اشباح در سالن
پرويز براتي . دبير گروه هنر
سالنهاي سينما اين روزها در تسخير اشباح است؛ شبحهاي پرسهزن فضاي فيلمها را در دست گرفته و سمتوسويي را نشانه گرفتهاند که تماشاگر، بهتزده با هزاران سؤال بيجواب، پا از سالن بيرون ميگذارد و با خود عهد ميکند ديگر به آنجا پاي نگذارد! گويي توافقي پشتپرده در جريان است و نيروهايي فراطبيعي بر آنند تا با سردرگمکردن تماشاگر و گمراهکردن ذهن او- به هر نحوی که شده- «سينما را زمين بزنند». صحبت بر سر تب فيلمسازي است. فيلمسازي به هر قيمت، از سندرمهاي اخير سينماي ايران است که جز هدردادن سرمايه و نيروي کار، عايدي ديگري به بار نياورده. ايران از منظر تعداد سالنهاي سينما در جهان در رتبه 130 قرار دارد؛ درحاليکه هفتمين يا هشتمين کشور سازنده فيلم در دنياست! ميل مفرط به فيلمسازي و پاگشاکردن انبوه فيلمهايي که بيشترشان حرفي براي گفتن ندارند، به مناسک جمعي سينماي امروز ايران تبديل شده است. بهجز تعدادي انگشتشمار، مابقي ساختههاي فيلمسازان هدفي غير از فروش دنبال نميکنند. ترافيک فيلمهای روي پرده نتيجه بديهي اين ميل مفرط به ساختوساز است؛ ساختني که در خود ويرانگري دارد. پديده «فيلمسوزي» که در روزها و هفتههاي گذشته بسيار درباره آن صحبت شده؛ نتيجه ناگزير و منطقي اين انبوهسازي است. فيلمسوزي، استعارهاي است براي ساختوساز با هدف ويراني. پس چنان غريب نيست اگر از شکلگيري «پاتافور» ياد کنيم و فضاي امروز سينماي ايران را «پاتافوريک» بدانيم. پابلو لوپز، نويسنده و موسيقيدان اسپانيايي، با تأثير از نظريات «آلفرد ژاري» درباره متافور و پاتافور مينويسد: «درحاليکه متافور(استعاره) اُبژه يا رخداد واقعي را به يک سوژه در ظاهر نامرتبط تشبيه ميکند تا بر شباهتهاي آنها تأکيد بورزد؛ پاتافور، از شباهت استعاري تازهخلقشده بهمثابه واقعيتي مبتنيبر خود بهره ميبرد». «پاتافور» جهاني نو و مستقل را توصيف ميکند که در آن يک ايده يا نمود بر حيات و هستي خود استوار است. پاتافور مبنايش بر «پاتافيزيک» است؛ شاخهاي از فلسفه يا علم که پديدههاي خيالياي را بررسي ميکند که در جهانِ وراي متافيزيک حضور دارند؛ دانشِ راهحلهاي تخيلي است. سينماي امروز ايران در فضايي پاتافوريک سير ميکند؛ از دل استعاره «خلق براي ويراني»، واقعيت تازهاي رشد و نمو يافته که سالنهاي سينما را به ماشينهايي براي نابودي سينما بدل کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.