|

ایجاد هوشیاری در بیماران نباتی

محدود اما امیدواركننده

علیرضا مجیدی

امید تازه‌ای برای ایجاد هوشیاری محدود در بیمارانی که سال‌هاست در وضعیت نباتی و کما به سر می‌‌برند: یک ضربان‌ساز عصبی؛ اما آیا این شیوه واقعا اخلاقی است؟ در مقاله‌ای که به‌تازگی در نشریه Current Biology منتشر شده، مورد بسیار جالبی مطرح شده است: پزشکان و محققان با استفاده از یک شیوه تازه درمانی موفق شده‌اند که هوشیاری نسبی را به یک مرد ۳۵ساله که ۱۵ سال بود در حالت ناهوشیاری به سر می‌برد، بازگردانند. این تحقیق، در تقابل با تلقی قبلی پزشکان قرار دارد که تصور می‌کردند اگر بیماری به مدت بیش از ۱۲ ماه در وضعیت نباتی به سر ببرد، بازگشت هوشیاری در او تقریبا غیرممکن است. این کار درمانی و پژوهشي در لیون فرانسه انجام شده و در آن، یک ضربان‌ساز یا پیس‌میکر عصبی ویژه در گردن بیمار طی یک جراحی ۲۰دقیقه‌ای قرار داده شد تا عصب واگ را تحریک کند. عصب واگ ساقه مغز را که مراکز هوشیاری در آن قرار دارند به ارگان‌های سینه و شکم متصل می‌کند. پس از یک ماه از این عمل و تحریک مداوم عصب واگ، بررسی‌ها نشان دادند که هم میزان فعالیت مغزی بیمار به طرز قابل‌توجهی افزایش یافته و هم او سطحی از هوشیاری را (هرچند جزئی) پیدا کرده است. حالا دیگر او می‌تواند اشیا را با چشمانش دنبال کند و حین قرائت یک داستان هوشیاری خود را حفظ کند و به چهره معاینه‌گر واکنش نشان داده و حتی در پاسخ به فرمان‌های حرکتی مانند تکان‌دادن مختصر، واکنش نشان بدهد. اما این تحقیق مسئله‌‌های اخلاقی زیادی را برمی‌انگیزد. مسئله اول: نخست اینکه به فرض کارابودن این شیوه در شمار قابل‌توجهی از بیماران، آیا پزشکان و خانواده بیمار در این فشار و معذوریت قرار می‌گیرند که این شیوه را برای همه آزمایش کنند؟ مسئله دوم: در این صورت آیا مرگ‌هایی از روی ترحم غیرفعال یا اوتانازی‌هایی که پیش از این با رضایت خانواده بیمار انجام شده بودند، واقعا اخلاقی بوده‌اند؟ مسئله سوم: باز هم به فرض اینکه تصور کنیم این پژوهش نتیجه موردی و محدود نداشته و در بیماران دیگر قابل اجرا باشد، باید پرسید که آیا خود بیمار به‌شدت ناتوانی و فلجی که این میزان هوشیاری جزئی پیدا کرده، ترجیح می‌داده هوشیار شود و به این سبک زندگی ادامه بدهد یا خیر. البته برخی می‌گویند با اجرای این شیوه، خود بیمار رأسا می‌تواند تصمیم بگیرد که اوتانازی در مورد او صورت بگیرد یا خیر. اما باید دید در این شرایط دشوار واقعا خود بیمار چه میزان صلاحیت تصمیم‌گیری و تفکر منطقی خواهد داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.