سیهرانوادا به روايت كريستي پويو
دوربین در نقش مرد مُرده
سروش شکوئیپور: در اولین اکران «سیهرانوادا» در کلوژ رومانی، بسیاری از بینندهها انگار که در حال تماشای یک کمدی خالص باشند، بارها به خنده افتادند! در اکران فیلم در وین، واکنش بینندگان متفاوت بود؛ با نگاهی جدیتر با فیلم روبهرو شدند و در بعضی از صحنهها، حسی متناقض از غم و شادی بهطور همزمان به آنها دست داده بود. به نظرم برای توجیه این موضوع، باید بین یک مخاطب عادی و کسی که فیلم را در جایی مانند جشنواره میبیند، تمایز قائل شویم. شما وقتی در جشنواره فیلمی را برای تماشا انتخاب میکنید، میروید تا از آن لذت ببرید! به کسانی که این فیلمها را برای اکران انتخاب کردهاند اعتماد کامل دارید و معمولا کسی به فیلمهای انتخابشده اعتراضی ندارد؛ چراکه تحتتأثیر جو جشنواره فیلم را تماشا میکند. همین مسئله موجب میشود که بیننده حتی قبل از اینکه فیلم را دیده باشد، وقتی مرا در جشنوارهای میبیند برایم دست بزند و جیغ بکشد! در کن و مراسم فرش قرمز (و بقیه فرشها که البته آبی بودند!) شاید این اتفاق بهخاطر موزیکی بود که باید از فیلمم؛ «سیهرانوادا»، انتخاب میکردم تا پخش شود. من یک موسیقی سنتی و فولکلور رومانیایی را انتخاب کردم که با استقبال حاضران مواجه شد. دخترم به من میگفت هنگامی که این مراسم از تلویزیون در رومانی پخش میشد، هرکس که آن را میشنید هیجانزده میشد و حسی مانند غرور ملی به او دست میداد. من این آهنگ را برای مراسم فرش قرمز انتخاب کردم؛ چراکه پدرم خیلی آن را دوست داشت. این آهنگ بسیار غمانگیز است و شاید از جهاتی دیگر انتخاب خوبی بود؛ چراکه اتفاقات غمانگیزی برای این فیلم قبل از اکرانش در کن افتاد. اینکه درست چند هفته قبل از کن، بازیگر نقش تونی و مسئول حملونقل فیلم که تنها 33 سال داشت، فوت شد. هنگامی که روی فرش قرمز قدم میزدم و این آهنگ پخش میشد، بسیار احساساتی شده بودم، اما شما روی فرش قرمز حق ندارید گریه کنید! باید آنجا بهترین خودتان را به نمایش بگذارید تا مبادا اسپانسرها از شما قطعامید کنند! درمورد فیلم، سؤالی که اغلب از من پرسیده میشود در رابطه با دوربین است. همانطور که در فیلم میبینید، دوربین در مکانی قرار گرفته و به خود اجازه نمیدهد تا جایش را عوض کند و حتی وقتی در اتاقی بهرویش بسته میشود، او به داخل اتاق نمیرود. دوربین در سیهرانوادا در جایگاه چشم بیننده قرار دارد و این ایده کاملا با سبک فیلم مرتبط است. ما در زندگی تنها میتوانیم از یک جایگاه خاص به اتفاقی که در برابر چشمانمان در حال رخدادن است، نگاه کنیم. حتی اگر شما جایتان را هم عوض کنید، باز هم از همان زاویه دید به آن مینگرید؛ زیرا زاویه دید چیزی فیزیکی نیست و در ذهن شما شکل میگیرد. فیلترهایی که با آن مفهوم اتفاقی را که پیش چشمانمان در حال رخدادن است رمزگشایی میکنیم، در ذهن ماست؛ بهعنوانمثال وقتی شما برای تماشای یک فیلم به سینما میروید، یک دیکشنری از تاریخ سینما بههمراه خود نمیبرید! شما برای فهم فیلم در لحظه، به شخصیت خودتان، تجربیات و زندگیتان فکر میکنید؛ هرآنچه که در ذهن شماست به شما کمک میکند تا فیلم را بفهمید. حتی شاید اتفاقی که بعدها برایتان بیفتد، باعث شود که یاد فیلمی که قبلا دیدهاید، بیفتید و مجددا به آن فکر کنید. البته اینکه زندگی عادی را در سینما بهعنوان منبع الهام انتخاب کنیم، برای من اصلا چیزی نیست که حائز اهمیت باشد و من همواره تلاش کردهام تا از واقعگرایی محض فاصله بگیرم. بیننده باید از این نکته آگاه باشد که فیلمی که تماشا میکند، بر اساس موضوعی ساخته شده که مؤلف آن فیلم مشخص کرده است. بنابراین در «سیهرانوادا»، دوربین باید جایگاه درست خودش را در داستان پیدا میکرد. واقعیت این بود که شخصیتهای داستان بهنوعی سردرگم هستند، انگار که سرگیجه دارند و بهدنبال راهی هستند تا خود را از وضعیتی که با آن مواجهند، خارج کنند. آنها این کار را با صحبتکردن درباره موضوعات مختلف، اعتقادات و حتی حرفهای بیپایهواساس درباره حادثه 11 سپتامبر، انقلاب رومانی، کمونیسم و حتی درباره خانواده خودشان انجام میدهند! آنها به این شیوه میخواهند به آرامش برسند. چنین سردرگمی و وضعیتی باید در جایگاه و حرکت دوربین نیز نمایان میشد. شاید جالب باشد که برخی از مسیرهای حرکت پن دوربین، اشتباه به نظر میآید! در زندگی عادی در بسیاری از مواقع، فرد احساس میکند که نمیداند دارد چه میکند و حواسش به اطرافش نیست. دوربین نیز در «سیهرانوادا» گاهی گیج میشود و نمیداند در مواجهه با اینهمه انسانی که در اطرافش به دنبال راه فرارند، چه واکنشی نشان دهد. وقتی شما جایی بایستید، بعضی حرفها را میشنوید و بعضی اتفاقها را میبینید و بعضیها را نه. حتی اگر حرفهایی را بشنوید، باید عکسالعمل مناسبی نسبت به آن داشته باشید. سکانسی از فیلم را به خاطر بیاورید که تونی در رابطه با دیدن یک اتفاق از پشت سوراخ کوچکی در دیوار صحبت میکند. سؤال این است که شما چه میبینید؟ و پاسخ این است که آنچه شما میبینید فقط به زاویه دید شما بستگی دارد. بههمین دلیل در «سیهرانوادا» ما تراولینگ، زوم، تغییر فاصله کانونی و... نداریم و با دوربین همانند چشمان عادی رفتار کردهایم. سر صحنه، من به فیلمبردارم گفتم که فقط به بازیگران نگاه کن. در مذهب ارتدوکس، روح فرد مُرده پس از 40 روز به خانه خود بازمیگردد تا با عزیزانش وداع کند و پس از آن آزاد میشود. دوربین در «سیهرانوادا» درواقع چشمان پدر است که به خانه بازگشته، جایی ایستاده و در حال تماشای خانواده خود است، درحالیکه سایر بازیگران او را نمیبینند؛ البته من هیچ انتظاری ندارم که مخاطبان فیلم متوجه این نکته بشوند، اما دوربین درواقع خود در حال بازی در فیلم است؛ بازی در نقش مردی مُرده.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.