|

عمومی و خصوصی نداریم

در جهان معاصر، عذر همه موجه است اگر تصور کنند تفاوت میان «خصوصی» و «عمومی» مثل روز روشن است. در فهم عرفی تفاوت آن‌ها در چگونگی دسترسی، نظارت و مالکیت بر اموال یا اطلاعات است خصوصاً از آن جهت که آیا این دسترسی، نظارت و مالکیت به طریقی محدود یا ممنوع می‌شود یا نمی‌شود. ازاین‌رو، معانی مختلفی که از دو اصطلاح «عمومی» و «خصوصی» مراد شده و می‌شود به‌شدت متکثر و پرشمار است. ریموند گویس در کتاب «خیر عمومی و خیر خصوصی» با علم به این موضوع می‌کوشد فشرده‌ای از تاریخ انواع کاربردهای این دو اصطلاح را نقل کند و تفاوت‌های انتزاعی بیشتری میان آن‌ها بیابد. ریموند گویس استاد بازنشسته دانشگاه کمبریج در رشته سیاسی و عضو پیوسته فرهنگستان علوم بریتانیاست. او تاکنون 9 اثر منتشر کرده که از میان آن‌ها کتاب «فلسفه و سیاست واقعی» را یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهایش می‌داند. ترجمه فارسی این کتاب موجود است. او در آن کتاب هر دو نظر غالب در دو قطب فلسفه سیاسی نیمه دوم قرن بیستم یعنی آرای رابرت نوزیک و جان رالز را بر این پایه که بنای براهین‌شان را بر فرض‌های موهوم نهاده‌اند به چالش می‌کشد. در نظر گویس این باور که مرز روشنی میان عمومی و خصوصی وجود دارد و این مرز از اهمیت فلسفی و سیاسی فراوان و ماندگاری برخوردار است، مختص چند فیلسوف انگشت‌شمار نیست؛ بلکه ریشه عمیقی حتی در بحث‌های سیاسی روزمره دارد. او نشان می‌دهد که چگونه حول این مرز افکاری متبلور شده‌اند. گروهی تصور می‌کنند مفاهیم ارزشی‌ای که کاربردشان در حوزه عمومی است با مفاهیم فراخور حوزه خصوصی تفاوت دارند. آنچه در حوزه عمومی خوب یا درست یا سودمند (یا برعکس بد یا نادرست یا زیان‌بار)‌ است، باید با سنجه‌هایی کاملاً متفاوت با آنچه در عرصه خصوصی خوب است ارزیابی شود. سنجه‌ها و راه‌های توجیه یک کار یا گزینش و مخاطبی که این توجیه باید برای او قانع‌کننده باشد، اغلب فرق می‌کند برحسب اینکه قضیه خصوصی باشد (مثلاً خوراکی خریدن فرد برای خودش) یا عمومی (مثل تهیه واگن‌های نو برای متروی شهری یا زیردریایی‌های جدید برای نیروی دریایی). ازاین‌رو، غالباً گمان می‌رود تفاوت‌هایی ماهوی بین انواع روش‌ها و وسایلی که می‌توان به طور مشروع به کار بست وجود دارد. در برخی زمینه‌های حوزه عمومی، مقامات سیاسی ذی‌صلاح می‌توانند مستقیم از قهر فیزیکی استفاده کنند (بازداشت، زندان، اعدام و اقداماتی نظیر آن‌ها) یا برای واداشتن به مراعات قانون صرفاً تهدید به استفاده از زور کنند؛ حال آنکه استفاده افراد از آن در عرصه‌های خصوصی پذیرفتنی نیست. گویس در این کتاب می‌خواهد ثابت کند که مرز روشنی بین خصوصی و عمومی وجود ندارد و صرفاً تفاوت‌های متداخلی میانشان هست؛ و بنابراین فرق خصوصی با عمومی را نباید چندان مهم که وانمود می‌شود گرفت. در نظر او، یک نتیجه‌اش این خواهد بود که طرز تفکر ما را درباره «خیر» در عرصه‌های خصوصی و عمومی عوض می‌کند. البته نویسنده تاکید دارد که دغدغه‌اش نهایتاً خود مفهوم «خیر» خواهد بود، ولی ابتدا باید به دو مفهوم خصوصی و عمومی پرداخت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.