سرگرمی یا کشف
اگر بخواهیم از دریچه تولید برنامه و سرگرمیسازی به برنامههای استعدادیاب (چه داخلی و چه در فرهنگهای دیگر) نگاه کنیم، راه آزمودهشدهای است که اغلب مخاطبان گستردهای دارد، اما میان برنامههای فارسی و نمونههای موفق تفاوت زیادی وجود دارد. برای مثال درخواستکنندگان چند هزار نفری در برنامهای مثل «آمریکن آیدل» و انتخاب از میان عموم مردم را با شکل گزینش در برنامههای مشابه شبکههای فارسیزبان مقایسه کنید. تهیه ویزا و سفر به لندن از شرایط حضور در مشهورترین برنامه فارسی استعدادیاب است! شاید یک استعداد از طبقه متوسط بتواند با بدبختی خودش را به دوبی و حضور در برنامههای شبکههای نازلتری برساند، ولی بعید است توانایی رفتن و ماندن چندهفتهای در انگلیس را داشته باشد. پس به نوعی انتخاب استعداد از طبقه مرفه است. این قبیل برنامهها به مدد خروجیشان ارزش و اعتبار پیدا میکنند. بهعنوان مثال برندگان مجموعه «امریکن آیدل» تا سال 2015، 13 بار نامزد گرمی شدند، 38 بار نامزد جایزه بیلبورد و 18 بار هم نامزد امریکن میوزیکآوارد شدهاند. آمار قابل دفاعی است، مضاف بر اینکه آدام لمبرت، کری آندروود و کلی کلارکسون بهعنوان ستارههایی بزرگ در موسیقی مطرح شدهاند و بقیه برگزیدگان هم اگر ستاره نشدند حداقل توانستهاند آلبوم تولید کنند و بهعنوان خوانندگانی توانمند فعال باشند. در سال 2013 درآمد 10 صدایی که برنده 10 فصل امریکنآیدل بودند حدود 55 میلیون دلار اعلام شد. این دستیافت بزرگی برای یک برنامه تلویزیونی است که رسالت اصلی آن جذب مخاطب است نه تربیت یا معرفی استعداد. آدام لمبرت که رتبه دوم فصل هشتم این برنامه را کسب کرد، در هشت سال گذشته سه آلبوم منتشر کرده که بیش از سه میلیون نسخه فروش داشتهاند و تکآهنگهایش هم بیش از پنج میلیون نسخه در سرتاسر جهان فروش رفته و از همه مهمتر اینکه درحالحاضر خواننده گروه افسانهای کویین است. آیا خروجی برنامههای مشابه فارسی اینچنین است؟ خیر، نهایتا چند تکآهنگ موفق. جالب اینکه بعد از مجوزگرفتن تعداد زیادی خواننده غیرمجاز، برخی از برندگان این برنامهها به ایران بازگشتند تا در داخل مجوز فعالیت بگیرند. آنها در فضای لسآنجلسی نتوانستند موفق باشند. در ایران هم با وجود مجوزگرفتن، کاری از پیش نبردند! نکته مهم دیگر درباره این برنامهها شکل طراحی از زوایای مختلف است. یعنی انسجام ساختاری، جذابیت بصری و همچنین سازوکار رأیگیری و انتخاب اهمیت زیادی دارد. در برنامه «امریکن آیدل» جدای از کارگردانی و طراحی موفق، ستارههای موفقی همچون جنیفر لوپز، استیون تیلور، کیت اوربن، کیتی پری، ماریا کری، نیکی میناژ و... حضور داشتند و دارند و ظاهرا به شکلی رأیگیری میشود که مخاطب آن اعتماد لازم را به برنامه مطبوعش دارد. ولی در برنامههای مشابه فارسی شکل رأیگیری چندان قابل اعتماد نیست. جالب اینکه در داخل ایران هم برنامههایی تولید شد. اولین مسئله این بود که نیمی از جمعیت ایران نمیتوانستند در آن سهم داشته باشند. یعنی وقتی تلنتشو آواز برگزار میشود، زنان ایرانی ناگزیر از گردونه خارج هستند و صداوسیما برنامه مشابه برای نوازندگی (که زنها میتوانند حضور داشته باشند) تولید نخواهد کرد چون نشاندادن ساز هنوز در تلویزیون ممنوع است! همین موضوع کافی است تا بحث درباره مابقی معضلات ازجمله عدم جذابیت برنامههای داخلی، منتفی شود. به نظر میآید درستترین رویداد استعدادیاب در ایران برنامه غیرتلویزیونی «هزارصدا» به سردبیری و مجریگری آرش نصیری است. «هزارصدا» با هر زحمت و سختی خودش را بهعنوان رویدادی مستقل سرپا نگه داشته است. هرچند تا امروز چندان ماحصلی در جریان اصلی موسیقی ایران نداشته است، اما با توجه به پیوستگی و سختکوشی برگزارکنندگانش در آیندهای نهچندان دور صداهایی خواهیم شنید که اولینبار در «هزارصدا» روی صحنه رفتند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.