وزير خارجه آمريكا ناگهاني از كابل به بغداد رفت
دفاع العبادي از «حشدالشعبي»
اظهارات رکس تيلرسون، وزير خارجه ايالات متحده آمريكا درخصوص نيروهاي شيعه «حشدالشعبي» در عراق براي او دردسرساز شد. او که پيشتر در دوحه اين نيروي مردمي را عناصري بيگانه خوانده و خواستار خروج آن از عراق شده بود، بعد از واکنش «حيدر العبادي» نخستوزير عراق به اين مسئله، مجبور شد در يک سفر از پيش اعلامنشده براي رايزني با مقامات عراقي، کابل را به مقصد بغداد ترک کند. روز دوشنبه، حيدر العبادي در ديدار با ركس تيلرسون، با دفاع از نقش اين نيروي شبهنظامي در مبارزه با داعش، حشدالشعبي را بخشي از نهادهاي عراقي و اميد اين کشور و منطقه خواند. به عبارت ديگر، العبادي با يک دفاع تمامقد از حشدالشعبي يک «نه» قاطع به درخواست تيلرسون براي خروج اين نيروها از عراق داد. اين ديدار يک روز بعد از آن صورت ميگيرد که تيلرسون در نشستي در رياض با محوريت آغاز به کار شوراي هماهنگي عربستان و عراق با العبادي و ملک سلمان، پادشاه عربستان شرکت کرده بود. تيري که به سنگ خورد حشدالشعبي نقش مؤثري در شکست داعش در عراق و همچنين بازپسگيري کرکوک و ميادين نفتي اين منطقه از نيروهاي پيشمرگه کرد، ايفا کرده است. علاوه بر بحث نيروهاي حشدالشعبي، برگزاري همهپرسي اقليم کردستان عراق نيز به يکي ديگر از محلهاي اختلاف ميان بغداد و واشنگتن بدل شده است. هرچند واشنگتن همچنان از دولت مرکزي عراق حمايت ميکند اما از دوستي و همکاريهاي ديرينه و نزديکي با کردها برخوردار است. همين حالا ائتلاف ضدداعش به رهبري ايالات متحده در سوريه با کمک کردهاي اين کشور مواضع داعش را مورد حمله قرار ميدهد. تيلرسون در ديدار با العبادي گريزي نيز به کردها زد و با اشاره به اينکه ايالات متحده هم در بغداد و هم در اربيل دوستاني دارد، دو طرف را به مذاکره و گفتوگو براي کنارگذاشتن اختلافات دعوت کرد. از ديگر سو، عراق جزء معدود کشورهايي است که از رابطه نزديک با هر دو کشور ايران و ايالات متحده برخوردار است و اظهارات اخير تيلرسون درخصوص حشدالشعبي را در کنار تلاش براي نزديکي رياض و بغداد بايد در جهت ايجاد فاصله ميان تهران و بغداد توصيف کرد. راهبردي که با توجه به واکنش تند و موضع صريح العبادي به نظر عملا راه به جايي نبرده است. العبادي در بيانيه خود در واکنش به اظهارات تيلرسون، تصريح کرده بود که هيچ طرفي اجازه مداخله در امور عراق را ندارد. شيخ قياس الخزعلي، رهبر يکي از گروههاي نزديک به حشدالشعبي در واکنش به اظهارات تيلرسون گفته است: «وقتي بهانه حضور داعش تمام شود، اين نيروهاي آمريکايي هستند که بايد خود را براي خروج از کشور ما آماده کنند». واشنگتن در حال حاضر پنج هزار نيرو در عراق دارد و از زمان ايجاد ائتلاف ضدداعش در سال 2014 ميلادي، علاوه بر حملات هوايي، به نيروهاي دولتي اين کشور آموزش و تسليحات داده است. چراغ سبز به عناصر ميانهروي طالبان تيلرسون پيش از سفر ناگهانياش به عراق، براي ديدار با اشرف غني، رئيسجمهوري افغانستان و عبدالله عبدالله، رئيس اجرائي دولت وحدت ملي افغانستان عازم کابل شده بود تا درخصوص طرح جديد ايالات متحده براي پاياندادن به جنگ در اين کشور به رايزني بپردازد. او در ديدار با مقامات افغان همچنين بر تداوم مبارزه با فساد و تضمين برگزاري انتخابات پارلماني سال 2018 ميلادي براساس برنامه زمانبنديشده، تأکيد کرد. اين سفر بعد از آن صورت ميگيرد که در موج حملات تازه طالبان، بيش از 200 نفر در افغانستان کشته شدهاند. به نظر میرسد هدف تيلرسون از اين سفر اعلام مجدد حمايت آمريکا از دولت اين کشور در جنگ با طالبان باشد. قرار است به عنوان بخشي از راهبرد جديد آمريکا براي شکست طالبان، حدود چهار هزار سرباز آمريکايي ديگر نيز عازم افغانستان شوند. با اين اوصاف، شمار سربازان آمريکايي در اين کشور به بيش از 13 هزار نفر افزايش خواهد يافت. با اين حال بخش جنجالي و مهم سخنان تيلرسون را بايد آنجايي دانست که او با اشاره به وجود برخي عناصر ميانهرو در ميان طالبان، از اين عناصر ميانهرو خواست به روند صلح بپيوندند. او همچنين اشاره کرد در صورتي که اين افراد خشونت را کنار بگذارند، ميتوانند بخشي از دولت اين کشور باشند. تيلرسون در حالي از مشارکت سياسي فعالتر طالبان در افغانستان سخن ميگويد که روزنامه «گاردين» مدتي پيش از فشار ترامپ به اشرف غني براي تعطيلي دفتر سياسي طالبان خبر داده بود. از ديگر سو، ذبيحالله مجاهد، سخنگوي طالبان، اين احتمال که ممکن است برخي از جنگجويان اين گروه تمايلي به زمينگذاشتن سلاح خود داشته باشند را رد کرده است. بنا بر گزارش روزنامه آمريكايي «واشنگتنپست» او پيششرط صلح در افغانستان را خروج ارتش آمريکا و پاياندادن به اشغال اين کشور دانسته است. تيلرسون در ادامه تور آسيايي خود عازم اسلامآباد خواهد شد؛ سفري که به نظر با هدف رايزني درخصوص سياستهاي اين کشور در قبال طالبان و تروريسم صورت ميگيرد. ترامپ پيشتر پاکستان را به خاطر اينکه مرزهايش با افغانستان را به بهشتي امن براي تروريستها بدل کرده، به اعمال تحريم تهديد کرده بود. تيلرسون روز گذشته خلاف ترامپ با اتخاذ لحني محافظهکارانهتر کوشيد تا يکي به نعل و يکي به ميخ بزند. او ضمن تأکيد بر اهميت نقش پاکستان در رسيدن به يک توافق صلح با طالبان، آينده کمکهاي ايالات متحده به پاکستان را مشروط اعلام کرد.
عراق در کانون توجه و رقابت بازیگران خارجی
اردشیر زارعیقنواتی: در منطقه خاورمیانه و حوزه خلیجفارس اتفاقاتی در شرف وقوع است که در چارچوب استراتژی جدید آمریکا انجام میگیرد و بیشتر به یک بازی پیچیده و چندوجهی شبیه است که بازیگران متفاوت آن درگیر یک یارگیری و بندکشی هستند. پیچیدگی این بازی و شرایط ویژه آن با توجه به اعلان استراتژی جدید آمریکا درخصوص ایران، همزمان سه کشور عربستان، عراق و ایران را در کانون توجه خود دارد که دراینمیان وضعیت تعیینکننده عراق برای «بالانس قدرت» از اهمیت زیادی برخوردار است. البته این تلاشها حداقل در این وجه از صورتمسئله سابقه چندماهه دارد که با سفر «مقتدی صدر»، روحانی جاهطلب اما بسیار پرنفوذ عراقی، به ریاض شروع و در چند روز گذشته با سفر «رکس تیلرسون»، وزیر خارجه آمریکا، به عربستان، وارد فاز عملیاتی در سطوح کلان حکومتی شد. میانجیگری واشنگتن برای ترمیم روابط بین بغداد-ریاض یکی از عناصر حیاتی استراتژی خاورمیانه ایالات متحده است که بالطبع، استراتژی اعلانشده از سوی «دونالد ترامپ» درخصوص ایران زیرمجموعه آن است. شاید بتوان برای سفر از قبل تعییننشده رکس تیلرسون به افغانستان، یک توجیه امنیتی پیدا کرد اما پرواز از کابل به بغداد درحالیکه تنها دو روز قبل او در نشستهای سهجانبه آمریکا، عربستان و عراق در ریاض، هم با نخستوزیر عراق، «حیدر العبادی» و هم وزیر خارجه این کشور گفتوگوهای چندباره انجام داده بود، تنها نشانههای خاکستری را به همراه دارد. به گزارش خبرگزاری آسوشیتدپرس، «نفوذ ایران در عراق، همهپرسی در کردستان، پایان حضور داعش در عراق و نیز بازسازی این کشور پس از سالها جنگ داخلی و جنگ با داعش، موضوعات گفتوگوی تیلرسون با مقامهای ارشد عراق اعلام شده است». درواقع این مباحث دقیقا همان موضوعاتی است که دو روز قبل از آن در عربستان نیز محورهای مذاکرات بین هیئت عراقی با تیلرسون و مقامات ارشد سعودی بوده است. دراینمیان تنها یک اتفاق جدید روی داده است که تا حدود زیادی منطبق با سناریوی تدوینشده وزیر خارجه آمریکا نیست و احتمالا او را برای سفر به بغداد و دیدار با مقامات این کشور ترغیب کرده است؛ نکته مهمی که در کانون توجه تیلرسون در سفر به عربستان و مذاکرات سهجانبه قرار داشت و در مصاحبه مطبوعاتی مشترک او با «عادل الجبیر»، وزیر خارجه عربستان، هم اعلان شد، تأکید بر اتحاد بین بغداد-ریاض برای کاهش نفوذ ایران و همچنین از دور خارجکردن نیروهای «حشد الشعبی» در عراق بوده است. تا اینجای قضیه ظاهرا وزیر خارجه دولت دونالد ترامپ و مقامات عربستانی هر آنچه خود میخواستند را «دریدند» و «دوختند» و گویا انتظار داشتند مدارا یا احتمالا سکوت حیدر عبادی در طول مذاکرات نسبت به چنین سناریویی، نشانه تأیید و عملیاتیشدن این سیاست هم باشد.استراتژی جدید آمریکا در منطقه هرچند عنصر تهدید و اعمال قدرت را در خود دارد، اما به نظر میرسد استراتژیستهای آمریکایی هنوز وضعیت عراق و تأثیر تعیینکننده ایران در این کشور را بهخوبی درک نکردهاند. در شرایط کنونی حیدر العبادی حتی اگر مایل به نزدیکی به عربستان به جای دوری از ایران باشد، قدرت اجرائیکردن این سیاست را در کوتاهمدت نخواهد داشت چراکه در غیر این صورت خود نیز از معادلات سیاسی عراق حذف میشود. مقامات دولت ترامپ از زمان بهدستگیری قدرت در واشنگتن نشان دادهاند تابع اقدامات نسنجیده رئیسجمهوری، بسیار عجولانه و خارج از منطق سیاست آنهم در خاورمیانه بیثبات کنونی دچار توهمات موضعی میشوند. دولت بغداد و شخص العبادی بهتر از هرکسی به این واقعیت عینی واقف هستند که نفوذ تهران و بازوهای قدرت آن در بین نیروهای نظامی و شبهنظامی عراقی به اندازهای است که هر خلیفهای در بغداد باید نقش تعیینکننده آن را در نظر داشته باشد. اصولا فارغ از «خیر و شر» این موضوع و تنها در چارچوب درک واقعیت عینی عراق امروز و بهخصوص ساختار حکومتی آن، همه سیاستمداران در دولت بغداد میدانند که بزرگترین تکیهگاه آنان امروز همان همسایه شرقی است که در عرض چند روز با اعزام قاسم سلیمانی، فرمانده «نیروهای قدس»، خود به سلیمانیه و اربیل در اقلیم کردستان عراق موفق شد بزرگترین بحران داخلی این کشور بعد از بحران مبارزه با «داعش» را با کمترین هزینه بهنفع یکپارچگی این کشور فیصله دهد. اما بدون شک این همه داستان نخواهد بود و یک هشدار هم برای تهران محسوب میشود که در زمین ژلاتین سیاست عراق نباید تمام تخممرغهای خود را فقط در سبد دولت این کشور بگذارند. این تجربه میانجیگری واشنگتن در نزدیککردن بغداد - ریاض هرچند فعلا بهلحاظ تناسب قدرت در عراق یک تهدید فوری برای ایران نیست، اما این سناریوی آمریکایی اگر منجسم و سنجیده و با حوصله دنبال شود تأثیری مختلکننده را بر روابط تهران - بغداد در میانمدت خواهد گذاشت. بههمیندلیل برای تهران نیز عاقلانه نیست که روابط تاریخی و نزدیک خود را با گروههای کرد عراقی قربانی نزدیکی به بغداد کند و میتواند با ترمیم مناسبات خود با اقلیم کردستان مثل گذشته همزمان از دو اهرم قدرتمند موازنه داخلی، در مقابل رقبای جهانی و منطقه خود استفاده کرده تا در آینده مجبور به شوکدرمانی نشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.