|

گفت‌وگو با سعید رفیعی‌منفرد:

هنرمند اول باید بتواند خودش را شگفت‌زده کند

مریم درویش: این روزها در گالری ایوان نقاشی‌های سعید رفیعی‌منفرد به نمایش درآمده است. در این نمایشگاه که «نابودگی» نام دارد مجموعه‌ای از آثار فیگوراتیو این هنرمند به نمایش درآمده که شامل دو دسته از آثار اوست. بخشی از آنها که با تکنیک ترکیب مواد روی مقوا به وجود آمده‌اند در ابعادی کوچک، نمایش‌دهنده حضور مفرد زنان در محیطی غبارگرفته و مبهم هستند. دسته‌ای دیگر از آثار که با اکریلیک روی بوم و در ابعادی بزرگ‌تر کشیده شده‌اند، روابط میان آدم‌ها را نشان می‌دهند. با رفیعی‌منفرد درباره مجموعه «نابودگی» گفت‌وگو کرده‌ایم.

در بیشتر آثار شما زنان حضور پررنگی دارند و به‌عنوان سوژه اصلی انتخاب می‌شوند. چرا بیشتر به مسائل زنان می‌پردازید؟ حضور زن‌ها در آثار من می‌تواند چند دلیل داشته باشد. شاید اینکه به‌طور غریزی میل به شناخت جنس مخالف در وجود آدم‌ها هست. از سوی دیگر در پروسه مدرن‌شدن جمعی، مسائل زنان بیشتر سر باز کرده است و در رسانه‌های جمعی درباره حضور زنان در اجتماع حرف بیشتری زده می‌شود. البته در تاریخ هنر هم زیبایی زنانه نمود بیشتری دارد. باید بگویم با وجود اینکه قلم من شسته‌ورفته است، خیلی غریزی کار می‌کنم و به این فکر نکردم که چرا زنان شخصیت اصلی آثارم هستند، هرچند مرد و کودک هم در آثارم دیده می‌شوند. با وجود این، در نقاشی‌ها چهره آدم‌ها دیده نمی‌شود. یا خودشان چهره پنهان کرده‌اند یا شما چهره آنها را مخفی کرده‌اید. این آثار نشان‌دهنده عدم قطعیت حضور است و تجارب زیسته من را در چند سال اخیر نشان می‌دهد. در این سال‌ها اتفاقاتی در زندگی من افتاد که قطعیت حضور آدم‌ها برایم کم‌رنگ شد. مسائل زندگی شخصی روی کار هنرمند تأثیر می‌گذارد. از سوی دیگر جوانی سن قطعیت است و در محدوده 30سالگی انسان درباره همه‌چیز مطمئن است، اما با رسیدن به 40سالگی قطعیت کم شده و تردیدها شروع می‌شود. کم‌کم اندیشه زیستی تغییر می‌کند و می‌فهمیم که هیچ‌چیز قطعی نیست. با افزایش سن، اگر اهل فکرکردن و خودانتقادی باشید قطعیت در ذهن شما کمتر می‌شود. در این نمایشگاه تجربه تکنیکی جدیدی را از شما می‌بینیم که منجر به ارائه آثاری متفاوت شده است. درباره این آثار توضیح دهید. من اصولا آدم تجربه‌گرایی هستم و نمی‌توانم در یک روند ثابت بمانم. تکرار آثار باعث می‌شود دلزده شوم و فکر می‌کنم این دلزدگی در آثار هم دیده می‌شود و مخاطب هم این احساس را پیدا خواهد کرد. هنرمند اول باید بتواند خودش را شگفت‌زده کند. اگر نتوانی خودت را غافلگیر کنی، نمی‌توانی روی مخاطب هم تأثیر بگذاری. البته تولید انبوه و تکثیر یک ایده هم نوعی از هنر است و هنرمندان بسیاری هستند که در طول عمر خود آثار مشابهی را تولید می‌کنند. اما من دوست دارم فرم و تکنیک جدیدی پیدا کنم و فقط اجراکار ایده‌هایم نباشم. چون آن‌وقت کارکردن به یک عذاب تبدیل شده و آن حس در کار نیز دیده می‌شود. سال 73 در نخستین نمایشگاه خود آثار آبستره‌ام را نمایش دادم و رفته‌رفته به کار فیگوراتیو گرایش پیدا کردم. در سال‌های اخیر به دنبال تکنیک جدیدی بودم که خودم هم از آن لذت ببرم و چند سال ترکیب مواد را تجربه کردم. در روندی طولانی‌مدت آثار متعددی به این شیوه خلق کردم که بخشی از آنها در این نمایشگاه ارائه شد و دیدم مورد توجه مخاطبان هم قرار گرفت. فکر می‌کنید مفهوم موردنظر شما در این مجموعه، با کدام تکنیک بیشتر به جواب رسید؟ عدم قطعیت یک کانسپت کلی بود که مانند یک زمین حاصلخیز عمل کرد و من ‌توانستم هرچه می‌خواهم از آن برداشت کنم. شکستن مرز میان بودن و نبودن در هر کدام از این آثار به شکلی وجود دارد. در ترکیب مواد هنرمند فرصت بازیگوشی و کسب تجربیات جدید را پیدا می‌کند و با دست باز می‌تواند کنش‌هایی را که در اثر اتفاق می‌افتد، دنبال کند. این روند تا حدودی روی کارهای بوم من نیز تأثیر گذاشت و در آنها هم کمی آزادی عمل بیشتر وجود دارد. فکر می‌کنم هر دو نوع کارم در این مجموعه جواب داده و هر دو شیوه را دوست دارم. به‌همین‌دلیل نمی‌توانم بگویم پس از این نمایشگاه کدام را ادامه خواهم داد. در کارهای اکریلیک این مجموعه نشانه‌هایی دیده می‌شود که به نظر می‌رسد به هم متصل هستند، اما این نشانه‌ها در کارهای ترکیب مواد وجود ندارند. در این نمایشگاه تابلوهایی وجود دارد که در ادامه روند مجموعه قبلی من با عنوان «سبز، سفید، سرخ» است. روند کاری یک هنرمند با پایان یک مجموعه قطع نمی‌شود و به آثار بعدی رسوخ می‌کند، به همین دلیل نشانه‌هایی از آثار قبلی من در این تابلوها هم وجود دارد. به‌طورکلی نقدی به موضوع «ارائه» در هنر ایران وجود دارد و آن این است که معمولا گالری‌ها یک مجموعه شسته‌رفته و کامل‌شده را نمایش می‌دهند ولی من دوست دارم در یک نمایشگاه روند کارم را در طول یک مدت مشخص نمایش دهم. برای مثال، من دست ساخته‌ها، طراحی‌ها یا نقاشی‌های آبستره‌ای دارم که آنها را هم‌زمان با آثار فیگوراتیو خود پیش می‌برم، اما امکان اینکه بتوانم همه آنها را در یک نمایشگاه عرضه کنم، وجود ندارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.