مديريت هوشمند بحران
لاله حلاج
حادثه تلختر از آن بود که بتوان از آن به آساني سخن گفت. هرچند نخستين نبود و آخرين نيز نخواهد بود.... شبي به ظاهر مشابه شبهاي پيشين؛ به خانهات ميرسي، خانهاي که گرچه براي آنها ارزان تمام شده، براي تو ميرود که به قيمت باقيمانده عمرت تمام شود. خانهاي که به مهر کليدش را به دستت دادند؛ خانهاي که... بگذريم هر چه بود، سرپناهي براي تو و خانوادهات بود. هماني که رؤيايش را در سر ميپروراندي و حالا اين خيال شيرين به واقعيت پيوسته بود؛ البته نه به شيريني خيالهايت. صداي شادي کودکانه فرزندانت و لبخند گرم شريک لحظههايت ميتواند خستگي را يکجا از تن و جانت به در کند. نفس عميقي ميکشي و تصور ميکني چقدر همه چيز خوب است که ناگاه زمين زير پايت ميلرزد، سقف بالاي سرت ميريزد و خانه رؤياهايت با بيمهري بر سرت آوار ميشود. اينجا آخر خط است... . گفتهاند و شنيدهايم که «علاج واقعه پيش از وقوع بايد کرد»؛ اما به راستي تا چه اندازه در عمل اينگونهايم؟ متأسفانه اغلب تا رخدادي به وقوع نپيوسته، به فکر چاره نيستيم و امان از روزي که اتفاق افتاده، ناخوشايند و آنسان بزرگ باشد که عواقب مهيبش دامان قشر کثيري را گرفته، تبعات جبرانناپذيري به بار آورد. بلاياي طبيعي همانطور که از نامش پيداست، بخشي از طبيعت زندگي بوده و ناچار از رويارويي با آن هستيم. حال به اين بلايا حوادثي را که ناشي از خطاياي انساني و شرايط زندگي اوست اضافه کنيد؛ در چنين اوضاعي اگر منوال بر اين باشد كه انتظار بکشيم تا حادثهاي رخ دهد سپس در پي چاره کار برآييم، قاعدتا زمان و منابع بسياري از دست خواهيم داد. آنچه از آن تحت عنوان «مديريت بحران» در کشور ما ياد ميشود سري اقداماتي است که پس از وقوع حادثه اعم از طبيعي يا غيرطبيعي روي ميدهد. به اين معني که بايد بحراني حادث شود تا آن را مديريت کنيم؛ البته اگر بتوانيم «مديريت» کنيم! زلزله هفته پيش نهتنها سرپلذهاب که دلهاي همهمان را لرزاند. مروري اجمالي بر گذشته آشکار ميکند که هرازچندگاهي زلزلهاي مهيب و مخرب يکي از شهرهاي ايران را به لرزه درآورده است؛ اما همچنان اقدامات پس از زلزله به دليل عدم دسترسي به اطلاعات جامع و دقيق از ساختمانها و تعداد ساکنان و نبود زيرساختهاي هشدار و کنترل بحران، سرعت و دقت عمليات امداد و نجات را تحت تأثير قرار ميدهد. امروزه تقريبا تمام نقاط کشور به اينترنت دسترسي دارند و تعداد زيادي از مردم از گوشيهاي هوشمند استفاده ميکنند؛ اما تا چه اندازه از اين امکان در راستاي هوشمندسازي شهرها بهره ميبريم؟ به عنوان تنها يک مثال ساده از روشهاي متداول اين روزها در جهان، تجهيز شهرها به اينترنت اشيا* ميتواند اصليترين گام به سوي هوشمندسازي شهر تلقي شود [البته ظاهرا حرکتهايي در اين راستا از جانب مصادر امر صورت گرفته است]. شهر هوشمند، شهري است که توانايي جمعآوري مؤثر دادهها و ارائه آنها را به شکلي معنادار در اختيار داشته باشد. در يک شهر هوشمند ميتوان تمامي بخشهاي شهر مانند سامانههاي حملونقل، مدارس، کتابخانهها، بيمارستانها، نيروگاهها، شبکههاي آبرساني، سامانه جمعآوري زباله و بسياري از امکانات ديگر را يکپارچه کرد. در اين راستا، اينترنت اشيا ميتواند يک ميانافزار مشترک براي توسعه سرويسهاي آيندهگرا در حوزه شهرهاي هوشمند، جمعآوري و تجميع اطلاعات از سنسورهاي مختلف و بعضا ناهمگن، دسترسي به انواع گوناگوني از فناوريهاي IOT و موقعيتيابي (مانند برچسبگذاري جغرافيايي و ارائه تصوير سهبعدي از طريق سنسورهاي RFID) و عرضه اطلاعات به شکل يکدست و يکنواخت (براي مثال، از طريق نقشهاي که بهطور پويا برچسبگذاري ميشود) را فراهم كند. در واقع اينترنت اشيا باعث ميشود 80 درصد وقت ما صرف کارهاي پيشپاافتاده نشود. اولين نياز يک کلانشهر و مدير شهري براي تصميمگيري صحيح در شرايط بحراني دسترسي به يکسري اطلاعات دقيق و قابلاستناد است تا در شرايط بحراني بدون اتلاف وقت و انرژي مناسبترين تصميمات اتخاذ شود. در يک شهر هوشمند مديريت شهري ميتواند با دراختيارداشتن ابزار و فناوريهاي نوين و کارآمد، اثرات مخرب بحرانهاي طبيعي و غيرطبيعي را به حداقل رساند. به همين علت است که شهرهاي هوشمند «تابآور» هستند و در مقابله با بحرانها به سبب وجود سنسورهاي گوناگون در نقاط مختلف شهر همواره دسترسي به دادههاي معنادار و دقيق در کوتاهترين زمان ممکن را دارند. هرچند زلزله اخير تلخ و دردناک بود اما اميد است زنگ خطري باشد براي مديران شهري، براي کلانشهرها، براي تهران، شهري با تراکم جمعيتي بالا، فراواني اتومبيلها و ساختمانها، با زيرساختهايي نه چندان بهروز، در عصر شبکه و اينترنت و فناوريهاي نوين؛ کوتاهي از ماست اگر به واسطه بلاياي طبيعي جان انسانهاي شهر و روستاهايمان به خطر افتد. با هزينهاي بسيار کمتر از آنچه صرف اقدامات و کمکهاي پس از زلزله ميشود، ميتوان شهرها و روستاها را با سنسورهاي مختلف مجهز کرد و اثرات مخرب زلزله را به طرز چشمگيري کاهش داد. گريزي از زلزله و بلاياي طبيعي مشابه نيست اما ميتوان هوشمند بود و شهري طراحي کرد که در مواقع بحران تابآور و منعطف باشد و جان انسانهاي کمتري به مخاطره بيفتد. * اينترنت اشيا يا اينترنت چيزها به زبان ساده، «ارتباط سنسورها و دستگاهها با شبکهاي است که از طريق آن ميتوانند با يکديگر و با کاربرانشان تعامل کنند. اين مفهوم ميتواند بهسادگي ارتباط يک گوشي هوشمند با تلويزيون باشد يا به پيچيدگي نظارت بر زيرساختهاي شهري و ترافيک. از ماشين لباسشويي و يخچال گرفته تا پوشاکمان؛ اين شبکه بسياري از دستگاههاي اطراف ما را دربر ميگيرد...».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.