جشن تولد دالايي لاما
فريده خرمي
حضور تبتيها در نپال مثل حضور افغانستانیها در ايران پررنگ و محسوس است. حدود 20 هزار تبتي در نپال در اردوگاههاي پناهندگان زندگي ميکنند. تاشي يکي از آنهاست. دوستي با تاشي باعث شد که از جشن تولد دالايي لاما (رهبر در تبعيدِ بوداييان تبت) باخبر شوم که در يکي از اردوگاههاي پناهندگان تبتي برگزار ميشود. صبح زود ششم جولاي (شانزدهم تير) با اتوبوسهاي شهري راهي اردوگاه تاشي لينگ در حومه پخارا ميشوم. خودم را آماده کردهام که هزاران چادر خاکستري ببينم و بچههاي پابرهنهاي که با مُف آويزان توي خاک و خل ميلولند؛ اما در جايي که 57 سال پيش اولين کلنگ اردوگاه بر زمين خورده، امروز دهکدهاي زيبا و رنگين با صومعه و مدرسه و کوچههاي سرسبز چشمنواز و خانههاي گلکاريشده با ديوارهاي کوتاهي قرار دارد که آدم هوس ميکند با يک پرش از روي آنها بپرد (اما يادش ميآيد که از 20سالگياش خيلي زمان گذشته) و وارد حياطهاي مربعشکلي بشود که دورتادورش را درهاي چوبي گرفته و هر در به اتاقي راه دارد و جلوي هر در پيرزن يا پيرمردي تبتي با لبخندي شيرين نشسته است. خانهها و کوچههايي که با پرچمهاي کوچک رنگارنگ به سبک تبتي تزيين شده است. محل اجراي مراسم سالن اجتماعات مدرسه اردوگاه (روستا) است. سالن جاي سوزنانداختن ندارد. سالن که چه عرض کنم، نمايشگاهي از لباسهاي خيرهکننده. مردهاي تبتي با گيسهاي بافته بلند و کلاههاي سنتي بر سر، کتهاي گشاد و بلندي که يکوري روي شانه مياندازند و تا زانو ميرسد و روي کمر با کمربند پارچهاي نگه داشته ميشود، زنها و بچهها در لباسهاي بلند گلدوزيشده که همگي با کمربندهاي رنگين بسته ميشود و پارچهاي راهراه شبيه پيشبند در جلوی دامن دارد. شک ندارم که اين لباسها را فقط يکي، دو بار در سال ميپوشند و بقيه سال در صندوقچهاي پنهانشان ميکنند که رنگ آفتاب را نبيند. زنها و بچهها رديف به رديف کف سالن روي تشکچههايي باريک نشستهاند و چشم به صحنه دارند. پيرترها روي صندلي نشستهاند. صحنه نمايش در اختيار کاهنان بودايي است که با رداي ارغواني يا زعفراني روي زمين نشستهاند و آواز پرطنينشان گرچه ظاهرا تکرار يک ورد خاص و دعايي براي طول عمر دالايي لاما است، هيبت و تقدس خاصي به فضا داده. آدم خيال ميکند بايد ساکت و هاجوواج يک گوشه بايستد، از جايش جم نخورد و فقط بشنود و فقط تماشا کند (تاشي نميگذارد در اين حسوحال بمانم، دستم را ميگيرد و ميبرد در صف براي اداي احترام به دالايي لاما). ديوارهاي سالن پر از عکسهاي دالايي لاماي چهاردهم است. پيرمردي لاغر و عينکي در رداي زعفراني با لبخندي صلحطلبانه. عکس بزرگي از (Potala palace) محل سابق زندگي دالاييلاما در لهاسا، پايتخت تبت، بر ديوار صحنه نمايش است. اين محل براي بوداييهاي تبت مثل قبله مقدس و عزيز است؛ قبلهای که سالهاست از آن دورند و آرزوي بازگشت به آن را در سر دارند. بعد از وردخواني و دعاي راهبان، مراسم اداي احترام به دالايي لاما (خودش که نه، عکسش)، اجرا ميشود. همراه تبتيهاي خجالتي و توريستهاي مشتاق باريکههايي از پارچههاي متبرک طلايي يا سفيد در دست در صفي طولاني دورتادور سالن ميايستيم و اين پا و آن پا ميکنيم، يکييکي از پلههاي صحنه بالا ميرويم، پارچهها را روي ميزي روبهروي عکس دالايي لاما ميگذاريم و درحاليکه کف دستهايمان را به هم چسباندهايم و جلوي صورتمان گرفتهايم، به دالايي لاما اداي احترام ميکنيم. بعد از سخنرانيهاي طولاني (که نميدانم شر و ور است يا نه، چون زبان تبتي نميفهمم) نوبت به موسيقي و رقصهاي سنتي تبتي ميرسد که نيازي به دانستن هيچ زباني ندارد و هرکسي با هر فرهنگ و زباني ميتواند زيباييشان را درک کند. بعد از ناهار (برنج تند، سبزيجات تند و حبوبات تند) نمايشگاه عکسي از کوچ اجباري تبتيها برگزار ميشود و بعد همه براي شرکت در مسابقه طنابکشي و بازيهاي سنتي تبتي يا تماشاي آن به حياط مدرسه ميروند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.