بازنمايي معلوليت در سريال بازی تاجوتخت
تسليم يا تغيير
سعيد ضروري
بهتصويرکشيدن افراد داراي معلوليت در فيلمها و سريال در طول تاريخ محدود به انسانهايي پليد و گناهکار بوده و همواره ارائه تصوير از معلوليت و نقصهاي انسانها به شکلي نادرست صورت گرفته است. پرداختن به موضوع معلوليت به شکلي صحيح همانطور که حاميان حقوق معلوليت به دنبالش هستند، پديدهاي نيست که بتوان بهراحتي آن را روي پرده سينما مشاهده کرد. سريال بازی تاجوتخت يک مجموعه تلويزيوني آمريکايي به سبک خيالپردازي حماسي است که به وسیله ديويد بنياف و دي.بي.وايس ساخته شده و موضوع معلوليت در اين سريال به شکلي خاص بازنمايي شده است. اين موضوع بهگونهاي موفقيتآميز بوده است که جايزه Media Access را در سال 2013 از آنِ خود کرد. البته جوايز اين سريال بسيار زياد است. بازنمايي صحيح از معلوليت، افزايش آگاهي و نمايش تواناييهاي ديگر افراد معلول ازجمله دلايلي است که اين جايزه را به دست آورده و اين سريال بسيار دقيق به آن پرداخته است. در اين مجموعه افرادي که از نظر ظاهر داراي تفاوت هستند در چرخه قدرت و بازي تاجوتختها حضوري فعال و مؤثر دارند و مسئوليتهاي سنگين را بر عهده ميگيرند. نمايش تلاش جامعه براي بهحاشيهکشاندن، تمسخر و ناديدهگرفتن برخي شخصيتها به دليل داشتن يا کسب معلوليت (سقوط از ارتفاع، قطعشدن دست و يا معلوليتهاي ارثي) در اين سريال چشمگير است و شخصيتهاي متفاوت داستان همواره در کنار ساير افراد و قهرمانان به شکلي متفاوت ميجنگند و اثرات خود را در سريال بهخوبي نمايش ميدهند. در اين سريال شخصيتهاي داراي معلوليت انسانهايي گناهکار يا منزجرکننده نيستند، بلکه نقشي مشابه ساير افراد جامعه بر عهده دارند و اثرگذارند. تمرکز بر ديگر تواناييها شخصيتهاي داراي معلوليت يا افراد با تفاوتهاي ظاهري در سراسر سريال حضور دارند. يکي از شخصيتهاي کليدي و مهم داستان ترايون لنستر (ايمپ) است که با وجود کوتاهقامتي، در داستان نقش بلند و اثرگذاري را بازي ميکند. در طول سريال بارها و بارها در رابطه با قضاوتها و تحقيرهايي که از سمت پدر، اعضای خانواده و ساير اشرافزادگان به او ميشود صحبت ميکند و اين در حالي است که موقعيت او بهعنوان اشرافزاده و پسر پادشاهبودن بارها و بارها از دوران کودکي تا جواني ناديده گرفته شده است و او با تلاشهاي خودش به جايگاهي که به آن تعلق دارد، ميرسد. خانواده همواره او را مسئول مرگ مادر و نشانه ننگ خانواده ميدانند. او فردي عياش و خوشگذران است و مانند ساير اشرافزادگان که در مسند قدرت قرار ميگيرند دست به جنايتهاي مرسوم زمان خود ميزند و به عبارتي از نظر عمل تفاوتي بين او و ساير افراد قدرتمند وجود ندارد و تنها تفاوتش در قامت کوتاه است. او همانند ساير افراد در بازي قدرت شرکت ميکند و به دنبال سهمخواهي خود از قدرت است و همواره بهعنوان انساني باهوش و مشاوري عالي نشان داده ميشود که ميتواند سرزمينها و دشمنان خونين را با يکديگر همپيمان کند و اين قدرت را دارد تا يک ارتش به او اعتماد کند. او براي کسب اين اعتماد از هوش و قدرت سخنورياش بسيار بهره ميبرد؛ درواقع از تواناييهاي ديگري که دارد به بهترين شکل ممکن استفاده ميکند. او نماد افراد داراي معلوليتي است که از جامعه طرد شده اما با اتکا به تواناييهايش مورد اعتماد سرزمينهاي مختلف قرار ميگيرد. جامعه قدرتدوست ايمپ در جامعهاي که توانايي فيزيکي و قدرت جنگاوري و کشتوکشتار حرف اول و آخر را ميزند با وجود محدوديت فيزيکي و جنگاوري مسئوليت ارتش را بر عهده ميگيرد و خود وارد کارزار نبرد و حتي بهشدت مجروح ميشود. برادر ايمپ، سر جيمي لنستر که شمشيرزني بسيار ماهر است، در جريان اسارتش، دست راستش از مچ قطع ميشود تا توانايياش را از منظر جنگاوري از دست بدهد و با تحقير ساير شواليهها و افراد بلندمرتبه نظامي دشمن مواجه ميشود. او مدتي بعد که از اسارت رهايي پيدا ميکند براي جبران اين نقص خود شمشيرزني با دست چپ را تمرين ميکند و پس از مدتي مجدد به موقعيت بالاي نظامي بازميگردد و رهبري جنگهاي مختلف را بر عهده ميگيرد و در ميدانهاي جنگ ظاهر ميشود. برَن استارک از ديگر شخصيتهايي است که در دوران کودکي به دليل توطئه و سقوط از ارتفاع توانايي راهرفتنش را از دست ميدهد و از سرزمين پدري دور ميشود و توانايي خاصي در درک اتفاقها و رويدادهاي گذشته و حال پيدا ميکند و بهاصطلاح به او لقب «کلاغ سهچشم» داده ميشود. او به دليل معلوليتش مجبور است همراه «هودور» (مستخدمش که توانايي صحبتکردن ندارد) جابهجا شود و به سفري سخت و دشوار ميرود و خانه امني که در آن بوده است را بهاجبار ترک ميکند. او کمکم متوجه ميشود که توانايي دريافت ارتباط با ذهن گرگش را به دست آورده و يک وارگ يا اسکينچينجر شده است. وارگ يا اسکينچينجر شخصي است که توانايي ورود به ذهن يک حيوان را دارد و ميتواند اعمال آن حيوان را کنترل کند. ماهيت افسانهاي و خياليبودن سريال باعث ميشود اين توانايي «برن» باورپذير باشد چراکه در اين سريال عناصر مختلفي از حماسه و خرق عادت وجود دارد که عبارتاند از ارتش مردگان، اژدها و انسانهاي اوليه و غولپيکر که در بستر داستان باعث پرهيجانشدن آن ميشوند. او در فصل هفتم به سرزمين پدري بازميگردد و صندلي چرخدار چوبي برايش ساخته ميشود و بهراحتي در منظر متحدان و فرماندهها بهعنوان شاهزاده حضور پيدا ميکند و نقص او باعث نميشود از منظر عمومي دور بماند. «برن» درواقع شخصيت متضاد ايمپ است و بر عکس ايمپ که در ارتش دشمن قرار دارد از حمايت خانواده و اطرافيان برخوردار است و حتي ميتوان او را فردي دانست که تسليم معلوليتش شده است و حتي اعتقاد دارد فردي که در اين وضعيت قرار دارد، نميتواند از خود دفاع کند و نيازي به حمل خنجر ندارد. درواقع او نمايشي واقعي از افرادي است که تا حدي اسير معلوليت خود شدهاند و اين ويژگي را در يکي ديگر از شواليهها که به بيماري سنگي دچار ميشود هم ميتوان ديد که در نهايت بهبود مييابد و به زندگي بازميگردد. نقشهايی مؤثر و کليدي در سراسر داستان افراد داراي معلوليت نقشهاي کليدي را در روايت داستان بر عهده دارند و نمايش خارقالعادهاي از عاديسازي حضور معلولان در لايههاي مختلف جامعه را نمايش ميدهند که روي پذيرش معلولان در جامعه بهعنوان انسانهايي عادي ولي متفاوت اثر مثبتي دارد. بينندههاي سريال در طول قسمتهاي مختلف، معلولان را انسانهايي عادي ولي با تواناييهاي متفاوت ميبينند که بر اساس نقاط قوتي که دارند مسئوليتهاي سنگين را با تلاش و زيرکي به دست ميآورند. معلولان در اين سريال افرادي با نيازهاي انساني مشخص نمايش داده ميشوند و تفاوتي از اين نظر وجود ندارد و کمک ميکند جامعه افراد داراي معلوليت را بهعنوان يک انسان متفاوت و توانمند ببيند که عواطف مشابهي دارند. تنوع معلوليتها و توانايي هر شخصيت در اين سريال بسيار دقيق و زيرپوستي است و بيننده ياد ميگيرد در رابطه با توانايي اين افراد زود قضاوت نکند. شواليهها و قهرمانان در اين سريال افراد بيعيب و نقص نيستند ولي بيننده ياد ميگيرد که به نقش افراد و توانايي آنها توجه کند و درواقع ظاهر متفاوت افراد تبديل به موضوعي عادي ميشود. آنها افرادي هستند که عاشق ميشوند و ترسها و مشکلات خودشان را دارند و مانند ساير افراد اهداف و نقشهاي خود را در جريان داستان دنبال ميکنند. حماسهاي در بازنمايي معلوليت هرچند نقدهاي زيادي بر جنبههاي مختلف اين سريال وارد شده، اما در بخشهاي مختلف جوايز مهمي را به دست آورده است. در فيلمها و سريالها عموما افراد داراي معلوليت به اشکال مختلف در معرض ديد قرار ميگيرند که همواره مورد نقد حاميان حقوق معلوليت بودهاند و البته آثار مثبت زيادي تاکنون با رعايت حساسيتهاي موجود ساخته شده که در سالهاي اخير نسبت به گذشته تعداد اين آثار افزايش قابلتوجهي داشته است. درواقع با بررسي فيلمها و سريالها افزايش آگاهي در رابطه با بازنمايي معلوليت و تفاوتها را ميتوان در فيلمها و سريالها بهروشني درک کرد. در اين سريال هم بازنمايي معلوليت و نمايش چالشها و مشکلات و برخوردهاي جامعه بهخوبي به نمايش گذاشته شده و اين در حالي است که سريال و داستان در رابطه با معلوليت نيست و تمام مفاهیم بهطور ضمني منتقل ميشوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.