|

پاییز یک چریک آرمان‌خواه

جواد طوسی

علی‌اشرف ‌درویشیان، یکی از آخرین بازماندگان نسلی آرمان‌خواه بود که چند روز پیش در فضایی بی‌هیاهو درگذشت. او از طریق داستان‌ها و نوشته‌هایش، همواره حس عدالت‌خواهانه و نگاه غم‌خوارانه‌اش نسبت‌به طبقات زحمتکش و اقشار فرودست و آسیب‌پذیر جامعه را نشان می‌داد. درویشیان این آرمان‌خواهی و خط‌مشی انسان‌دوستانه را در قالب تفکر چپ و بینشی سوسیالیستی مطرح می‌کرد. او خودش را یک چریک فرهنگی می‌دانست. به‌همین‌سبب، نه در رژیم سابق و نه در این دوران، مقبول دولتمردان نبود. درعین‌حال، درویشیان، نویسنده و پژوهشگری بود که به سرزمینش عشق می‌ورزید. تحقیق 19جلدی او باعنوان «افسانه‌های مردم ایران»، سند ماندگاری در اثبات ریشه‌داشتنش در این خاک است. مرگ تلخ او را بهانه‌ای قرار می‌دهم تا به این نکته اشاره کنم که چه اشکالی دارد برخی حلقه‌های مشترک میان دیدگاه فکری و عقیدتی مختلف را محملی برای همدلی و همراهی و بهادادن بیشتر و جدی‌تر به امثال درویشیان قرار دهیم؟ مگر دین مبین اسلام در شکل متعالی خود به نگاه و دغدغه انسانی و حمایت از اقشار محروم و مستضعف معتقد نیست؟ مگر علی علیه‌السلام در نهج‌البلاغه با الفاظ و ادبیات گوناگون (اعم از جملات قصار و توصیه مکتوب به حکمرانان و برگزارکنندگان قسط و داد)، عدالت و عدالت‌خواهی و پرهیز از ظلم و تبعیض و نابرابری را متذکر نشده است؟ اگر نویسنده‌ای چون علی‌اشرف درویشیان از این جهات با مبانی عقیدتی این نظام همسویی دارد، چرا باید زندگی‌اش در دو دوره مختلف تاریخی، دو سر باخت باشد؛ زندانی‌شدن در آن دوران و بایکوت و انزوا در این دوران. از طرفی، مراکز و انجمن‌های دولتی که به سینمای مستند به‌عنوان منبعی فرهنگی-هنری و سندی تاریخی می‌نگرند، می‌توانند با سعه‌صدر و نگاهی جسورانه بخشی از حوزه فعالیت خود را به ساخت و تولید مستندهای پرتره از این‌گونه افراد مطرح، تأثیرگذار و تاریخ‌ساز که در کانون سوءتفاهیم قرار داشته و دارند و نادیده گرفته شده‌اند، اختصاص دهد. این وظیفه و رسالت، شامل تشکل‌هایی که به ساخت فیلم کوتاه می‌پردازند، نیز می‌شود تا از قصه‌های درویشیان برای تعمیم خطی عدالت‌خواهانه استفاده شود. از زاویه دیگر، می‌توان امثال درویشیان ، شریعتی ، بهرنگی،‌ آل‌احمد و... را واسطه‌ای قرار داد برای تحلیل و ارزیابی و درعین‌حال نقد آرمان و آرمان‌گرایی در این دوران گذار بی‌رحمانه و نیز رسیدن به نگاهی واقع‌بینانه به‌منظور میزان عیار این واژگان و انطباق یا عدم‌انطباقشان در جامعه‌‌اي که شعار مردم‌سالاری را می‌دهد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.