سالروز تولد چاک بری
شکسپیرِ سبک راکاند رول
علی مسعودینیا
سال پیش در چنین روزی چاک بری، اسطوره موسیقی راکاند رول چشم از جهان فروبست. یک خواننده، آهنگساز و گیتاریست درجه یک که تأثیر بسیاری در پیشبرد سبک راکاند رول داشت. عمده خلاقیت چاک بری در استفاده از امکاناتی است که از سبکهای دیگر، بهویژه از سبک ریتماند بلوز به عاریت گرفت و موسیقی خود را شاخص و متفاوت کرد. متن اشعار چاک بری همواره روی زندگی جوانان و نوجوانان تمرکز داشت و همین امر باعث شد روی نسلهای بعدی موسیقی راک نیز تأثیرگذار باشد. چارلز ادوارد اندرسون موسوم به چاک بری، چاک بری در سال 1926 در شهر سنتلوئیس در ایالت میسوری آمریکا متولد شد. او در دهه ۱۹۵۰ میلادی با خلق آهنگهایی که سبکشان آمیزهای از پاپ، بلوز و موسیقی کانتری بود به شهرت دست یافت. اگر تصویر گیتاریستهای راکاند رول به شکل آدمهایی که در عرض سن کانگورووار میجهند و مینوازند و میخوانند در ذهنتان نقش بسته است، بدانید که ابداع این پرفورمنس چاک بری بوده است؛ مردی که باب دیلن از او به عنوان «شکسپیِر راکاند رول» یاد میکرد. زندگی چاک بری از آن زندگیهای پرفرازونشیب و پرقصه بود؛ داستانی که ذیل «رؤیای آمریکایی» دستهبندی میشود و حکایت از فرش به عرشرسیدن است. او که در دوران نوجوانی بزهکار بود و به جرم سرقت سه سال تمام را در دارالتأدیب گذراند، در دهه 50 با موسیقیاش بدل شد به صدای نسل عصیانزدهای که در کل جهان و خاصه در آمریکا به میدان آمده بودند. با ترانه «میلبین» همگان فهمیدند که باید این خواننده تازهنفس را از همیشه جدیتر بگیرند. اما مهمترین قطعه چاک بری در کل زندگیاش بدون شک «جانی بیگود» است که در سال 1958 به بازار آمد؛ آهنگی خوشبینانه با نگاهی مثبت به آینده. بری حق داشت چنین مضمونی را برای ترانهاش انتخاب کند، چون اگر خودش نگاه مثبتی به آینده نداشت شاید همواره یک بزهکار خردهپای فقیر و گمنام باقی میماند. البته در اواخر همین دهه دوباره چاک بری به دردسر افتاد و به جرم فساد اخلاقی زندانی شد. این آخرین حبس او نبود: در سال 1979 نیز از پرداخت مالیات سر باز زد و باز برایش حکم حبس بریدند. نکته جالب اینکه هنوز میان هواداران الویس پریسلی و چاک بری بر سر اینکه کدامشان شایسته لقب «سلطان راکاند رول» هستند مشاجره و مناقشه هست. این دعوا البته در اصل یک دعوای سبکی بسیار ریشهدار است: در این که راکاند رول بهشدت از سبک بلوز سیاهپوستان تأثیر گرفته تردیدی نیست. محل مناقشه اینجاست که در این تلفیق و مدرنیزاسیون آیا باید کفه بلوز سنگینتر باشد یا کفه راک. چاک بری در میان خوانندگان بلوز از همه راکتر بود و در میان خوانندگان راک از همه بلوزتر. هرچه هم داشت در موسیقیاش بود. نه مثل الویس پریسلی قیافه مکش مرگ ما داشت که بخواهد نان چهرهاش را بخورد و نه به عنوان یک سیاهپوست بخت زیادی داشت که در رسانههای تصویری آن روزگار بدرخشد و خودی نشان دهد. هرچه بود موسیقی و پرفورمنس منحصربهفردش بود و بس. البته از ارزش و اهمیت متن آهنگهایش هم نمیتوان گذشت. دهها نوازنده و خواننده بزرگ موسیقی راک خود را مدیون چاک بری و متأثر از او دانستهاند؛ نامهایی مثل کیت ریچاردز، جان لنون، میک جگر، اریک کلپتون و... .چاک بری هنرمند تکرویی بود. خوش نداشت گروهی داشته باشد و جماعتی ثابت همراهش نوازندگی کنند و در تورهایش با او این طرف و آن طرف بروند. گیتاری بر دوش و چمدانی در دست دور دنیا را میگشت و شگفتا هر جا که کنسرت داشت، خیلی از نوازندگان صاحبنام از خدایشان بود که با او همنوازی کنند. چاک بریازو، نخستین هنرمندي بود که در زمان افتتاح تالار مشاهیر راکاند رول در سال 1986 به عضویت آن درآمد. جله رولینگ استون، چاک بری را در فهرست صد هنرمند برتر تمام اعصار خود، در جایگاه پنجم قرار داده بود و همچنین در فهرست صد گیتاریست برتر تاریخ هم چاک بری مقام ششم را به خود اختصاص داده بود. از این آمار و ارقام که بگذریم، بسیاری بر این باورند که اگر راکاند رول مخترعی داشته، نام آن مخترع چاک بری است. نوازنده نخبه سیاهپوست سال گذشته در 90سالگی در خانه خود واقع در ایالت میسوری از دنیا رفت. پلیس اظهار کرد که او را بیهوش در منزلش یافتهاند و اقدامات برای نجاتش بینتیجه بوده است. سیلی از پیامهای تأثر و تسلیت از سوی بزرگترین موسیقیدانهای دنیا منتشر شد که مرگ او را ضایعهای بزرگ برای موسیقی دنیا میدانستند. بیراه هم نیست. اوج او، اوج راکاند رول بود و افولش، افول راکاند رول. تقریبا از 1960 به بعد هیچ گروه راک نامداری نیست که بهنوعی از او الهام نگرفته باشد. چنین بود که شکسپیرِ سبک راکاند رول بعد از زندگی پرماجرایش چشم از جهان فروبست و خلقی را در اندوه و حسرت فرو برد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.