|

کانتور، بازیگرها و قربانی‌ها

نسیم آصف: «آه، شب شیرین» نمایشنامه‌ای است از تادئوش کانتور که به‌تازگی با ترجمه محمدرضا خاکی توسط نشر روزبهان به چاپ رسیده است. کانتور کارگردان مشهور لهستانی است که در تئاتر قرن بیستم جایگاهی ویژه دارد. او به جز کارگردانی، به‌عنوان شاعر، مجسمه‌ساز و نظریه‌پرداز هم شناخته می‌شود. کانتور که از برجسته‌ترین کارگردانان بعد از جنگ جهانی دوم است، در سال 1942 یعنی وقتی که لهستان در اشغال نازی‌ها بود، به همراه عده‌ای از نقاشان جوان گروهی زیرزمینی به نام «تئاتر مستقل» را در کراکوف پایه‌گذاری کرد و در همین تئاتر بود که نمایشنامه‌های «بالدینا» از یولیوژ اسلواکی و «بازگشت اودیسه» از استانیسلاو ویسپیانسکی را به صحنه برد. او بین سال‌های 1965 تا 1969، مشغول اجرای چند «هپنینگ تئاتر» شد که از آن‌ها با عنوان تئاتر غیرممکن یاد می‌کرد. کانتور «آه، شب شیرین» را از 12 ژوئن تا 13 ژوئیه 1990، با همکاری آکادمی تجربه‌های تئاتری پاریس و موسسه عالی تکنیک‌های نمایشی، در فستیوال آوینیون، در کلیسای پنیتان بلان اجرا کرد. کلاس‌های آوینیون کانتور که با مشارکت بیست کارآموز بازیگری برگزار می‌شد به اجرای نمایش «آه، شب شیرین» انجامید. ایده اجرای این تئاتر در طول تمرین آخرین نمایش کانتور یعنی «امروز تولد من است» شکل گرفت؛ بر صحنه‌ای که مردگان در آن حاضر می‌شوند، مرده‌های خانواده و مرده‌های دوستان. در بخشی از مقدمه مترجم درباره نحوه شکل‌گیری نمایش «آه، شب شیرین» می‌خوانیم: «کمی درباره خودتان برایم حرف بزنید. کانتور کارش را با گفتن این جمله، خطاب به بازیگران داوطلب، در آوینیون شروع کرد. او به بیست داستان از مهم‌ترین رویدادهای زندگی هریک از داوطلب‌ها گوش کرد. (تعداد شرکت‌کنندگان در این دوره بیست نفر بود.) در همین‌حال، خودش روی صحنه شومینه‌ای نصب کرد؛ این شومینه براساس یکی از نقاشی‌هایش طراحی شده بود که یک‌سال پیش کشیده و آن را بر دیوار بالای تختخوابش در کارگاه خیابان سیینا در کراکو نصب کرده بود. پس از تلاش ناموفقی که برای خلق این شومینه برصحنه، در فستیوال شارل ویل مزیه کرده بود، این‌بار قادر به خلق شومینه و پیاده‌سازی ایده‌اش در آوینیون شد. ایده‌ای که در آن می‌بایست بازیگران به خلق نمایشی می‌پرداختند که بیانگر یک نوع بازگشت به آغاز همه‌چیز بود؛ بازگشتی که در روند آن، هنرجویان به کشف موضوع همیشگی نابودی بشریت و به‌طور همزمان، چگونگی احیای دوباره آن می‌پرداختند. دقیقا در چنین روندی است که هنرجویان توانستند به نوشتن متونی تاثیرگذار درباره زندگی و کارهای روزمره بپردازند و از رد پاهای دوران کودکی خودشان صحبت کنند. آه، شب شیرین بازتاب یکی از اندیشه‌های کانتور در اجرای نمایش‌ ویلوپل، ویلوپل است؛ اندیشه‌ای که در آن زمان نتوانسته بود اجرایش کند؛ نقاشی شب نوئل با تصویرهایی از باکره مقدس، ژوزف، و عیسی مسیح طفل در گهواره. بر صحنه (در خانه کانتور)، ما همان اشیا و لوازم معمولی تئاتر کریکوت 2 را می‌بینیم: یک میز، چند صندلی، تختخواب و یک شومینه، و اجساد مردگانی پیچیده در کفن‌های سفید که روی زمین پراکنده شده‌اند. مرده‌ها، به آرامی، شروع به جان‌گرفتن می‌کنند و هریک، به نوبه خود، به روایت مهم‌ترین داستان زندگی خود می‌پردازند.»

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.