|

ترانه‌های سیمین بهبهانی

شهرت و آوازه سیمین بهبهانی هرچند به غزل‌های اوست و وزن‌های تازه‌ای که برای غزل ابداع کرد، اما از این شاعر مطرح معاصر ترانه‌های بسیاری نیز به‌جا مانده است و این ترانه‌ها اکنون به کوشش عاطفه وطن‌چی گردآوری و در کتابی با عنوان «پرده‌ی پنهان - آشکار» در نشر نگاه منتشر شده‌اند. کتاب با مقدمه‌ای آغاز می‌شود که در آن ابتدا به مفهوم «تصنیف»، که بنا به آن‌چه در این مقدمه هم آمده «در اصطلاح موسیقایی با واژه‌ی ترانه - کم‌وبیش - همسان می‌افتد»، در سنت شعری غرب پرداخته شده و بعد به مفهوم تصنیف در سنت شعری ایران. بخش پایانی مقدمه نیز به ترانه‌سرایی سیمین بهبهانی اختصاص دارد. به گواه این مقدمه، سیمین بهبهانی سیصدوپنجاه ترانه سروده است «اما در نگاهداشت آن‌ها کوششی به کار نبسته، ازآن‌رو که، به گفته‌ی خودش، در ترانه‌سرایی تفننی کار کرده و آن را به عنوان شعر قبول نداشته است.» در آغاز کتاب هم نقل‌قولی از سیمین بهبهانی آمده است درباره این‌که نگاهش به ترانه چگونه بوده است. طبق این نقل‌قول، ترانه‌سرایی برای سیمین بهبهانی بیشتر حکم یک «ورزش ذهنی برای واژه‌یابی» را داشته است. مجموعه «پرده‌ی پنهان - آشکار»، چنانکه در مقدمه‌ی یادشده آمده است، تنها شامل ترانه‌هایی از سیمین بهبهانی می‌شود «که شاعر خود به گوش خویش شنیده و اصالت آن‌ها را تایید کرده است.» این مجموعه از سه بخش تشکیل شده است: بخش اول با عنوان آوازها که شامل آن دسته از آثار سیمین بهبهانی هستند که مشخصا «ترانه» محسوب می‌شوند. بخش دوم کتاب با عنوان «غزل‌ - آوازها»، شامل آثاری هستند که درواقع در قالب غزل سروده شده‌اند اما به آواز خوانده شده‌اند. در بخش سوم نیز با عنوان «گوشه‌های ناخوانده»، ترانه‌هایی از سیمین بهبهانی آورده شده که اجرا نشده‌اند. بر پیشانی بیشتر ترانه‌های اجراشده کتاب، نام خواننده و آهنگساز نیز آمده است، مگر اغلب در مواردی که احتمالا خواننده یا آهنگساز نامعلوم بوده‌اند. عنوان‌های برخی ترانه‌هایی که در این کتاب آمده‌اند عبارتند از: مرا تنها نگذاری، دلی که من دارم، گُل خشک، یک آسمان غم، من و خاکستر، مرا رها مکن، افسونگر، گمان برد یار دیرین که من غافلم، یک‌بار دیگر، کُنجِ غم، سکوت گویا، هفت‌سین، گل قاصد، فریاد از تو، بهانه‌جو، غزل ستارگان، افسانه، ستاره‌باران، شیراز، پیام جدایی و خورشید. آن‌چه در ادامه می‌خوانید از بخش «غزل - آوازها»ی کتاب انتخاب شده و عنوانش هست «دلم گرفته، ای دوست!» که احتمالا به گوش بسیاری هم آشناست: «دلم گرفته، ای دوست! هوای گریه با من/ گر از قفس گریزم، کجا روم، کجا، من/ کجا روم؟ که راهی به گلشنی ندانم/ که دیده برگشودم به کنج تنگنا من/ نه بسته‌ام به کس دل نه بسته دل به من کس/ چو تخته‌پاره بر موج/ رها، رها، رها من/ ز من هر آن که او دور چو دل به سینه نزدیک/ به من هر آن که نزدیک ازو جدا، جدا، من/ نه چشم دل به سویی نه باده در سبویی/ که تر کنم گلویی به یاد آشنا من/ ز بودنم چه افزود؟ نبودنم چه کاهد/ که گویدم به پاسخ که زنده‌ام چرا من/ ستاره‌ها نهفتم در آسمان ابری -/ دلم گرفته، ای دوست! هوای گریه با من...»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.