|

سؤال در آیین‌نامه داخلی مجلس

آیین‌نامه داخلی مجلس، بخش مفصلی درباره بحث نظارت دارد؛ نظارت یکی از مهم‌ترین وظایف مجلس شورای اسلامی است. یکی از بخش‌های فصل سوم، «تذکر و سؤال» است. بخش «تذکر و سؤال» در فصل سوم آیین‌نامه به نقل از سایت مرکز پژوهش‌های مجلس به این شرح است: «مبحث اول- نحوه بررسى اصول هشتادوهشتم (88) و هفتادوششم (76) قانون اساسى اول - تذکر و سؤال الف - تذکر ماده 208- در کلیه مواردى که نماینده یا نمایندگان مطابق اصل هشتادوهشتم (88) قانون اساسى از رئیس‌جمهوري یا وزیر درباره یکى از وظایف آنان حق سؤال دارند، مى‌توانند درخصوص موضوع مورد نظر به رئیس‌جمهور و وزیر مسئول کتبا تذکر دهند. هیئت‌رئیسه خلاصه تذکر را در جلسه علنى مجلس قرائت و متن کامل تذکر را به رئیس‌جمهور یا وزیر مربوط ابلاغ مى‏‌نماید. ب - سؤال ماده 209- نحوه رسیدگی به سؤال نماینده از وزیر به شرح‌ ذیل خواهد بود: 1- هر نماینده می‌تواند راجع به مسائل داخلی و خارجی کشور از وزیر مسئول درباره وظایف او سؤال نماید. سؤال باید کتبی و صریح بوده و در فرم مخصوص که هیئت‌رئیسه تهیه می‌نماید، توسط نماینده تنظیم و به هیئت‌رئیسه تسلیم شود. هیئت‌رئیسه موظف است سؤال را فوری به کمیسیون تخصصی ذی‌ربط ارسال نماید. 2- کمیسیون موظف است حداکثر ظرف 15 روز پس از وصول سؤال، جلسه‌ای با حضور وزیر و سؤال‌کننده تشکیل دهد و با استماع نظرات سؤال‌کننده و وزیر و بررسی‌های لازم، به موضوع رسیدگی کند. 3- چنانچه سؤال‌کننده، توضیحات وزیر را قانع‌کننده نداند، کمیسیون با تعیین قلمرو «ملی» یا «منطق‌های» سؤال، بلافاصله نسبت به ارجاع سؤال ملی به هیئت‌رئیسه جهت اعلام وصول در اولین جلسه علنی اقدام می‌نماید. 4- در رابطه با سؤال منطق‌های، کمیسیون موظف است حداکثر ظرف 10 روز نسبت به ارائه راه‌حل و ارسال گزارش به هیئت‌رئیسه مجلس و رئیس‌جمهور (توسط رئیس مجلس) اقدام نماید. هیئت‌رئیسه مساعی لازم نسبت به حل موضوع سؤال منطق‌های را به عمل می‌آورد. چنانچه پس از 15 روز از ارجاع نامه کمیسیون، نماینده سؤال‌کننده همچنان موضوع را حل‌وفصل‌نشده بداند، از هیئت‌رئیسه درخواست طرح سؤال منطق‌های در جلسه علنی را می‌نماید. هیئت‌رئیسه موظف است در اولین جلسه علنی، سؤال منطق‌های را اعلام وصول و فوری به وزیر ابلاغ و به کمیسیون ذی‌ربط ارسال نماید. کمیسیون موظف است ظرف یک هفته گزارش نهایی را به هیئت‌رئیسه ارائه نماید. 5- طبق اصل هشتادوهشتم (88) قانون اساسی، وزیر مورد سؤال مکلف است حداکثر ظرف 10 روز از تاریخ ابلاغ سؤال در مجلس حضور یافته و به سؤال پاسخ دهد مگر آنکه وزیر به صورت رسمی و با عذر موجه تقاضای تأخیر حداکثر برای مدت 10 روز داشته باشد. تبصره 1- در صورت درخواست نماینده یا نمایندگان سؤال‌کننده، کمیسیون می‌تواند بررسی سؤال را حداکثر به مدت یک ‌ماه به تعویق بیندازد. تبصره 2- هیئت‌رئیسه مکلف است هرگاه تعداد سؤالات قابل طرح در صحن علنی ایجاب نماید، یک جلسه علنی در هفته را به پاسخ‌گویی به سؤالات اختصاص دهد. تبصره 3- هیئت‌رئیسه می‌تواند کلیه سؤالات یک نماینده از یک وزیر را که آماده طرح در جلسه علنی باشد، در یک جلسه در دستور قرار دهد. در این صورت، حداکثر زمان اختصاص‌داده‌شده نباید از یک ‌ساعت بیشتر شود که به همان ترتیب و تناسب طرح سؤال از وزیر در جلسه علنی، به نماینده و وزیر تخصیص می‌یابد. ماده 210- در جلسه علنی ابتدا گزارش کمیسیون متضمن طرح سؤال و بررسی‌های انجام‌شده توسط سخنگوی کمیسیون به مدت حداکثر پنج ‌دقیقه مطرح می‌شود، سپس وزیر و نماینده سؤال‌کننده به ترتیب و هرکدام حداکثر به مدت 15‌ دقیقه توضیحات خود را ارائه می‌دهند و در صورت قانع‌نشدن نماینده، رئیس جلسه نظر مجلس را در این مورد اخذ می‌کند. درصورتی‌که اکثر نمایندگان حاضر، نظر به واردبودن سؤال نماینده یا نمایندگان بدهند، رئیس مجلس موظف است موضوع را به رئیس‌جمهور جهت رسیدگی ارجاع نماید. تبصره 1- عدم حضور وزیر در مجلس و کمیسیون به‌منزله واردبودن سؤال می‌باشد. تبصره 2- سؤال‌کننده یا وزیر می‌توانند از وقت خود در جلسه علنی طی دو نوبت استفاده نمایند. تبصره 3- گزارش کمیسیون حداقل 24 ساعت قبل از طرح سؤال در مجلس باید چاپ و بین نمایندگان توزیع شود. تبصره 4- در‌صورتی‌که سؤال توسط چند نماینده تنظیم گردد، نماینده منتخب سؤال‌کنندگان جهت توضیح سؤال در کمیسیون و صحن علنی باید در فرم مربوط به سؤال مشخص گردد. در صورت عدم توافق سؤال‌کنندگان، نماینده آنها توسط یکی از اعضای هیئت‌رئیسه به قید قرعه انتخاب خواهد شد.

تبصره 5- سؤال می‌تواند شامل اجزای متعدد باشد. تبصره 6- با تغییر وزیر، سؤالاتی که به تشخیص کمیسیون تخصصی مربوط به عملکرد فردی وزیر است، از دستور کار خارج می‌شود و گزارش آن به هیئت‌رئیسه ارائه می‌گردد. ماده 211- چنانچه در هر دوره مجلس، سه بار با رأی اکثریت نمایندگان حاضر، سؤالات نمایندگان از هر وزیر وارد تشخیص داده شود، طرح استیضاح وزیر در صورت رعایت مفاد اصل هشتادونهم (89) قانون اساسی و آیین‌نامه داخلی در دستور کار مجلس قرار خواهد گرفت. ماده 212- بر اساس اصل هشتادوهشتم (88) قانون اساسی، در‌صورتی‌‌که حداقل یک‌‌چهارم کل نمایندگان بخواهند درباره یک یا چند وظیفه رئیس‌جمهور سؤال کنند، باید سؤال یا سؤالات خود را به‌طور صریح و روشن و مختصر همگی امضا و به رئیس ‌مجلس تسلیم نمایند. رئیس مجلس موضوع را در اسرع وقت به کمیسیون‌های تخصصی مربوط، ارجاع می‌نماید. هر کمیسیون موظف است حداکثر ظرف یک هفته با حضور نماینده معرفی‌شده رئیس‌جمهور به آن کمیسیون و نماینده منتخب سؤال‌کنندگان، تشکیل جلسه دهد. در این جلسه نماینده رئیس‌جمهور پاسخ مقتضی را از طرف رئیس‌جمهور ارائه خواهد نمود تا به نمایندگان سؤال‌کننده گزارش شود. پس از یک ‌هفته از طرح سؤال در کمیسیون یا کمیسیون‌ها، چنانچه هنوز حداقل یک‌‌چهارم کل نمایندگان مجلس از سؤال خود منصرف نشده باشند، رئیس مجلس موظف است در اولین جلسه سؤال یا سؤالات آنان را قرائت و فورا برای رئیس‌جمهور ارسال کند. این سؤال یا سؤالات ظرف 48 ساعت تکثیر و در دسترس نمایندگان قرار می‌گیرد. تبصره 1- تعداد سؤالات نباید از پنج سؤال بیشتر باشد. تبصره 2- پس از ارسال سؤال یا سؤالات برای رئیس‌جمهور، کاهش امضاها سبب خروج سؤال یا سؤالات از دستور نمی‌گردد. ماده 213- رئیس‌جمهور موظف است ظرف یک ‌ماه از تاریخ دریافت سؤال یا سؤالات، در جلسه علنی مجلس حضور یابد و به سؤال یا سؤالات مطروحه نمایندگان پاسخ گوید؛ مگر با عذر موجه با تشخیص مجلس شورای اسلامی. مدت طرح سؤال یا سؤالات از طرف نمایندگان منتخب سؤال‌کنندگان حداکثر 30 دقیقه و مدت پاسخ رئیس‌جمهور حداکثر یک ‌ساعت است که طرفین می‌توانند وقت خود را به دو بخش تقسیم نمایند. در این صورت، همه سؤالات و پاسخ‌ها در بخش اول وقت هریک از دو طرف بیان می‌شود و در بخش دوم ابهامات سؤال‌کنندگان و پاسخ‌های رئیس‌جمهور مطرح می‌گردد. تبصره- پس از این مرحله، درباره پاسخ رئیس‌جمهور به هریک از سؤالات از نظر قانع‌کننده‌بودن به صورت جداگانه رأی‌گیری می‌شود. چنانچه اکثریت نمایندگان حاضر در جلسه از پاسخ رئیس‌جمهور به سؤالی قانع نشده باشند و موضوع مورد سؤال، نقض قانون یا استنکاف از قانون محسوب شود، آن سؤال به قوه‌ قضائیه ارسال می‌شود».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.