مرور
مرتاض در جالباسی آیکیا «سفر شگفتانگیز مرتاضی که در جالباسی آیکیا گیر افتاده بود» رمانی است از رومَن پوئرتولاس، نویسنده فرانسوی، که با ترجمه ابوالفضل اللهدادی در نشر ققنوس به چاپ رسیده است. این رمان که اولین رمان پوئرتولاس است و در سال 2013 منتشر شده است، چنانکه از عنوانش هم برمیآید رمانی است طنزآمیز؛ رمانی درباره یک مرتاض هندی که قرار است سفری دوروزه از هند به پاریس داشته باشد اما این سفر او را به چهارگوشه اروپا میکشاند. آنطور که از مقدمه مترجم بر ترجمه فارسی کتاب برمیآید، «سفر شگفتانگیز مرتاضی که در جالباسی آيكيا گیر افتاده بود» در زبان اصلی ابتدا با تیراژی پایین منتشر شده بوده، «اما اکنون بیش از سیصد هزار نسخه از آن در فرانسه به فروش رفته» و «بسیاری از ناشران خارجی بدون خواندن کتاب و تنها با توجه به عنوان و خلاصهای که از داستان کتاب منتشر شد حق کپیرایت آن را خریدهاند.» در این مقدمه به نقل از مصاحبه پوئرتولاس با روزنامه فیگارو درباره مسیر دشواری که پوئرتولاس طی کرده تا سرانجام اولین رمانش منتشر شده، آمده است: «تا پیش از انتشار این کتاب، دستنوشتههایم را برای ناشران میفرستادم و آنها ردشان میکردند و من بدون اینکه سرخورده شوم داستان دیگری مینوشتم. در جالباسیای که البته مارک آن آیکیا نیست، سه نسخه از هفت دستنویس اخیرم را نگه داشتهام که بارها آنها را ویرایش کردهام.» در پشت جلد ترجمه فارسی رمان «سفر شگفتانگیز مرتاضی که در جالباسی آیکیا گیر افتاده بود» در توصیف این رمان میخوانیم: «اینکه از کشور جهانچندمیات بیرون بزنی برای خرید در پاریس، اینکه پول خرید را از کمکهای مردمی گرفته باشی، اینکه مردم و خودت لحظهشماری کنید برای بازگشت، اینکه در پاریس اتفاقهایی پیشبینینشدنی بیفتد و ناچار سر از بریتانیا و اسپانیا و کشورهای درجه یک دیگر درآوری، سرانجام اینکه با چند مهاجر غیرقانونی همسفر شوی و... . اینها همه نمادند، نمادهایی که نویسنده با چیرهدستی انتخاب و لابهلای متن مخفیاش کرده تا از فرصت قلم طنزگونهاش استفاده کند برای خواندهشدن، برای دیدهشدن. برای مخاطبان فرانسوی و بریتانیایی و اسپانیایی و کشورهای دیگر، مرتاضِ پوئرتولاس حرفها دارد؛ مخاطبانی که اکنون ماجراهایش را به بیش از سیوهفت زبان در سراسر جهان میخوانند.» آنچه در ادامه میخوانید سطرهایی است از این رمان: «آژاتا شاترو در تمام راجستان به این صفت مشهور بود که شمشیرهای خمیده شعبدهبازی را میبلعد، خردهشیشههای شیرین اما بدون کالری را میخورد، سوزنهای تقلبی توی دستهایش فرو میکند و تردستیهای دیگری انجام میدهد که تنها خودش و پسرعمههایش رازهای آنها را میدانستند. او این کارها را قدرتهای جادویی نامیده بود تا مردم را مجذوب کند. در نتیجه مرتاض ما برای پرداخت کرایه تاکسی که 45/98 یورو شده بود همه پولی را که برای اقامتش همراه داشت یعنی اسکناس 100 یورویی تقلبیای که تنها یک طرفش چاپ شده بود، با قیافهای بیخیال به سمت راننده گرفت تا به او حالی کند میتواند بقیه پول را برای خودش نگه دارد. در حالی که راننده اسکناس را در کیفش میگذاشت، آژاتا شاترو با انگشت حروف بزرگ زردرنگ آی-ک-ی-ا را که با غرور بالای ساختمان آبیرنگ نشسته بود نشان داد و حواسش را پرت کرد. راننده آنقدر سرش را به سوی آسمان بالا نگه داشت تا مسافرش توانست با چابکی کشی نامرئی را که انگشت کوچکش را به اسکناس سبزرنگ وصل میکرد بِکِشد. در عرض ده ثانیه، پول دوباره توی دستهای صاحب سابقش بود.»
در جدال با فراموشی «هیچ چیز یادم نمیآید» خاطرات نورا افرون، نویسنده و روزنامهنگار وتهیهکننده و کارگردان آمریکایی، است که با ترجمه سهیلا ایمانی در نشر ققنوس منتشر شده است. نورا افرون در سرآغاز این کتاب از فراموشکاری خود مینویسد و از روند فراموشکارشدنش؛ از این منظر خاطرهنگاریهای او را که لحنی طنزآلود دارند میتوان نوعی جدال او با فراموشی نیز تعبیر کرد، ضمن اینکه عنوان کتاب نیز گویای کلنجار ذهنی او با فراموشی است. او در جایی از بخش اول این کتاب مینویسد: «از جهتی حس میکنم زندگیام بیهوده تلف شده. با این حال، اگر من نتوانم زندگیام را به یاد آورم، چه کسی میتواند؟ گذشته در حال محوشدن است و زمان حال عذابی دائمی. با این وضع نمیتوانم دوام بیاورم. وقتی جوانتر بودم، میتوانستم در برابر وسوسه استفاده از فناوریهای جدید مقاومت کنم. پس از مدت کوتاهی منفینگری، به دستگاه غذاساز کوزینارت حمله بردم. کنجکاو بودم از این فناوریهای جدید سر در بیاورم. طرفدار ایمیل و وبلاگها شدم؛ پی بردم که چقدر الهامبخش هستند. حتی دربارهشان فیلم هم ساختم. اما الآن فکر میکنم تقریبا هر چیز جدیدی روی کره زمین، صرفا ساخته شده تا به حافظه ضعیفم بدبین شوم. بنابراین بین خودم و بیشتر این چیزهای جدید دیوارِ جدایی کشیدهام...» در یکی از فصلهای کتاب با عنوان «روزنامهنگاری: داستانی عاشقانه» ماجرای ورودش به کار روزنامهنگاری را شرح میدهد و این را که به نیوزویک رفته و وقتی از او پرسیدهاند چرا میخواهد در نیوزویک کار کند او جواب داده است که «چون آرزو دارم روزی نویسنده شوم.» او آنگاه مینویسد: «خیلی زود به من فهماندند که خانمها در نیوزویک نویسنده نمیشوند» و چند سطر پایینتر دلیل این امکانناپذیری نویسندهشدن در نیوزویک را، در روزگاری که افرون برای کار به آن مجله رفته بوده، شرح میدهد: «آن روزها رسم بر این بود که اگر زن بودید و میخواستید کارهای بخصوصی انجام بدهید، باید استثنا میبودید تا موفق شوید.» افرون آنگاه تعریف میکند که در نیوزویک به عنوان نامهرسان استخدام میشود چون در سال 1962 برای دختری که در جستجوی کار به نیوزویک میرفته، امکانی جز نامهرسانشدن وجود نداشته است. «هیچ چیز یادم نمیآید» شامل 23 بخش است و افرون در این کتاب از موضوعات مختلفی سخن گفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.