|

قرارداد ۱۹۷۵ علیه کردها

رشید مظفری‌سردشتی

در سال 1970، ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور آمریکا، به‌منظور دیدار از چند کشور خاورمیانه به منطقه آمد و از ایران نیز دیدن کرد. هیئتی از طرف روان‌شاد ملامصطفی بارزانی با ریچارد نیکسون ملاقات و درخواست حمایت کرد، با این تفاوت که اتحاد شوروی نیز چندین‌بار از سوی روزنامه‌نگار و سیاست‌مدار روسی به نام «پریماکوف» با ملامصطفی دیدار کرده بود تا در صورت تمایل بارزانی به حمایت از شوروی مراتب را به اطلاع مقامات مسکو برساند. اما به‌لحاظ شرایط جهانی بارزانی نگاهی به غرب داشت. در نهایت وزارت خزانه‌داری آمریکا (رابرت مک نامارا، وزیر خزانه‌داری) مبلغ 16 میلیون دلار نقدا و مقداری اسلحه از جمله جنگ‌افزارهایی که در جنگ ویتنام شمالی به غنیمت گرفته شده را از طریق ایران به کردهای عراق و شخص بارزانی داد (نگاه کنید به کتاب ژئوپلیتیک کردستان عراق، نشر انتخاب). همین تصمیم آمریکا راه را برای اعمال نفوذ شاه ایران باز کرد. در روزنامه شماره 967 پنجشنبه 30 اردیبهشت 1389، سرهنگ عیسی پژمان می‌گوید «پس از کودتای 1958 عبدالکریم قاسم، به‌عنوان نماینده ساواک و وابسته نظامی در سفارت ایران در بغداد منصوب شدم. قصد اولیه دولت ایران و شخص شاه این بود که بتوانیم با ایجاد اغتشاش و جنگ داخلی و حتی کودتا کاری کنیم که حکومت و رژیم سلطنتی و پادشاهی سابق را به عراق بازگردانیم. تلاش شبانه‌روزی در عراق ادامه داشت تا اینکه از طرف ایران مستقیما به‌عنوان نماینده شاه و ساواک مأمور تماس با جنبش کردستان شدم و چون در این شرایط در منطقه خاورمیانه جنگ اعراب و اسرائیل پیوسته ادامه داشت، هنری کیسینجر، وزیر خارجه آمریکا... مأمور شده بود تا نسبت به تحویل و ارسال کمک‌های نقدی و اسلحه‌های ارسالی به کردستان اقدام کند». در ماه مارس 1975 برابر با اسفند 1353، جلسه نفت اوپک در پایتخت کشور الجزایر تشکیل شد و نماینده کشورهای صادرکننده نفت از جمله ایران و عراق -از ایران شاه ایران و از عراق صدام‌حسین که معاونت شورای انقلاب عراق را بر عهده داشتند- شرکت کردند. در جریان نشست و گفت‌وگو و با میانجیگری هواری بومدین، رئیس‌جمهور الجزایر، قرار شد در مقابل کمک‌نکردن ایران از کردهای عراق، قسمت شرقی اروندرود از قعرالمیاه یا خط تالوگ، یعنی نصف اروندرود در تملک ایران قرار گیرد. باید گفت در تمدید حدود کشور در 1937 تمامی اروندرود جزء کشور عراق ثبت و مرز ایران از لبه و کناره شرقی ساحل اروندرود محسوب می‌شد. در قرارداد مذکور، حکومت‌های صدام و شاه باید از شمال به انتهای جنوبی کردستان به طول تقریبی ۸۰۰ کیلومتر و به عمق 20 تا 30 کیلومتر با توجه به شرایط موجود تماما خالی از جمعیت می‌شدند و هرگونه بقایای زیستن به‌طورکلی پاک‌سازی می‌شد و ساکنان دو طرف مرز به مناطق مرکزی ایران و عراق منتقل شده و فعلا در اردوگاه‌های اجباری که حریم آن با سیم خاردار محدود شده، اسکان داده می‌شدند. ضمنا مردم کردستان در آینده دور یا نزدیک حق بازگشت به مناطق ویران‌شده کردستان را نداشتند و به نام منطقه محرمه (قدغن‌شده) نام‌گذاری شد و پس از تخریب کامل از نفوس انسانی تخلیه شد. گروهی مشترک از کمیسر و کلانتران بعث و مأموران ساواک باید مرتبا در منطقه محرمه به گشت‌زنی با هلیکوپتر پرداخته و چنانچه کسی یا افرادی روی زمین دیده می شدند، آنان را توقیف می کردند. ضمنا شاه رأسا از کشور الجزایر به ملامصطفی بارزانی اخطار داد، در 48 ساعت چنانچه اسلحه را زمین نگذارد ارتش ایران و عراق در پایان مهلت به صورت گازانبری به نیروهای پیشمرگه حمله خواهند کرد. بارزانی پس از مشورت با اعضای حزب دموکرات عراق و فرماندهان نظامی پیشمرگه مصلحت را در این دیدند تا فرمان آتش‌بس را صادر کنند. 50‌ هزار نفر از پیشمرگان و افراد مسلح روستاهای کردستان برای اجتناب از جنگ با رژیم بعث و رژیم شاه همراه خانواده‌های حزب دموکرات و سایر اعضا تصمیم به خروج از کردستان گرفتند. براساس یکی دیگر از مفاد قرارداد ‌باید شاه و صدام مخالفان و مبارزان همدیگر را در کشورهای ایران و عراق از بین ببرند. پس از چند ماه، شاه به ارتش و قوای نظامی مستقر در غرب کشور دستور داد جلال طالبانی و اعضای حزب اتحادیه میهنی کردستان را متلاشی کند و در صورت امکان نابود، مام‌جلال را دستگیر و بازداشت کنند. صدام‌حسین نیز قصد داشت تا به «امام‌خمینی در نجف اسائه ادب کند، لیکن ترس از عواقب آن داشت تا اینکه در نیویورک بین سعدون جمادی، وزیر خارجه عراق و عباس خلعتبری بر سر موضوع قرارداد و اجرانشدن آن مشاجره‌ای در گرفت». در نهایت این موضوع باعث اخراج امام‌خمینی از عراق شد. پس از مراجعت صدام به بغداد در فرمانی دستور داد تا به‌طور کامل کردستان را میلیتاریزه کرده و ‌هزاران نفر از افراد حزب بعث و اعراب نژادپرست و متعصب به بازرسی و تحقیق پرداخته و افراد وابسته به حزب بارزانی را شناسایی کرده و به مجازات رسانده و به عمقی 20 الی 30 کیلومتر از نقطه صفر مرزی ایران و عراق به تخریب‌ و معدوم‌کردن آثار زندگی اقدام و تمام روستاها و شهرها و شهرک‌ها را تا شعاع 20 الی 30 کیلومتر با خاک یکسان کنند. به مدت دو سال صدام‌حسین چهار ‌هزار و 500 روستا و شهر و شهرک و ‌هزاران چشمه آب و قنات و کاریز را با تزریق سیمان خشکاند و صدها ‌هزار هکتار باغات و زمین‌های مزروعی را منهدم کرده و کردستان را تبدیل به ویرانه کرد. اهالی را در اردوگاه‌های محصور با سیم خاردار در بیابان‌های مرزی اردن و کویت و استان‌های جنوبی عراق اسکان داده و کسانی را که حاضر به ترک موطن خود نبوده و مقاومت می‌کردند به وسیله حزب بعث به بیابان‌های استان ذیقار و تکریت انتقال داده و زنده‌به‌گور می‌کردند که در میان آنان ‌هزاران زن و کودک و پیرمرد کهن‌سال بود. در مقابل وزارت خارجه الجزایر از کم‌کاری مقام‌های ایران نسبت به اجرای مفاد قرار‌داد ۱۹۷۵ به رئیس‌‌جمهور هواری بومدین خبر داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.