مرور
رمانی از جُرج الیوت «جُرج الیوت»، امروزه دیگر مشهورتر از آن است که نام مستعارش غلطانداز بنماید و او را نویسندهای مرد بپندارند اما در زمانی که او رمانهایش را مینوشت اقتضاء روزگار این بود که نام مردانه «جُرج الیوت» را برای خود برگزیند و آثارش را به این نام منتشر کند تا آنچه را که مینوشت و منتشر میکرد جدی بگیرد. «جُرج الیوت» یکی از نویسندگان مطرح و مهم انگلیسی دوران ویکتوریایی است. نویسندهای رئالیست که به روانشناسی شخصیتهایش مشهور است و آثارش بازتاب وضعیت اجتماعی زمانهای است که او در آن میزیسته است. نام اصلی او مری ان اِوِنز است. از جُرج الیوت گرچه آثاری به فارسی ترجمه شده است اما هنوز به اندازه برخی نویسندگان کلاسیک دیگر در ایران شناختهشده نیست. اخیرا رمان «آسیاب رودخانهی فلاس» این نویسنده مهم قرن نوزدهم با ترجمه احد علیقلیان در نشر مرکز منتشر شده است. «آسیاب رودخانهی فلاس» دومین رمان جُرج الیوت است. در یادداشت مترجم بر ترجمه فارسی این رمان درباره اهمیت جرج الیوت در ادبیات جهان و ناشناختهبودنش در ایران، با وجود این اهمیت، آمده است: «از عجایب روزگار است که جُرج الیوت، که به نظر ملکه ویکتوریا و به گواه رماننویسان بزرگی چون تورگنیف و هنری جیمز بزرگترین نویسندهی زن انگلیسی در قرن نوزدهم بود، نامی مردانه برای خود برگزیده باشد و عجیبتر آنکه این نویسنده نزد فارسیزبانان چندان شناخته نباشد و رمانهایش قدر و منزلتی درخور نیافته باشد.» علیقلیان همچنین درباره دلیل انتخاب نام مستعارِ مردانه جُرج الیوت از سوی این نویسنده نوشته است: «در روزگار او شمار نویسندگان زن جدی اندک بود، بیشتر زنان نویسنده رمانهای عامهپسند و پرسوزوگداز با احساسات آبکی و مضمونهای سبک مینوشتند و آثارشان چندان درخور اعتنا نبود و او نمیخواست در ردیف این نویسندگان قرار گیرد.» جرج الیوت بهجز رمان، آثار دیگری نیز دارد و علیقلیان، متمایزکردن آثار داستانی از آثار غیرداستانی را یکی از دلایل انتخاب اسم مستعار از سوی این نویسنده برای آثار داستانیاش عنوان کرده است. او همچنین دلیل دیگر انتخابِ این نام مستعار را تلاش جرج الیوت برای ناشناختهماندن میداند و دراینباره مینویسد: «شاید مهمترین انگیزهاش در انتخاب این نام مستعار مردانه این بود که ناشناخته بماند و زندگی پرماجرایش از گزند کنجکاوی مردم در امان بماند.» آنچه در ادامه میخوانید سطرهای آغازین رمان «آسیاب رودخانهی فلاس» است: «دشتی پهناور، آنجا که رودخانهی فلاس دامنگستر از میان کرانههای سبزش به دریا میشتابد، و مد مهربان که شتابان به ملاقاتش میآید راهش را با آغوشی بیتاب سد میکند. بر این مد نیرومند کشتیهای سیاه - انباشته از الوار صنوبر با رایحهی تازه، با کیسههای پر از دانههای روغنی، یا با درخشش مات زغالسنگ - روانهی شهر سنت آگز میشوند، که بامهای قاشقی سرخ کهنسال و سردرهای دو شیب بزرگ باراندازهایش در میان تپهی کمارتفاع پردرخت و کرانهی رود نمایان است، و زیر پرتو گذرای این آفتاب فوریه تهرنگ ملایم ارغوانی به آب میزند. در دوردست در هر دو سو چراگاههای پربار گسترده است، و تکهزمینهای تیره که برای بذر محصولات سبز پهنبرگ آماده شده یا پیشاپیش کشت پاییزهی غلهی نازکبرگ تهرنگی به آن زده است...» از جرج الیوت سال گذشته نیز دو رمان «ادام بید» و «سایلاس مارنر» با ترجمه رضا رضایی در نشر نی منتشر شده بود.
موشِ کتابخوان
«فِرمین، موش کتابخوان» با عنوان فرعی «ماجراهای یک شهرنشین غربتی»، رمانی است از سَم سَوِج، نویسنده آمریکایی، که با ترجمه پوپه میثاقی در نشر مرکز منتشر شده است. راوی این رمان، موشی است که در میان قفسههای کتاب آشیانه دارد. این موش نخست با جویدن کتابها رفع گرسنگی میکرده است اما کمکم حین جویدن گوشهوکنارهای باقیمانده از صفحات جویدهشده را خوانده و بهتدریج از یک «کتابخوار» به یک «کتابخوان» بدل شده است. از این منظر «فِرمین، موش کتابخوان»، رمانی است در ستایش کتاب که در آن، فراوان به نام کتابهای مختلف برمیخوریم. رمان با بحثی جذاب درباره شروع رمانها آغاز میشود و با کلنجار راوی با این مسئله که رمانش را چهطور شروع کند. آنچه میخوانید از همین بخش آغازین کتاب انتخاب شده است: «همیشه فکر میکردم اگر زمانی داستان زندگیام را بنویسم شروعی فوقالعاده خواهد داشت، چیزی شاعرانه مثل خط اول ناباکوف: لولیتا، فروغ زندگی من، آتش وجود من؛ یا اگر نمیتوانستم شاعرانهاش کنم، چیزی کلی مثل شروع تولستوی: همهی خانوادههای خوشبخت شبیه هماند، اما هر خانوادهی بدبختی بهطور خاص خودش بدبخت است. مردم حتی اگر همه چیز را دربارهی این کتابها فراموش کنند این کلمات را به خاطر خواهند داشت. بااینحال وقتی پای شروع قصه به میان میآید به نظرم بهترین شروع، شروع سرباز خوب فورد مادوکس فورد است: این غمبارترین قصهای است که تا به حال شنیدهام. این را دهها بار خواندهام و هنوز مو بر تنم راست میکند. فورد مادوکس فورد یکی از آن بزرگمردها بود. در تمام زندگیام که با نوشتن دست و پنجه نرم کردهام، با هیچچیز مثل آغازها چنین مردانه - بله، کلمهاش همین است، مردانه - درگیر نبودهام. همیشه به نظرم رسیده که اگر بتوانم فقط آن تکه را درست از کار دربیاورم بقیهاش خودبهخود درست میشود. آن جملهی اول را نوعی رَحِم معنایی میدانستم که پر است از جنینهای فعال صفحات نانوشته، تودههای کوچک درخشانی از نبوغ که عملا برای بهدنیاآمدن نفسنفس میزنند. میشود گفت کل داستان از آن مجرای بزرگ بیرون میزند. چه توهمی! دقیقا عکس این بود...» و راوی در عین اینکه به نتیجه عکس میرسد باز جمله اولهای خوبی را به یاد میآورد و مثال میزند اما دستآخر میگوید اینها هم «افسوس که در واقعیت چیزی جز حباب نبودند...» و کلنجار راوی برای شروع باز هم ادامه مییابد تا اینکه سرانجام بر سر قصه میشود؛ قصه موش کتابخوان.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.