|

درويشيان و كتاب‌هايش

«زمستان آمد. بچه‌ها از دهات دور مي‌آمدند. وقتي كه مي‌رسيدند، به آدم‌هاي يخي شباهت داشتند. دور مژه‌ها و ابروها و سوراخ بيني‌شان يخ زده بود. مژه‌هايشان را كه به هم مي‌زدند، چق‌چق صدا مي‌كرد. مثل اين‌كه دو تكه شيشه را به‌هم بزني...». اين بخشي از قصه «ندارد» مجموعه‌داستان «از اين ولايت» علي‌اشرف درويشيان است كه در سال 1352 به‌چاپ رسيد. «ندارد» ماجراي كلاس درسي است در روستايي حاشيه‌اي و محروم كه بچه‌هايش با فقر و نداري زندگي مي‌كنند و اكثرشان شناسنامه هم ندارند. حتي عنوان همين قصه هم مي‌تواند تصويري كلي از فضاي قصه‌هاي مجموعه به دست دهد. راوي داستان معلم كلاس است. درويشيان سال‌ها در روستاهاي حاشيه كرمانشاه معلم بود و جز اين، تصويري كه از بچه‌هاي كلاس در داستانش به دست داده مي‌تواند ردي از زندگي خود او در كودكي‌اش را هم در خود داشته باشد. درويشيان از چيزهايي مي‌نوشت كه به‌خوبي مي‌شناختشان و در آثارش به خاستگاه طبقاتي‌اش وفادار بود. انتشار «از اين ولايت» بي‌گرفتاري نبود و درويشيان بعد از آن به زندان افتاد. كتاب بعدي او «آبشوران» نام داشت كه در سال 1355 و البته با نام مستعار لطيف تلخستاني به چاپ رسيد. «آبشوران» شامل دوازده قصه به‌هم‌پيوسته است و از كتاب‌هاي مهم درويشيان به‌شمار مي‌رود. «فصل‌ نان»، «همراه آهنگهاي بابام»، «درشتي»، «داستان‌هاي تازه داغ» و البته رمان بلند و دوجلدي «سال‌هاي ابري» از ديگر آثار داستاني درويشيان هستند كه در طول سال‌هاي مختلف به‌چاپ رسيدند. درويشيان علاقه زيادي به صمد بهرنگي داشت و او نيز همچون صمد داستان‌هايي براي كودكان و نوجوانان نوشته است. «روزنامه‌ديواري مدرسه ما»، «كي برمي‌گردي داداش جان؟» و «ابر سياه هزارچشم»، «آتش در كتابخانه بچه‌ها» و... از جمله آثاري است كه درويشيان براي كودكان و نوجوانان نوشته است. همچنين او دو كتاب هم درباره صمد بهرنگي منتشر كرد: «صمد جاودانه شد» و «يادمان صمد بهرنگي» كه شامل مجموعه نقد و نظرهايي است از نويسندگان مختلف درباره صمد. اگرچه درويشيان در دوره‌هاي مختلف با زندان و ممیزی مواجه بود اما هيچ‌گاه از نوشتن نااميد نشد و در كارنامه او بيش از سي كتاب در حوزه‌هاي مختلف ديده مي‌شود. بخشي از آثار درويشيان به پژوهش و نقد ادبي مربوط است. «فرهنگ افسانه‌هاي مردم ايران» و «فرهنگ كردي كرمانشاهي: كردي- فارسي» از آثار مهم پژوهشي درويشيان به‌شمار مي‌روند كه به بازي‌ها و افسانه‌ها و متل‌هاي عاميانه مربوط است. درويشيان براي گردآوري بازي‌ها و افسانه‌ها ده‌به‌ده و منطقه‌به‌منطقه مي‌گشت و روايت او از فرهنگ عامه روايتي دست‌اول و درخشان است كه هنوز هم حايز اهميت است. درويشيان در سال‌هاي گذشته با محدوديت‌هاي زيادي در انتشار آثارش مواجه بود و بااين‌حال برخي از آثار او اين اواخر امكان انتشار يافتند. از جمله «سلول 18» و «قصه‌هاي بند» كه تجديدچاپ شدند و همچنين كتاب «دانه و پيمانه» نيز به‌تازگي به چاپ رسيد. «دانه و پيمانه» شامل نقد و نظرهايي است از درويشيان و رضا خندان (مهابادي) درباره رمان‌ها و داستان‌هاي كوتاه ايراني و خارجي كه بيشترشان در دهه هفتاد در مجلاتي مثل «آدينه» و «كارنامه» منتشر شدند. از درويشيان هنوز هم آثار منتشرنشده‌اي وجود دارد كه شايد در آينده امكان انتشارشان فراهم شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.