حلقه مفقوده ارتباط با صنعت
دانشکدههای مهندسی
بابك عرفانی
زمانی که مجله اقتصادی فوربس آماری از تعداد فارغالتحصیلان مهندسی در کشورهای مختلف دنیا ارائه داد، بحثهای زیادی درباره تعداد بالای مهندسان در کشورهایی مانند ایران، ویتنام و اندونزی درگرفت. این سه کشور در بین 10 کشور با بیشترین تعداد فارغالتحصیل مهندسی قرار داشتند. درحالیکه حتی چهار کشور از هشت کشور صنعتی دنیا؛ فرانسه، آلمان، بریتانیا، ایتالیا، ژاپن، ایالات متحده آمریکا، روسیه و کانادا در جمع 10 کشور با بیشترین تعداد فارغالتحصیلان مهندسی حضور نداشتند. نه آلمان در این لیست قرار داشت و نه بریتانیا و نه ایتالیا و نه کانادا. بر اساس این آمار، ایران در رتبه سوم ایستاده و پس از روسیه و آمریکا در این فهرست قرار گرفته بود. بد نیست بدانیم که تعداد فارغالتحصیلان مهندسی در ایران تنها چهار هزار نفر کمتر از ایالات متحده بود. تازه با درنظرگرفتن اینکه جمعیت ایالات متحده آمریکا بالغ بر 320 میلیون نفر و حدود چهار برابر جمعیت ایران است. نکته جالب توجه این بود که تعداد مهندسان فارغالتحصیل در ایران حتی به مراتب از ژاپن نیز بیشتر است. نهتنها از ژاپن که حتی دو برابر بیشتر از فرانسه که یکی از هشت کشور مهم صنعتی دنیاست. علوم محض یا کاربردی؟ سیستم آموزشی در ایران به صورت سنتی مبتنی بر حفظ دادهها و اطلاعات بوده است. دانشآموزان بر پایه یک سنت دیرینه آموزشی، جدول ضرب و بسیاری از معادلات ریاضی، اسامی و فرمولها را از بر میکنند. این روند به آموزش عالی هم کشیده شده و درواقع (حفظکردن جملهبهجمله و کلمهبهکلمه تعاریف)، بخشی از روش آموزشی کهن ما شده و بر سراسر نظام آموزشی کشور سایه انداخته است. دانشآموزانی که خطبهخط پاسخهای دروس تاریخ و جغرافیا را از بر میکنند و بیکموکاست دقیقا همان چیزی که در کتاب نوشته را تکرار میکنند، هرگز نخواهند توانست در آینده ذهن خلاقی داشته باشند. ورود به فاز کنکور سراسری به نوعی دیگر، بار دیگری بر دوش این مشکل میاندازد. مهارت تستزنی و انتخاب گزینه درست از بین چهار گزینه یکی از بیمعناترین روشهایی است که میتوان بر اساس آن، دانشآموزان را برای تحصیل در رشتههای مختلف دانشگاهی، دستچین کرد. مهارتی که گاهی کمترین ارتباطی به صلاحیت علمی دانشآموزان ندارد ولی در عین حال تعیین میکند یک دانشآموز، مهندس پلیمر شود یا مهندس برق. حتی دفاتر ارتباط با صنعت در دانشگاهها نیز نتوانستهاند گره از کار فروبسته ارتباط دانشگاه با صنعت بگشایند. دانشجویان رشته مهندسی مکانیک عموما به جز چند بازدید از پالایشگاه و نیروگاه و سایر مراکز صنعتی با بسیاری از کاربردهای دانش مکانیک در صنعت بیگانهاند. نه قوانین کار را میآموزند و نه مقررات کارگاهی و نه میتوانند گزارش بنویسند. اغلب دروس فنی و عملی مانند طراحی اجزای ماشین، غالبا در حد نظری باقی میمانند و دانشجو از آنجا که بسیاری از قطعات صنعتی را از نزدیک ندیده، ممکن است تصور کاملا اشتباهی از ماهیت مسائل طراحی پیدا کند. به همین جهت بسیاری از فارغالتحصیلان مهندسی زمانی که برای ادامه تحصیل به دانشگاههای غربی مهاجرت میکنند، با یک مشکل بزرگ مواجه میشوند؛ سواد نظری و محاسباتی بالا و تجربه کاری و عملی تقریبا هیچ. دروس ریاضیات مهندسی پیشرفته در دوره کارشناسی که در کمتر جایی در دنیا تدریس میشود، دانشجویان را از نظر تئوریک باسواد و از نظر خلاقیت مهندسی و طراحی بیسواد میکند. در چنین شرایطی ایران بهلحاظ تولیدات صنعتی هرگز به کره جنوبی یا ژاپن یا فرانسه نخواهد رسید. حتی اگر تعداد فارغالتحصیلان مهندسی ایران دو یا سه برابر این کشورها باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.