|

گذری بر نمایشگاه علی صادقی در گالری ساربان

تبدیل تروما به آزادی

فرشید رحیمی

نمایش آثار نقاشی علی صادقی در گالری ساربان، تحت عنوان «از پیش از این» با کیوریتوری زروان روح‌بخشان موضوع این یادداشت است. اول: این مجموعه شامل 16 اثر است که شیوه بیان آنها در نسبتی کلی با اکسپرسیونیسم در نقاشی و در پیوندی نزدیک‌تر با گرایش انتزاعی این شیوه قرار دارد. در این مجموعه، نقاش در میانه شیوه‌های انتزاعی و فیگوراتیو و با بهره‌گیری از امکان‌های این دو بیان تصویری، از طریق خلق فیگورهای تخلیص‌شده و قراردهی مؤکد آنها در بطن زمینه‌ها و بافت‌های خنثی و کم‌تحرک؛ شاخصه‌های روایی و عناصر پیوند‌دهنده این فیگورها را به شکلی آگاهانه در راستای تأکید بر سرگشتگی کلی وضعیت و گنگی تروماتیک فضا به تعویق انداخته است. هم‌نشینی سطوح و رنگ‌ها در پیکره‌بندی عناصر صحنه، عاری از هر نوع میل به تزئین، صناعت، خودنمایی و فرافکنی است و نقاشی با انسجامی چشمگیر در اجزا و عناصرش، وضعیت روح برجای‌مانده از یک خسران هولناک را بازنمایی می‌کند. وجود خطوط و اشکال هندسی و عاملیت روایی آنها در تضاد با تلاطم عناصر نامتعین و فاقد مرزهای شناخت تجربی در سه اثر از این مجموعه، به‌خوبی فراروی نقاش از انباشت‌ها و سنت‌های زیباشناختی به نفع اخلاقیات توصیف‌گرانه، و میل به ایجاد پیوندهای انضمامی، کلیت آثار با روایت اصلی را نشان می‌دهد. رنگ‌ها، خراش‌ها و عناصر صحنه، نشان از روندی طولانی در خلق آثار دارند؛ به نظر می‌رسد سطح بوم، تنها پذیرنده طرح‌های ازپیش‌خلق‌شده یا دست‌کم عرصه اصلاح‌های جزئی ایده نبوده است و نشان زخم‌ها، تنش‌ها و جرح‌وتعدیل‌های فراوانی را بر خود دارد و ازاین‌رو حافظه فیزیکی آثار، حاوی انبوهی از تغییر‌ها و تخریب‌ها و آینه تمام‌نمای تلاطم ذهنی و عملی هنرمند است. دوم: ترومای ناشی از یک دقیقه هولناک و تأثرات برجای‌مانده از آن را چگونه می‌توان فهم کرد؟ آیا سوژه همچون لوحی سفید و منفعل، تنها عرصه دست‌اندازی و حکاکی تجربه‌ها و صُدفه‌هاست؟ در این صورت زیبایی‌شناسی رنج و سرگشتگی، نمی‌تواند در راستای زیبایی‌شناختی‌کردن انفعال و سرکوب قرار گیرد؟ پاسخ این پرسش‌ها در همان لحظه‌های لمس و دریافت حسی سوژه نهفته است. هر تألم و هر سرخوردگی، تنها در برخورد کنش‌ها، فعلیت‌ها و میل‌های انسان با سد سانسورهای درونی و برونی متولد می‌شود. ادراک حسی برای انسان تنها در نسبت‌های عملی او با جهان تحقق می‌یابد. تأثیرها و احساس‌های ناشی از مواجهه با جهان در خاطره جمعی و فردی، استراتژی مواجهه‌های آینده را در نسبتی با ماندگاری زخم‌ها و جراحت‌ها شکل می‌دهد و بر این مبنا آنچه در نتیجه برخوردهای دردناک در حیات تاریخی انسان باقی خواهد ماند، خاطره یک برخورد سهمگین با «مسئله» است؛ مسئله، محوری است لاینحل که تنها در دقیقه‌های تاریخی به نحوی رفع می‌شود و باز در آینده در شکل‌های دیگری سر برمی‌آورد. مواجهه بشر با شکل‌های دیگرگون «مسئله»، توهم «مسئله جدید» را قوت می‌بخشد و غفلت از تبار تاریخی وقایع را نهادینه می‌‌کند. اینجاست که ترومای شکست و جراحت‌های انسان تنها با تکیه بر تباریابی مسئله، مبدل به نیرویی کنشگر خواهد شد. تنها آگاهی به پیوستار تاریخی دقایق، بر پایه اصل بقای مسئله است که امکان تبدیل این تروما به آزادی را ممکن می‌کند. سوم: خطوط و حجم‌های منظم هندسی در نقاشی‌های این مجموعه، در میانه فیگورها، صحنه‌پردازی‌ها و تلاطم انتزاعی آثار، به‌خوبی راهی به بازنمایی هندسه سیستم‌ها و سازوکارهای اداری خوشبختی و سعادت، در جوامع بشری می‌گشاید. اینجا امر بازنمایی‌شده، حجم‌ها و جعبه‌های منطقی و نظام‌مند سلطه است که همواره بشر را به سعادت و خوشبختی نوید می‌دهند، اما چیزی جز نتایج دهشتناک و خسران‌های تاریخی از آنها بیرون نتراویده است. این احجام مبدع زیبایی‌شناسی‌سازی خشونت، کشتار و سرکوب با ژست‌های هندسی علم و منطقند. مجموعه «از پیش از این» راوی تنهایی، سکوت و سرگشتگی انسان در قالب پیکرهای مجروح و منفصل، در زمینه غبارآلود تردید‌ها، ناامیدی‌ها و شکست‌هاست. تصویری از اتمیسم روزافزون انسان معاصر در فقدان وحدت‌انگاری و هم‌افزایی امکان‌ها و دستاوردهای مشترک است. اگر هنر تجسمی مقرر است از طریق بازنمایی و بازآفرینی صوری جهان، راهی به تحلیل وضعیت و شرح پریشانی‌ها و نقاط سیاه آن بگشاید، بی‌شک تنها وفاداری هنرمند به وضعیت و تجربه زیسته‌اش و عزم او برای حفظ پیوندهای خود با این تجربه‌هاست که ارزش و خصیصه معاصریت دستاورد نهایی را تعیین می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.