کسانی که نام جعلی برای خلیجفارس بهکار بردهاند
آرش سعیدیراد، علیاصغر آرامش.دانشآموخته ارشد مطالعات منطقهای
در بیان عظمت نام تاریخی «خلیجفارس»، همین بس که استفاده از این نام قدمتی بیش از دوهزارو 500 سال دارد و از آنموقع به بعد نیز در تمامی اسناد معتبری که در سراسر جهان مشاهده میشود، از نام تاریخی خلیجفارس در زبانهای مختلف دنیا (بحرالفارسی یا الخلیجالفارسی، دریای پارس، PERSIAN GULF و... ) استفاده شده است؛ اما از سال 1985 تاکنون، چندین بار از نامي جعلی برای «خلیجفارس» استفاده شده است. این نوشتار نگاهی دارد به سابقه آثار و سندهای مکتوب درباره نام خلیجفارس و سرنوشت کسانی که نام جعلی برای خلیجفارس بهکار بردهاند. خلیجفارس یکی از مهمترین مناطق استراتژیک جهان است كه با وسعت نزدیک به ۲۳7 هزار کیلومترمربع در جنوب سرزمین ایران قرار گرفته است. از زمانی که تمدنهای بزرگ در حوزه بینالنهرین و فلات ایران نمایان شدند، دریای جداکننده فلات ایران از جزیره العرب، همواره به نام دریای فارس یا خلیجفارس خوانده شده است و تا نیمه دوم سده بیستم میلادی این منطقه آبی استراتژیک در روابط بینالملل و جغرافیای جهانی بشر تنها با همین نام رسمیت داشته است تا اینکه پس از جنگ جهانی دوم، دگرگونیهای تازهای در اوضاع سیاسی جهان و متعاقبا منطقه خاورمیانه پدید آمد و دستهایي در پی ایجاد تفرقه میان ملتها بهویژه مسلمانها - تحرکات خود را آغاز کردند و از این زمان نام جعلی برای خلیجفارس رونمایی شد. اولین کسی که این نام جعلی را به خلیج همیشه فارس داد، سرهنگ عبدالکریم قاسم در عراق بود. وی بعد از کودتاي 1985، در راستای تحریک احساسات اعراب جهت همکاری با وی و رقابت با قبیلهگرایی در منطقه عربنشین، خلیجفارس را به نام خلیج عرب خواند. هرچند پیش از این، جهان عرب خلیجفارس را با نام «بحرالفارسی» و «الخلیجالفارسی» خوانده بود؛ بنابراین با توجه به اوضاع و احوال منطقه عربنشین بهنظر میرسد این نامگذاری جعلی به دو دلیل بوده است؛ دلیل اول بهخاطر این است که قاسم به دنبال بهدستآوردن رهبری جهان عرب بود؛ دلیل دوم قوم و قبیله گرایی در عراق و جهان عرب بود و فکر میکرد با این سیاست میتوان جهان عرب را یکدست کرد. اما خوشبختانه این تاکتیک خیلی زود حکومت قاسم را با شکست مواجه كرد. چراکه اندکی بعد حکومت قاسم سقوط کرد. دومین کسی که نام جعلی را برای خلیجفارس بهکار برد، روزنامهنگار تایمزلندن در سال 1962 بود. این مسئله درست همزمان با جنجال و هیاهوی «پانعربیسم»، سرهنگ جمال عبدالناصر بود و باعث سوءاستفاده وی از این نام جعلی شد. هرچند شواهد نشان میدهد ناصر پیش از آن جهان عرب را «منالمحیط الا طلسی الی الخلیجالفارسی» خوانده بود. ولی بهنظر میرسد این شخص با توجه به وضعیتی بحرانی که گریبانگیر حکومت وی شده بود، از این نام جعلی استفاده کرد تا شاید بتواند از بحران خارج شود و دوباره هدف خودش را در منطقه عربنشین (رهبری جهان عرب) پیگیری کند. اما بزنگاه تاریخی ناصر را به سرنوشت قاسم دچار کرد. درحالحاضر شخص دیگری دوباره «خلیجفارس» را با اسم جعلی خطاب کرده است که قطعا کسی نمیتواند جز «ترامپ»، رئیسجمهور نامتعادل و پراکندهگوي آمریکا باشد. هرچند شواهد در داخل و خارج از آمریکا نشان میدهد که اگر دولت ترامپ این استراتژی را ادامه دهد، سرنوشت خوبی پیشرو ندارد و این احتمال وجود دارد که سرنوشت وی مانند سرنوشت قاسم و ناصر (نه به همان شیوه، دومین رئیسجمهور تکدورهای) شود؛ زیرا از یک سو بهنظر میرسد ترامپ باعث شکافی بین آمریکا، اتحادیه اروپا و... شده و از سوی دیگر جامعه ایران را بیشازپیش به وحدت کشانده است. بهطوریکه اگر تنها رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی را در کنار آن ذکر کنیم، بیهوده نگفتهایم. البته نباید غافل شد که سیاستهای متناقض و پراکندهگوي وی شاید یک بازی باشد تا القا کند اگر کنشگران او را همراهی نکنند، همهچیز را به هم میریزد و از این بازی، ایران را پای میز مذاکره بکشاند و بتواند بند و تبصرههایي به برجام اضافه یا قراردادهایي در زمینههای مختلف (بهویژه فروش تسلیحات) با کشورهای عربی خصوصا عربستان ایجاد کند. بنابراین همه کسانی که نام جعلی برای خلیجفارس انتخاب کردند، هدفهای بزرگ و گوناگونی داشتهاند. قدیميترین سند و آثار مکتوب درباره نام خلیجفارس به یونان برمیگردد. بر اساس این آثار یونانیها دریاهای جهان را به چهار دریا تقسیم کرده بودند؛ دریای متوسط یا خلیج روم (مدیترانه کنونی)؛ دریای کاسپین (شمال ایران) خلیج عربی (دریای سرخ) و «خلیجفارس»، این تقسیمبندی در آثار بسیاری از جغرافیدانان یونانی باستان از جمله تالس، آناکسی مندر، ایندیکو پل وتس، هکاتوس، اراتوستن و استرابون دیده میشود. دومین سند به دوران هخامنشی برمیگردد. کتیبهای از داریوش اول پادشاه هخامنشی در ناحیه کانال سوئز وجود دارد که چنین نوشته است «... داریوش شاه میگوید، من پارسی هستم، از پارس، مصر را گرفتم، فرمان دادم این ترعه را بکنند، از رودی به نام نیل که در مصر روان است بهطرف دریایی که از پارس میآید. آنگاه این ترعه کنده شد، همانگونه که من فرمان داده بودم این ترعه کنده شد و کشتیهایي از مصر از طریق این ترعه بهسوی دریای پارس رفتند». سوم، اندیشمندان مختلفی از جمله؛ ابن رسته، مسعودی، جیهانی، اصطخری، ابن حوقل، بیرونی، محمد بناحمد مقدسی، یاقوت حمودی، ابن اثیر، زکریا بن محمدقزوینی، ابنبطوطه، ابنخلدون و هزاران اندیشمند دیگر از نام خلیجفارس، بحر فارس استفاده کردند. چهارم، دایرهالمعارف کشورهای مختلف؛ دایرهالمعارف آمریکانا با عنوان (PERSIAN GULF, PERSIAN GUIF WAR)؛ دایرهالمعارف بریتانیکا (Persian Gulf)؛ دايرهالمعارف لاروس (Golf Persique)؛ دایرهالمعارف اینترنشنال (PERSIAN GULF)؛ دایرهالمعارف عربی المنجد؛ دایرهالمعارف عربی البستانی و... . البته نوشته، سند و آثار از این دسته بسیارند که حتی در قالب دهها کتاب گنجانده نمیشوند. این تعداد سند و آثار فقط و فقط برای آگاهی كساني مانند ترامپ است که از نام دیرینه خلیجفارس آگاهی ندارند یا خود را به ناآگاهی زدهاند تا شاید از دریای بیکران ایرانزمین «خلیج همیشه فارس» ماهی بگیرند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.