|

نگاهی به فیلم دیوار ساخته لیمان

استتار در زبان

میلاد ظریف: فیلم دیوار (The Wall) ساخته داگ لیمان با اینکه یک فیلم با مؤلفه‌های آشنا و تکراری است اما می‌تواند نمونه خوبی باشد برای ورود به بحثی که از آن در روایت در سینما به نام قرارداد متن یاد می‌شود. داستان از آنجا آغاز می‌شود که دو سرباز را می‌بینیم در بیابانی برهوت مشغول دیده‌بانی. یکی با دوربین اطراف را در پی سوژه‌ای دید می‌زند (آیزاک) و دیگری کمی آن‌ورتر با تفنگ دوربین‌دار آماده است برای شکارِ سوژه (متیوز). با بی‌حوصله‌شدن دو سرباز از رویت‌نشدن سوژه‌ای که منتظرش بودند، متیوز وارد میدان می‌شود و با تیرخوردنش از سوی سوژه‌ای که منتظرش بودند، آن یکی هم وارد می‌شود برای نجات هم‌رزمش و او هم تیر می‌خورد و برعکس آن دیگری خود را به‌موقع پشتِ دیواری نیمه‌مخروبه مخفی می‌کند. از اینجا تا انتهای فیلم تمام نماها از پشت این دیوار و تلاش‌های سرباز زخمی پشت دیوار برای شناسایی یا احیانا کشتن آن تک‌تیرانداز دشمن می‌گذرد. مسئله قرارداد متن و تخطی این فیلم از این مقوله، بیشترین سهم را در نگاه فیلم‌ساز داشته است. اینکه تمام یک فیلم تشکیل شده باشد از نماهایی از یک سرباز زخمی پشت یک دیوار که دائما از طریق بی‌سیم مخصوص به سربازان خودی با دشمن خود در کمی آن‌سوتر از دیوار مکالمه می‌کند و در پی آن است که محل اختفای دقیق دشمن تک‌تیرانداز را کشف کند، نیاز به کمی خلاقیت محتوایی دارد و در بسط جهان‌بینی فیلم قدمی رو به جلو بردارد و در کنار جلوه‌های میدانی مخصوص به نبردهای جنگی تماشاچی را جذب کند. اما فیلم عملا از موقعیتی که متن در اختیارش قرار داده هیچ سودی نمی‌برد و تمام صحبت‌های بین تک‌تیرانداز عراقی- که توانسته از طریق به‌دست‌آوردن بی‌سیم سربازهای قبلی شکارشده با هر سرباز آمریکایی و حتی پایگاهِ نیروهای آمریکایی ارتباط برقرار کند - و سرباز آمریکایی به هرز می‌رود. تک‌تیرانداز عراقی که بعد از لورفتنش نزد سرباز زخمی آمریکایی و سر صحبت بازکردن با او مشخص می‌شود پیش از جنگ معلم مدرسه‌ای بوده که اکنون از آن مدرسه فقط همان دیواری مانده که سرباز پشتش پناه گرفته است، دائما در تلاش برای بیدارکردن وجدانِ به خیال او به‌خواب‌رفته سرباز آمریکایی است و مدام از او می‌پرسد و می‌خواهد بداند که او آنجا چه می‌کند، در سرزمین او با وجود اینکه جنگ تمام شده است؛ اما سرباز آمریکایی حرفی برای گفتن ندارد. اما فیلم از موقعیت تک‌تیرانداز عراقی برای رسیدن به همان مفهوم قرارداد متن به‌خوبی سود می‌برد. آن هم بعد از لورفتنش به‌وسیله سرباز آمریکایی و گفتن جمله‌ای درخشان به این مضمون که: «من دیگر در استتار تو نیستم». سرباز عراقی با اتکا بر زبان انگلیسی که می‌داند و از طریق ارتباط بی‌سیمی با سربازان آمریکایی و پایگاهشان و اختفا در غیرموجه‌ترین و دور از ذهن‌ترین مکان، یعنی کوهِ آشغال‌ها، آن منطقه را به کشتارگاه سربازان و نیروهای آمریکایی تبديل می‌کند آن هم از طریق جازدن خودش به‌عنوان آخرین نیروی آمریکایی فرستاده‌شده در آنجا. ایده‌ای درخشان؛ استتارشدن در زبان برای نابودی دشمن؛ که متأسفانه این ایده فقط در سطح فیلم می‌ماند و پا را فراتر نمی‌گذارد و تأثیر دراماتیکی را که در نطفه خفه می‌شود و نمی‌تواند با تأملات ذهنی تماشاچی که از پس آن ایده درخشان شکل گرفته پیوند بخورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.