|

حذف زوائد

حسین معصومی‌همدانی در «گرامیداشت ضیاء موحد»، ایبنا: صحبت‌کردن درباره موحد سهل و ممتنع است. من موحد را قبل از انقلاب از طریق شعر و نوشته‌هایش شناختم. پس از آن نخستین‌بار او را در مرکز نشر دانشگاهی دیدم و وقتی تازه از انگلیس برگشته بود در کلاس‌های منطق ایشان شرکت کردم. به‌تدریج دوستی ما با یکدیگر عمیق شد و به ‌مرور زمان برخی کارهای او را ویراستاری کردم و طی این زمان هیچگاه ندیدم که در کارهایش علاقه‌ای به وجود زوائد داشته باشد. حذف زوائد یکی از وجوه بارز شخصیت ضیاء موحد است. توجه به این بعد از شخصیت او در زمانه‌ای که ما در زوائد غوطه‌ور هستیم بسیار حایز اهمیت است. خصوصاً در حوزه شعر پس از آنکه عده‌ای سعی کردند به حوزه‌هایی بپردازند که در جهان ما مناسبت ندارند. امروز ما نباید درس‌های بزرگان شعر گذشته را فراموش کنیم. در حوزه علوم انسانی نیز رشته‌های متعدد دانشگاهی به وجود آمده و آخرین دستاوردهای نظریه غرب را به دانشجویان یاد می‌دهند اما هدفشان مشخص نیست. ما عده زیادی را پرورش می‌دهیم که مشخص نیست قرار است چه کاری انجام دهند. قبل از انقلاب در نقد ادبی افرادی مانند جلال آل‌احمد و نجف دریابندری وجود داشتند که شاخک‌های قوی‌ای داشتند. اکنون آن نسل دیگر وجود ندارد و امروز ما عده‌ای را داریم که علی‌رغم اینکه مجهز به سلاح نظری هستند اما نمی‌دانند این سلاح را کجا باید به کار ببرند. در چنین فضایی موحد از کسانی است که می‌داند با همان دانش نظری که دارد چگونه بیشترین و بهترین استفاده را از آن ‌کند. کتاب «سعدی» موحد نیز این خصوصیت را دارد و نظریه را به رخ خواننده می‌کشد و یک لایه نظری در تمام آن دیده می‌شود به‌گونه‌ای که می‌تواند یک کلاس درسی در حوزه نقد ادبی محسوب شود. ضیاء موحد در عین اینکه شخصیت دانشگاهی دارد اما با محیط بیرون از دانشگاه نیز در ارتباط است. ما بسیار شنیده‌ایم که باید با سنت خودمان گفت‌وگو کنیم و آثار ضیاء موحد مانند «تاملاتی در منطق ابن‌سینا و سهروردی» مصداق گفت‌وگو با سنت ماست. حتی شعر او هم گفت‌وگویی با سنت شعری ماست. او در شعرش با منوچهری جوان، خیام و... ارتباط دارد و چنان شعر می‌گوید که گویی یک سعدی جلویش نشسته است. شخصیت ایشان جنبه رسیدن به اصل مطلب را دارد و در فضایی که همواره همه سردرگم هستیم موحد یک نقطه اتکاست و مطالعه نوشته‌های او به غیر از فوایدی که برای خواننده دارد شیوه برخورد خواننده را به ما نشان می‌دهد. قبل از انقلاب اسلامی درس منطق صوری تدریس می‌شد اما او نخستین کسی بود که اهمیت و پیامدهای فلسفی منطق صوری را نشان داد. چراکه حتی فیلسوفان هم اهمیت منطق جدید را نمی‌دانستند. بنابراین مطرح‌کردن منطق جدید به‌عنوان یک مساله فلسفی یکی از کارهای بزرگ ضیاء موحد بود چون او بیش از اینکه به فرمول‌ها دقت کند به اصل مطلب توجه می‌کرد و این نتیجه مطالعات او از فرگه و دیگران بود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.