کشتی را به آب برگردانیم
عبدالحسین طوطیایی. پژوهشگر کشاورزی
آقای دکتر نعمت احمدی، از حقوقدانان ارزشمند کشورمان، همزمان به فعالیت کشاورزی نیز اشتغال دارند. دغدغههای ملی ایشان در دو حوزه قضا و غذا و تنگناهای این دو بخش و نیز دردهای وراثتی از یک خانواده کشاورز را همواره در نوشته و تذکرهای مسئولانه او میبینیم. نوشتههایی که با قلمی سبز اما به رنگ خون دل کشاورزان آمیخته شده است. در اینجا با اشاره به دردنامهای که در روزنامه «شرق» در 24/7/96 با عنوان «کشتی به گل نشسته کشاورزی» از ایشان به چاپ رسید، نکاتی را اشاره میکنم. البته این موارد نه به قصد رد این نقدهای درست، بلکه برای همسوترشدن برای نجات این کشتی است؛ عنوانی که اگر من به جای آقای دکتر احمدی بودم، به «کشتی در چاه نفت افتاده» تغییرش میدادم؛ چاهی که اگر در حال خالیشدن هم هست؛ اما خطر سقوط در آن کماکان وجود دارد. در نوشته مزبور از مصادیق مختلف مشکلات دستوپاگیر و بهدرستی از مظلومیت بخش کشاورزی و مقایسه شرایط حال حاضر ما با کشور ترکیه گفته شد. کشوری که با خوشاقبالی نفت نداشت تا که به ضربوزور درآمدهای زیرزمینی بر پوشش سبز روی زمینش بنازد؛ اما ما نیز باید لاجرم آستینها را بالا بزنیم. یکی از مشکلات بزرگ بخش کشاورزی چالشها و حلقههای مفقوده در تعریف مالکیتها بهویژه مالکیت زمین و چگونگی ارثبری آنها در قوانین فقهی و در نتیجه قضائی موجود بوده و هنوز هم چنین است. قوانینی که موجب مثلهشدن قطعات اراضی از نسلی به نسل دیگر (بهویژه با روند افزایش جمعیت) شده است. ای کاش آقای دکتر احمدی و جامعه حقوقدانان کشورمان که درک بهنگامی از این حلقههای مفقوده و اثرات تخریبی آن داشتند، قبل از ورود به دیگر مصادیق فنی (ازجمله سلب اختیار کشاورزان در انتخاب محصول خود) به ساماندهی و اصلاح قوانین مالکیت و ارث و دیگر موضوعات حمایتی برای حراست از منابع تولید و طبیعی میپرداختند. روندی که آثار تخریب آن را در خطه شمال کشور میبینیم. بدونتردید هدایت درست اقتصاد کلان و برنامههای صادراتی اشارهشده از سوی دکتر احمدی موجب میشود کشاورزان پربازدهترین محصول را از نظر درآمد تولید کنند. آیا برای نجات آنچه برای آیندگان به جا مانده است، فردا خیلی دیر نیست؟ از دیگر مواردی که موجب بهگلنشستن این کشتی حیاتبخش شده است، پرداختن به معلولها و در پی رخدادها سرگرمشدن در این حوزه بوده است. برای استفاده دقیق از یک میکروسکوپ باید در ابتدا پیچ ماکرو و بعد از آن به تنظیم پیچ میکرو پرداخت؛ وگرنه هر تلاشی برای دیدن نمونه در آن میکروسکوپ بیهوده خواهد بود. آنچه در 38 سال گذشته مورد اشاره ایشان (و به باور اینجانب شش دهه) رخ داده است، مبادرت به روزمرگیها و در یک زمینه تشکیلات دولتی روزبهروز در حال حجیمشدن ناشی از درآمد نفت بوده است. بخش کشاورزی و در گام نخستین به تنظیم و نهادینهشدن راهبردهای کلان در سیستم اقتصادی کشور و البته دگرگونی ساختاری و راهبردی در امر تحقیقات نیاز دارد. مادامی که هنوز یک استاندار میتواند برای توجیه توسعه شهری استان خود صدها هکتار زمین زراعی را به تیغ بولدوزرها بدهد، باید برای مظلومیت بخش کشاورزی نگران بود. تا هنگامی که درک از بحران زیستمحیطی، منابع آب و خاک به یک وفاق ملی در حوزه مردم و همه ارکان قضائی، مجلس و اجرائی تبدیل نشود، این کشتی کماکان در گل میماند. تلاش کارگزاران طبقه زیرین و اجرائی این کشتی هم در شرایطی که با دیگر طبقات آن هماهنگ شوند، تنها در زمینهای از مشارکت عمومی مؤثر خواهد بود. تفکیک تلقی مقوله حمایت از کشاورزان و حمایت از توسعه کشاورزی پایدار نیز از ضروریات راهبردهای حمایتی از این بخش است. پس از انقلاب و پس از تأسیس ستاد مردمنهاد جهاد سازندگی، تلقی حمایت از سطح زندگی روستاییان و کشاورزان با برنامهریزی برای توسعه کشاورزی به دلیل فضای احساسی در هم آمیخت. گرچه افزایش بازده اقتصادی کشاورزی به بهبود معیشت کشاورزان میانجامد؛ اما این فرایند الزاما دوسویه نیست؛ بنابراین هرگونه برنامهریزی برای بهبود سطح زندگی تولیدکنندگان باید از طریق کمک به افزایش درآمد آنان صورت گیرد. امری که متأسفانه به واسطه ماهیت درازمدتش موجب نقدهای احساسی و شتابزده رسانهها و گاهی منابع پرسشگر و تزلزل در عزم مسئولان مربوطه میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.