بگذاریم زمین هوایی بکشد
زهرا عمراني
در سفرهای کاری و غیرکاری با زنان بسیاری مواجه شدهام؛ گفتوگوهایی در ظاهر معمولی که روزنهای شده بر دنیاهایی جذاب و گاه نامتعارف. این ستون روایتی است از آن گپوگفتها، مشاهدات و سیروسفرها در دنیاهای زنان این سرزمین و بس دورتر. در فضایی که - خیلی قبلتر از آنکه به محل برسی- باید محکم جلوی بینیات را بگیری و نفست را حبس کنی که بتوانی دوام بیاوری، زنی ایستاده بدون ماسک و با رویی باز و لبخندی بر صورت به تو میگوید: «این بوی طبیعت است چطور نمیتوانی تحمل کنی؟» این طبیعت با طبیعتی که ما میشناسیم فرق دارد. کارگاه بازیافت زباله، تلهایی از زباله است که جویی از شیرابهای متعفن از آن روان است و سروصدای مداوم دستگاه بازیافت مدام به گوش میرسد. حتما باید دنیا را جوری دیگر ببینی که آن فضا برایت زیبا و آرامبخش باشد. عزمی راسخ میخواهد و کفشی آهنین که اراده کنی تا یکتنه «مراقب زمین» باشی؛ عزمی که میتوان در این زن کُرد یافت. میگوید: «ما کشور ثروتمندی هستیم، پول نفت داریم و با آن میتوانیم همهچیز را وارد کنیم، از شیر مرغ تا جان آدمیزاد، از ماشین تا میوه تا مصالح و دارو و...، اما یک چیز است که نمیتوانیم با پول نفت وارد کنیم»؛ میکوشم تا حدس بزنم، اما مهلتی ندارم، جواب را خود هایده شیرزادی میگوید: «محیط زیست. محیط زیست را نمیشود با پول وارد کرد». 16 سال پیش، طرح بازیافت زباله در کرمانشاه، به پیشنهاد او به شهرداری کرمانشاه ارائه شد. هدف جلوگیری کامل از دفن زبالههای شهری و بازیافت زباله در کرمانشاه بود. دانستن اینکه روزانه 650 تُن زباله فقط در شهری مثل کرمانشاه تولید میشود شوکهکننده است و هایده شیرزادی عزم کرده بود تا در راه رسیدن به «دنیای بدون زباله» - قانونی در اتحادیه اروپا- از شهر خود شروع کند. اساس اجرای پروژه، تفکیک زبالهها در مبدأ - یعنی در هر خانه - بود و این یعنی جلب مشارکت همه اهالی شهر. شیرزادی و همکارانش کرمانشاه را به 80 منطقه تقسیم کردند و به هر منطقه یک کارشناس آموزش اختصاص دادند. کارشناسان آموزش که همه از فارغالتحصیلان رشتههای بهداشت و علوم اجتماعی منطقه بودند، موظف شدند تا از طریق مراجعه خانهبهخانه طرح بلندپروازانه شیرزادی را برای مردم توضیح دهند. شروعی خیلی ساده: یعنی تفکیک زباله. مسیر جمعآوری زباله بر اساس اطلاعات گردآوریشده طراحی شد. سپس سطلهای بزرگ سبزرنگ در اختیار مردم شهر قرار گرفت. حتی از تبلیغات شهری و تلویزیونی و آموزش خانهبهخانه هم استفاده کردند. نظر امامجمعه شهر را هم برای حمایت از این طرح جلب کردند. نتیجه؟ در اولین قدم از شروع طرح، 70 درصد مشارکت مردم حاصل شد. یک موج پرخروش اجتماعی در شهر به وجود آمد و حتی تا یک ماه بعد از ورود ماشینهای جمعآوری زباله، مردم به رانندگان و کارگرانی که زبالههای تفکیکشده را از جلوی درِ خانهها جمع میکردند، چای و شیرینی میدادند! مردم بهعنوان یک شهروند در شهرشان احساس اهمیت میکردند و ماشینهای شیک و تمیز حمل زباله احساس غرور خوب شهروندی ایجاد میکرد. تا همینجا اینجا آنقدر شیرین است که دلم بخواهد، با چای و شیرینی به استقبال ماشین جمعآوری زبالهای بروم که میدانم قرار است زبالهها را به کارخانه بازیافت ببرد و نگذارد در زمین دفن شوند، بلکه این زمین هوایی بکشد. فکر کردم همین الگوی بهنظر ساده چقدر میتواند در حس رضایتمندی فردی و بهداشت محیطی دیگر شهرها نیز تأثیرگذار باشد؛ شهرهایی که مردمش به استقبال ماشین جمعآوری زباله میروند. بيش از شش سال پیش با هایده شیرزادی آشنا شدم و در پروژه فیلمهای مستند کارستان به او نزدیکتر شدم. حالا با پشتکار و تلاش همیشگی او چندین «سایت بازیافت زباله» در کرمانشاه هست و اکنون پروژه جمعآوری و بازیافت نخالههای ساختمانی را آغاز کردهاند، چراکه خطر نخاله حتی از زباله هم برای این زمین بیشتر است. به قول این مراقب همیشگی زمین، شاید باور نکنید، اما «از طریق بازیافت روزانه میتوانیم 500 هکتار از خاک ایران را احیا و محیط زیست را برای آیندگان حفظ کنیم». *فیلم «مادر زمین»، به کارگردانی مهناز افضلی اکنون در گروه هنر و تجربه بر پرده سینما راوی داستان این بانوی کُرد است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.