|

در لزوم سناریوهای طراحی درون‌زا

هم‌افزا

بهرام هوشیاریوسفی

در علم آینده‌پژوهی، سناریوها بدون تلاش برای پیش‌بینی ولی با چاشنی نگاه راهبردی به آینده‌های احتمالی می‌پردازند؛ سناریوها در قالب روایت‌هایی دقیق و در سطحی فنی به‌عنوان ابزار تصمیم‌سازی در مطالعات آینده‌پژوهی به بیان دیدگاه‌های مختلف و چندگانه درباره رویدادهای پیچیده می‌پردازند و به آنها معنا می‌بخشند. دیوید اینگوار، عصب‌شناس سوئدی، از سناریو به «خلق حافظه‌هایی برای آینده» تعبیر می‌کند. دکتر علی ستاری‌خواه در کتاب «آینده‌پژوهی و سناریو‌نویسی کاربردی» آینده را چیزی جز نتایج کنش‌ها و تصمیم‌های ما در زمان حال نمی‌داند و معتقد است بدون آینده‌نگاری، «آماده‌شدن برای فردا امکان‌پذیر نیست». نویسنده با اشاره جالبی به داستان «آلیس در سرزمین عجایب»، با نگاهی استعاری به «آلیس» در دنیای جدید می‌نویسد: «زمانی‌که آلیس با سرعت در حال دویدن است، اما به جلو نمی‌رود و هنگامی که او متوجه این موضوع می‌شود پیغام می‌رسد که باید از دنیایی بسیار کند آمده باشد. در دنیای در حال پیشرفت، برای حفظ موقعیت کنونی باید به‌سرعت بدویم...». ستاری‌خواه در تعریف پارادایم در فصل آخر کتاب می‌نویسد: «واژه پارادایم از زبان یونانی می‌آید و به معنای الگو و الگوی یک منحنی است. یک پارادایم به صورت مجموعه‌ای از قوانین و هنجار‌ها (نوشته یا نانوشته‌) با دو ویژگی تعریف می‌شود: نخست اینکه آنها مرز‌ها را می‌سازند یا مشخص می‌‌کنند و دوم اینکه مشخص می‌کنند چگونه در محدوده‌ مرز‌ها رفتار کنیم تا به موفقیت برسیم. به عبارتی دیگر یک پارادایم راهی است برای ذهن تا هستی را سازماندهی کند؛ برای اینکه پارادایم مطلوب فرض شود باید توانایی حل مشکلاتی که پیش می‌آید را داشته باشد...». فرهنگ طراحی ذاتا مرتبط به صنعت و اقتصاد کشوری است که طراحی در آن صورت می‌گیرد؛ نگارنده جابه‌جا بر این نکته تأکید کرده است که چالش‌های معمارانه منحصر‌به‌فرد و پیچیده هستند و راه‌حل‌های چندگانه‌ای برای آنها وجود دارد؛ طبیعت آنها غیرقطعی و به‌ندرت فقط یک راه‌حل واحد برای حل مسئله آنها وجود دارد. در فرآگرد معماری و نیز آموزش طراحی، جنبه‌های اجتماعی و فرهنگی موضوع که از طریق شفاهی، تصویری و عینی قابل دستیابی در محیط طراحی هستند، الزامی و مهم است. طراحی با فرهنگ، انسان‌شناسی، روان‌شناسی اجتماعی و شناخت اجتماعی در جهت به‌دست‌آوردن نظریات جامع در طراحی همراه است. در این راستا وظیفه‌ اجتماعی معمار، در مقام شخصیتی خلاق كه باید این روند را شكل دهد، به‌راستی شایسته تأمل است؛ از طرف دیگر، اعضای جامعه به‌عنوان كاربران هستند كه باید همچون ساحت‌های دیگر فرهنگی/ اجتماعی، در مقام مخاطب معماری، با نظارتی هوشمند جویای حق انسانی و شهروندی خود در محیط مصنوع باشند. این امر میسر نمی‌شود مگر با دانش‌افزایی جامعه در این راستا در كنار حس مسئولیت تك‌تك شهروندان نسبت به آنچه می‌بینند و آنچه در آن زندگی می‌كنند. تفکری که منشعب از سناریوهایی با قدرت ایجاد سینرژی و ماهیتی درون‌زا باشد، نه‌تنها در زمینه معماری و شهرسازی، بلکه در عرصه‌های دیگر فعالیت خلاق انسان نقش اساسی دارد؛ عرصه‌هایی همچون سیاست‌های عمومی، آموزش‌وپرورش، مراقبت‌های بهداشتی، پژوهش، سیاسی، اجتماعی و توسعه اقتصادی. درباره حل مشکلات اجتماعی به طور گسترده‌تر، خلاقیت در این عرصه فرصت‌های بالقوه را برای تبیین پایای مسیر رشد فراهم می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.