرانه، لطيفترين واژهاي بود که ميشد براي توصيف آنجا به کار برد. کرمانشاه حدود 9 هزار شهيد در جنگ بر جا گذاشت. اگر به نسبت جمعيت در سال 65 در نظر بگيريم، پنجمين استان در بالاترين ميزان شهيدان است، اگر حتي نسبت شهيدان به جمعيت را هم رها کنيم، در رتبه هفتم قرار ميگيرد. جنگ در کرمانشاه آغاز شد و در کرمانشاه پايان يافت. با اين حال ميزان همدردي جامعه ايران با زخمهاي عميقي که کرمانشاه در طول جنگ برداشت، به دلايل عموما ناشناخته، آنچنان بالا نبود. دلايلش به دشواري شناخته شده است، اساسا شايد سايه مرگ بر جامعه به دليل جنگطلبي ديوانهوار صدام حسين چنان غليظ و سنگين بود که براي نمونه مردم پايتخت که خود بيش از 25 هزار شهيد داده بودند يا مردم خراسان که بيش از 20 هزار شهيد دادند، نميتوانستند همذاتپنداري کاملي با سوگ در کرمانشاه نشان دهند. در تمام سالهايي که از پايان جنگ ميگذرد، نيروهاي تجزيهطلب و اپوزيسيون خارج از کشور که مشوش، مضطرب و افسارگسيخته در پي تضعيف هويت ملي کشور بودهاند، کوشش ميکردند تا بگويند کرمانشاه نهتنها مورد بيتوجهي دولتها بوده بلکه تلختر از آن با بيتوجهي جامعه ايران روبهروست، عموما آنها به تجربهاي اشاره ميکردند که کرمانشاه در جنگ پشت سر گذاشت. بهويژه تلاش آنها براي تأکيد بر اينکه جامعه ايران به کرمانشاه خود بيتوجه است، از آنجا تلاشي وحشتآفرين بود که در صورت پيروزي ميتوانست حدي از گسست در هويت ملي ايجاد کند، خاصه در شرايط بغرنج خاورميانه که نيروهاي قدرتمندي در منطقه، ايالات متحده و اسرائيل ميکوشند نظم جغرافيايي تازهاي در آن برپا کنند، ميتوانست ترسناکتر هم تلقي شود. با اين حال اكنون همه چيز پس از تراژدي زلزله در کرمانشاه تغيير کرده است. ميزان همبستگي که جامعه ايران با «کرمانشاه»اش نشان داد، بياندازه عميق بوده است، اندوهي که ايران را پس از ديدن سوگ کرمانشاه فراگرفته است، اشتياقي که براي همدردي با بازماندگان در تمام شهرهاي کشور ديده ميشود، حتي شايد خوشبينترين افراد درخصوص «همبستگي ملي» اين مملکت را غافلگير کرده است. ما مردم نشان دادهايم بياندازه عاشق هم هستيم، بياندازه نسبت به مرگ، حزن، عزا و اندوه يکديگر حساس شدهايم و ديگر هرگز همديگر را فراموش نخواهيم نکرد. رخداد اخير در کرمانشاه بياندازه غمانگيز و به همان اندازه برانگيزاننده است، حالا ما با جامعهاي مواجه هستيم که با وجود دشواريهاي زندگي روزمرهاش، عميقا به سرنوشت نهايي تکتک اعضاي خود حساس شده است. در تمام اين سالها مردم با يکديگر گفتوگويي بر مبناي همزيستي مسالمتآميز ترتيب دادهاند و از هر فرصتي براي پافشاري درخشان بر اهميت ايرانيماندن حمايت و استفاده کردهاند. حالا ما عميقا ميدانيم زخم هر قطعه از اين خاک زخم همه ماست، ما مردم عميقتري شدهايم، حساستر شدهايم، با همه مشکلات، اشکالات و ضعفهايي که داريم، برخلاف تمام خاورميانه که به سمت گسست اجتماعي و بياعتنايي به مرگ و نيستي پيش ميرود ما هنوز ميخواهيم ملتي يکپارچه و زنده بمانيم. ما هنوز ميخواهيم کشور باشيم، زخمهاي خود را با يکديگر به اشتراک بگذاريم و زيباتر زندگي کنيم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.