ترنس ديويس از کارگرداني فيلم «شور خاموش» ميگويد
از زبان، ويرانهاي بيش باقي نمانده است
ترجمه سروش شکوئيپور: لحن و سبکي را که فيلمنامه بايد بر اساس آن نوشته شود، موضوع فيلم است که مشخص ميکند شما در هنگام نوشتن فيلمنامه بايد فقط به موضوع فيلم توجه کنيد. «شور خاموش»، فيلمي است درباره يک فرد مشهور؛ شايد موضوع چنين فيلمي اقتضا ميکند تا شاهد ديالوگهايي رسمي در آن باشيم، اما من هرگز چنين چيزي را نميخواستم که در سرتاسر فيلم، بازيگران در حال قدمزدن و بهزبانآوردن جملات رسمي و کسلکننده باشند. من ميخواستم اين فيلم سرگرمکننده، زنده، شوخطبع و درعينحال فيلمي هوشمندانه باشد. زنان اين فيلم بسيار تحصيلکرده بودند و من فکر کردم با چنين شرايطي حتما گفتوگوهاي بين آنها با زباني سطح بالاتر از مکالمههاي روزمره انسانهاي بالغ معمولي انجام ميگيرد! از جهتي ديگر در قرن 19 مردم به شکلي با يکديگر صحبت ميکردند که هر جمله همانند شعري درخشان به نظر ميآمد. سخنان و متنهاي روزمره آن دوران از نظر مردم امروزي شايد مانند اثري ادبي تلقي شود؛ زبان رسمي و بينهايت دوستداشتني انگليسي! اما امروزه ... به نظر من از زبان، ويرانهاي بيش باقي نمانده است. درکل در گذشته، صحبتکردن، شنيدن، ديدن و نوشتن نسبت به امروز ارزش بالاتري داشت. در دوران کودکي من، مردم زيادي توانايي خريد تلويزيون نداشتند و ما در خانه تنها يک راديو داشتيم. طبيعي است که در چنين شرايطي، صحبتکردن و شنيدن در محيط خانواده بيشتر اتفاق ميافتاد و اگر ميخواستيم فيلم ببينيم، بايد حتما از خانه بيرون آمده و به سينما ميرفتيم. من اين شرايط را تجربه کرده و ميدانم که لحظات زيادي رخ ميدهد که سکوت در بين افراد خانواده حاکم ميشود و شما نياز داريد تا با کسي حرف بزنيد. آن روزها استفاده از تلفن نيز چندان رايج نبود و براي ارتباط برقرارکردن با ديگران، مجبور به نامهنوشتن بوديم يا اينکه از خانه بيرون آمده و به ملاقات دوستان ميرفتيم، اما امروزه چنين نيست. شايد برايتان جالب باشد که «شور خاموش» اولين فيلم تمامديجيتال من است؛ آن هم در سال 2016! من نسبت به تکنولوژيهاي جديد نوعي ترس در خودم حس ميکنم. هميشه احساس ميکردم که در اين جهان فردي غريبهام. اين روزها احساسي حتي فراتر از اين دارم، چراکه نميدانم از اين امکاناتي که تکنولوژي ايجاد کرده چگونه بايد استفاده کنم! اين شرايط مرا به ياد دوران کودکيام مياندازد: اگر من به چيزي علاقه نداشتم، هيچگاه نميتوانستم آن را ياد بگيرم؛ مثلا چيزهايي که به شيمي مربوط ميشد فقط مرا عذاب ميداد؛ به همين دليل هيچوقت براي يادگيري جدول تناوبي کوچکترين تلاشي نکردم. به همين دليل هيچگاه دنياي مدرن امروزي را نميتوانم درک کنم. من در دوران کودکي چنين حس ميکردم که توانايي دخالت در زندگي را ندارم و تنها نظارهگر گذر آن بودم. براي يک کودک درک اينکه فرصتهايش براي زندگيکردن در حال ازدسترفتن است، سخت است و تنها زماني متوجه اين موضوع ميشود که دير شده و کاري از دستش برنميآيد. من تلاش زيادي کردهام تا شبيه انسانهاي ديگر باشم؛ کساني که به نظر ميرسد در آنچه در اطرافشان در دنياي امروزي ميگذرد سهيم هستند، اما نميدانم آنها چگونه اين کار را انجام ميدهند! از دنيا ترسيدهام. بسياري از ايدههايي که در فرم فيلمهايم مشاهده ميشود، هيچ منشأ خاصي ندارند. از بسياري از آنها به اين دليل استفاده ميکنم که ارزانتر از ساير روشها هستند. ما جزئي از تشکيلات هاليوود نيستيم و پول زيادي براي ساخت فيلم در اختيار نداريم. بههرحال وقتي پول براي ساخت فيلم نداريد، بايد آن را از ديگران بگيريد و چون پول خودتان نيست، بايد از لحاظ وجداني در هدرنرفتن آن تلاش کنيد. پس من هميشه به دنبال ايدههايي در فرم هستم که ساده باشند و اجراي آنها هزينه زيادي نداشته باشد. به همين دليل است که موقع فيلمبرداري کاملا به فيلمنامهام وفادارم و هرچه را در آن نوشته شده باشد اجرا ميکنم: تکتک حرکتهاي دوربين، پنها، ديزالوها، قطعات موسيقي و... همه آن چيزي است که در فيلمنامه آمده است. اغلب به من گفته ميشود که در تحليل تکنيکي قاببندي صحنههايي از فيلمهايي که دوستشان دارم، توانايي زيادي دارم و اينطور تصور ميشود که من نزد کسي آناليز قاببندي و فيلمبرداري را آموختهام. درحاليکه شايد در مواجهه اول با اين صحنهها نسبت به اين تکنيکها هيچ علم خاصي نداشتم و تنها مجذوب صحنههايي از فيلم ميشوم که دوستشان دارم. انگار که آن صحنهها با زباني خاص با من حرف ميزدند و آنها را جزئي از زندگي خودم ميپندارم. در رابطه با اميلي ديکينسون (شاعر آمريکايي که فيلم «شور خاموش» بر اساس زندگي او ساخته شده) نيز چنين حس نزديکياي داشتم. اين احساس تنها به دليل علاقه شخصيام به شعر در من شکل نگرفت؛ بلکه فکر ميکردم او سزاوار اين است که بيشتر شناخته شود. براي اولينبار با او در 18 سالگي، هنگامي که بخشي از شعرهايش در تلويزيون خوانده ميشد، آشنا شدم. مرگ، جزئي جداييناپذير از شعرهاي او هستند. اولين شعري که از او شنيدم با اين جمله آغاز ميشد: «از آنجا که من نميتوانستم منتظر مرگ بمانم، او با مهرباني براي من منتظر ماند». پس از آن، مجموعه کوچکي از اشعارش را خريدم، اما تا حدود 12 سال پيش که مجددا به سراغش رفتم، آنها را بهدرستي نخوانده بودم. تصميم گرفتم درمورد زندگي او بيشتر تحقيق کنم، چراکه داستان زندگي او به نظرم خارقالعاده ميآمد و اتفاقاتي را در آن يافتم که بهشدت برايم آشنا بودند. يکي از آنها که باعث ميشود به اميلي بيش از پيش خودم را نزديک ببينم، تلاش معنوي اميلي براي تعالي و بهکمالرساندن روحش بود و اين موضوع در سراسر شعرهايش نيز جاري است. من نيز همواره با شکهاي زيادي مواجه بوده و با آنها مبارزه کردهام؛ احساسي که گاهي اوقات بسيار مرا رنج ميداد که انگار نميدانم کيستم و در اطرافم چه ميگذرد. تصور کنيد که مدام در معرض رنجکشيدن قرار داريد و هيچ تسکيني نيست تا آرامتان کند؛ در چنين حالتي، شعر ميتواند به محملي براي فريادزدن دردهاي شما تبديل شود. اميلي آغوش روح خود را بهسوي شعر گشود. وقتي چنين کاري را انجام دهيد، سروکارداشتن با دنيا برايتان دشوار ميشود، اما اگر در اين کار شکست بخوريد چه؟ چگونه ميتوان عواقب سخت آن را تحمل کرد؟ نميدانم. منبع: فيلمميکرز
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.