معمای چرخش حماس
از زمان اعلام انحلال کمیته اداره سیاسی نوار غزه و ابراز آمادگی حماس برای برگزاری انتخابات سراسری مدتی بیش نمیگذرد. دفتر سیاسی حماس ۱۷ سپتامبر با اعلام تغییر سیاست و رویکرد خود در قبال سازمان فتح و تشکیل دولت وحدت ملی، به بازار گمانهزنی درباره علل اتخاذ چنین سیاستی دامن زد. عدهای از ناظران و تحلیلگران معتقدند حماس برای ادامه حیات سیاسی خود در نوار غزه چارهای جز سازش با سازمان فتح و محمود عباس نداشته است و علت چرخش سیاسی حماس را در سایه اجبارها توضیح میدهند. اما دسته دیگری این اقدام را برخاسته از استراتژی سیاسی میدانند. به عقیده این گروه، پیشنهاد حماس نهتنها نشانه ضعف نیست، بلکه میتواند باعث افزایش نفوذ این سازمان در تشکیلات خودگردان هم شود. حماس در نوار غزه با بحرانها و مشکلات متنوعی روبهروست. برخی از این مشکلات ناشی از محاسبات خطای رهبری این سازمان است و برخی دیگر، برخاسته از اوضاع منطقه. بحران مالی اکنون مهمترین بحران حماس است. فشارهای عربستان و متحدانش در چارچوب بحران دیپلماتیک جاری با قطر، باعث شد که قطر حمایتهای مالی خود را بسیار کاهش دهد. برخی از ناظران حتی از قطع حمایت مالی قطر از حماس خبر میدهند. کمکهای مالی و پرداخت حقوق کارکنان ادارات نوار غزه نیز که از سوی تشکیلات خودگردان صورت میگرفت، در ماههای گذشته متوقف شده یا به تعویق افتاده است. همچنین محاسبات غلط سیاسی، بهویژه در سوریه و مصر، زیانهای شدیدی را متوجه حماس کرد. شکست اخوانالمسلمین در مصر و ناکامی اپوزیسیون سوریه در جنگ داخلی این کشور، به انزوای سیاسی حاد حماس منجر شد. محاسبات سیاسی غلط حماس به انزوای بیشتر این سازمان در منطقه انجامید. از اینرو و به باور تحلیلگران، حماس چاره دیگری نداشت و ناگزیر بود دیر یا زود اقدام کند. پرسشهایی که باید برای توضیح چرخش سیاسی حماس به آنها پاسخ گفت، از این قرارند: چرا دقیقا این اقدامات و چرا در این لحظه خاص؟ آیا انتخاب روز ۱۷ سپتامبر برای اعلام سیاست جدید از سوی حماس تصادفی بوده است؟ بسیاری از مفسران و تحلیلگران به این پرسش پاسخ ندادهاند. اما آن دسته که به تاریخ اعلام این تصمیمات از سوی رهبری حماس اشاره کردهاند، انتخاب این روز را تصادفی نمیدانند. محمود عباس در زمان اعلام تصمیمات حماس در نیویورک بهسر میبرد. حماس با تصمیم اخیر، توپ را به میدان سازمان فتح و محمود عباس انداخته است. از یکسو فلسطینیها، بارها نسبت به جنگ داخلی در تشکیلات خودگردان و بین سازمان حماس و سازمان فتح ابراز نارضایتی کردهاند. آنها خواستار آشتی این دو سازمان و تشکیل دولت وحدت ملی شدهاند. از سوی دیگر، همکاری با سازمان حماس برای سازمان آزادیبخش فلسطین و محمود عباس هزینه کلانی دارد. همکاری با حماس، یعنی سازمانی که از سوی آمریکا و کشورهای عضو اتحادیه اروپا در شمار سازمانهای تروریستی است، پیشبرد مذاکرات با اسرائیل را دشوار میکند حماس با طرح برگزاری انتخابات سراسری پارلمانی و همچنین انتخابات ریاست در مناطق تحت حکومت تشکیلات خودگردان عملا چیزی از دست نمیدهد و چهبسا بتواند از نارضایتی مردم از محمود عباس برای افزایش نفوذ خود در کرانه غربی نیز بهره گیرد. نتیجه این روند، افزایش نفوذ حماس در تشکیلات خودگردان خواهد بود و هرگاه سازمان فتح حاضر با اجرای این پیشنهادها مخالفت کند، در عمل آسیب بیشتری خواهد دید. بنابراین میتوان گفت چرخش سیاسی حماس گرچه تصمیمی از سر اجبار است، اما در عین حال تصمیمی است که شاید بتوان آن را نتیجه نگاه متفاوت یحیی سنوار، رهبر جدید حماس، دانست.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.