امیدی برای یک تجربه
محسن فلاحتداری. پژوهشگر تعلیم و تربیت
پرواضح است که نتیجه تمامی سیاستگذاریها، برنامهریزیها و هزینهکردهای گوناگون در آموزشوپرورش به وسیله نقش تعلیمدهنده یعنی معلم به منصه ظهور ميرسد که این مسئله، معلم را به مهمترین و اثرگذارترین عنصر فرایند آموزش بدل كرده است و گزافه نخواهد بود اگر این ادعا را مطرح کنیم که وجود کوچکترین مشکلی که مسبب بروز خلل در مسیر اقدامات معلمان شود، در نهایت فرایند آموزش و دانشآموزان را تحت تأثیر قرار خواهد داد. یکی از بخشهایی که میتوان در آن، اقداماتی در جهت پیشگیری از بروز مشکلات به انجام رسانید، مراکز تربیت معلم است، ازاینرو میتوان ادعا کرد که دانشگاه فرهنگیان بهعنوان تنها مرجع و منبع تربیت معلم در کشور، نهادی اثرگذار و بسیار پراهمیت است که باید ساختار و آرایش درونی و فرهنگی و آموزشی آن در مرکز توجهات برای تغییرات مفید قرار گیرد. سالهاست که دانشجو معلمان دانشگاه فرهنگیان تحت عنوان واحدهای درسی کارورزی به آموختن علمی و بالاخص عملی مهارتهای گوناگون این شغل حساس و اثرگذار میپردازند؛ واحد درسی که توسط دستاندرکاران تعلیم و تربیت بهعنوان مهمترین بخش و شاهبیت تربیت معلم قلمداد ميشود. با نگاهی اجمالی به برنامه کارورزی در دانشگاه فرهنگیان میتوان به این نکته پی برد که تجربه و انتقال آن به دانشجو معلمان مسئلهای است که کمتر در معرض توجه قرار گرفته است، حال آنکه میتوان آن را یکی از ستونهای مهم در درس کارورزی دانست. گرچه در این برنامه از تجربه معلمان موظف تدریس و استادان کارورزی استفاده میشود اما تجربه زیسته تأییدی بر این مدعاست که معلمان موظف کمتر علاقه و البته زمانی برای انتقال تجربه و اساتید کارورزی کمتر تجربه مفیدی برای کاربست در معلمیکردن در اختیار دارند که این مسئله موجب خواهد شد انتقال تجربه به دانشجو معلمان و استفاده از آن در فرایند تدریس دچار خلل جدی شود. باید به این نکته اشاره کرد که نومعلمانی که بهعنوان فارغالتحصیل دانشگاه فرهنگیان وارد نظام آموزشی شدهاند، با انرژی مضاعف و رویکردی نو و پیشرو در جهت حضور هرچهبهتر در مدارس تلاش میکنند که این واقعیتی انکارناپذیر است اما عدم آشنایی با محتوای کتب درسی، عدم آشنایی با نحوه تدریس بخشهای مختلف کتاب، عدم انتقال کافی تجربه در زمینه کلاسداری و برقراری ارتباط و موارد متعددی از این دست نمونههایی هستند که میتوان از آنها بهعنوان نقاط ضعف برنامه کارورزی بدون تجربه نام برد که در شیوه تدریس آنها اثرگذار بوده است. نکاتی که مطرح شد گویای این واقعیت است که در کنار تمامی نقاط قوت، کمیت نومعلمان فارغالتحصیل دانشگاه فرهنگیان در زمینه کسب تجربههای مفید و کارآمد برای استفاده در فرایند تدریس لنگ میزند و این مسئلهای است که باید به طور جد مورد بررسی و توجه قرار گیرد. این در حالی است که آموزشوپرورش با وجود اینکه میتواند از سالها تجربه و خالیبودن اوقات بازنشستگان و معلمان با تجربه بالا بیشترین بهرهمندی را حتی به صورت مشاوران افتخاری داشته باشد؛ از آنها هیچگونه استفادهای نمیکند. استفاده از معلمان باتجربه به صورت خاص در درس کارورزی دانشجو معلمان علاوه بر اینکه مسبب بهرهوری از تجربیات ارزشمند در فرایند تدریس خواهد شد؛ از بروز مجدد اشتباهاتی که دیگران مرتکب شدهاند نیز جلوگیری خواهد کرد و این امکان را به نومعلمان خواهد داد که به تجربیات جدیدی در جهت کیفیتبخشی به فرایند یاددهی - یادگیری دست بزنند. شاید این انتقاد مطرح شود که بهکارگیری بازنشستگان مطابق قانون نخواهد بود که سخنی است صحیح اما استفاده از تجربیات صرفا به معنای بهکارگیری مجدد آنها نخواهد بود و میتوان تحت اشکالی مانند انتشار کتاب خاطرات، برگزاری کارگاهها، استفاده بهعنوان مشاور و... از تجربیات آنها بهرهمند شد. بنابراین نتیجه را میتوان اینگونه نگاشت که بهکارگیری بازنشستگان فرهنگی در واحد درسی کارورزی (تمرین معلمی) در دانشگاه فرهنگیان از دو حیث مورد توجه خواهد بود؛ اول اینکه این اقدام امیدی خواهد بود برای معلمان صاحبتجربهای که تابهحال هیچگونه بهرهای از اندوختههای ارزشمند سالهای متمادی تدریس آنها برده نشده است و تجربهای خواهد بود برای امیدهایی که بناست 30 سال به تربیت نسل در این کشور بپردازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.